Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Ризаль провинциясының астанасы, Филиппин
Capital of Rizal, Philippines
"антиполо" немесе "типоло" деп аталатын ағаш түрі
the tree species called "antipolo" or "tipolo"
Антиполо, ресми түрде Антиполо қаласы, 1-сыныпты құрамдас қала және Филиппиннің Ризаль провинциясының астанасы. 2020 жылғы халық санауы бойынша, қаланың халқы 887 399 адамды құрайды. Бұл Калабарзон аймағындағы ең халқы көп қала және Филиппиннің ең халқы көп жетінші қаласы. Сондай-ақ, бұл құрамдас қала мәртебесі бойынша ең халқы көп қала. Оның Метро-Маниладан биік орналасуы, әсіресе түнде, қаланың көрнекті көрінісін қамтамасыз етеді. Жергілікті өсірілген манго мен кашу туристер арасында танымал, сондай-ақ, жабысқақ күріштен жасалған жергілікті тәтті – суман да кең таралған. Бір кезде танымал жазғы демалыс орны болған Хинулуганг Тактак ұлттық паркі тайфуннан қирағаннан кейін қайта жаңартылуда және қаланың негізгі тартымды орындарының біріне айналуы күтілуде.
Antipolo, officially the City of Antipolo , is a 1st class component city and capital of the province of Rizal, Philippines. According to the 2020 census, it has a population of 887,399 people. It is the most populous city in the Calabarzon region, and the seventh most populous city in the Philippines. It is also the most populated city under the component city status. Its higher elevation than that of Metro Manila affords it a scenic view of the metropolis, especially at night. Its locally grown mangoes and cashews are popular among tourists, as well as suman – a local delicacy made out of glutinous rice. The Hinulugang Taktak National Park, which was once a popular summer get away is being restored to become again one of the city's primary attractions because it was devastated by a typhoon.
Этимология
Қала жергілікті тұрғындар Антиполо немесе Типуло деп атаған нан жемісі (Artocarpus blancoi) ағашының құрметіне аталған, ол бұл аймақта көптеп өсетін. Ол көбірек танымал Artocarpus camansi немесе Камансиге өте ұқсас.
The city was named after the breadfruit tree (Artocarpus blancoi) locally known as Antipolo or Tipulo, which was in abundance in the area. It is highly similar to the more popular Artocarpus camansi or Kamansi.
Испанияның отаршылдық дәуірі
Францискан миссионерлері 1578 жылы Антиполоға келді және қазіргі Босо Босо шіркеуі орналасқан жерде шағын шіркеу салды. 1591 жылы оларды иезуиттер алмастырды, олар ауылды приходқа біріктірді. 1601 жылға қарай Антиполодағы христиан халқының саны шамамен 3000-ға жетті, ал жергілікті Думагат халқы азайып, ішкі аймақтарға көшіп кетті. 1602 жылы Маниланың қытай тұрғындарының көтерілісі Антиполоға жетті, нәтижесінде шіркеу өртенді. 1626 жылдың 25 наурызында қазір Антиполоның Әзіресі деп белгілі болған бейне, Жаңа Испаниядан (қазіргі Мексика) Акапулькодан генерал-губернатор Хуан Ниньо де Табора әкелді және оны Антиполо шіркеуіне иезуиттерге тапсырды. 1650 жылы ауыл қала ретінде ұйымдастырылып, Тондо провинциясының құрамына енді. 1853 жылы провинция бөлінген кезде Антиполо Сан-Матео-де-лос-Монтес ауданының бөлігі болды, кейіннен ол Моронг ауданына айналды. 1864 жылы Антиполоны Реколекттер басқарды. Осы жылдары Антиполоның Әзіресіне көптеген жандар табынушы болды. Манила мен жақын жердегі қалалар мен провинциялардан Антиполоға жаяу немесе гамақта келіп, тау жолдары мен бұлақтар арқылы саяхаттайтын жандар көп болды.
Franciscan missionaries arrived in Antipolo in 1578, and built a small church on what is now Boso Boso Church. They were soon replaced in 1591 by the Jesuits, who organized the village into a parish. By 1601, The Christian population of Antipolo had grown to about 3,000 as the indigenous Dumagat population dwindled and moved deeper into the interiors. An uprising of Manila's Chinese residents reached Antipolo in 1602. It led to the razing of the church. On March 25, 1626, the image now known as the Virgin of Antipolo was brought from Acapulco, New Spain (now Mexico) by Governor General Juan Niño de Tabora, who relinquished the image to the Jesuits for Antipolo's church. In 1650, the village was organized into a town and became part of Tondo Province. When the province was divided in 1853, Antipolo became a part of the District of San Mateo de los Montes, which later became the District of Morong. The Recollects took over Antipolo in 1864. It was during these years that the Virgin of Antipolo gained a following of devotees. Devotees from Manila and nearby towns and provinces flocked to Antipolo on foot or on hammocks, trekking along mountain trails and springs.
Американың басып кіру дәуірі
Бірінші Республика кезінде қала 1899 жылғы 4 маусымда американдықтар басып алғанға дейін Моронгтың астанасы болды; Революциялық үкімет кейін Моронгтың астанасын Танайға көшірді. Біраз уақыттан соң, американдықтар 1901 жылы азаматтық үкімет құрды, Валентин Сумулонг алғашқы муниципалитет президенті болды. 1901 жылғы 11 маусымда Антиполо жаңадан құрылған Ризал провинциясына қосылды, оған Моронг ауданы мен Манила провинциясының қалалары кірді. 1903 жылы Бособосо және Тереса қалалары Антиполомен біріктірілді. Қаланың аумағы 1913 жылы Майамот және Булао поселкелерін қосу арқылы қайта кеңейтілді; бірақ алты жылдан кейін Тереса тәуелсіз муниципалитетке айналып кетті. Манила теміржол компаниясы (қазіргі Филиппин Ұлттық теміржолы) 1908 жылғы 24 желтоқсанда Антиполоға теміржол қызметін ашты. 2004 жылы LRT 2 желісі Пасиг-Марикина шекарасындағы Сантолан қаласында қызметін бастағанға дейін, бу пойыздары бұл жерлерге, тіпті Екінші дүниежүзілік соғыстан бұрын да қызмет көрсеткен. Марикинада «Даңбакал» деп аталатын көше бар, оны «Шоу даңғылының кеңейтілуі», «Мундинг даңғылы» және «Багонг Силанг» деп те атайды. Сан-Матео Монтальбан (Родригес) ауданында да осындай «Даңбакал» бар, және карталарда екі жолдың бір-бірімен байланысты болуы керек екенін байқауға болады. Тагалог тіліндегі атауынан көрінетіндей, бұл көшелердің бұрынғыда бір теміржол желісі болғандығы айқын. «Даңбакал» жолдарының екі жағы бұрын Сан-Матео-Марикина шекарасындағы көпірмен байланысқан. Алайда, жапондықтар басып алғаннан кейін теміржол желісі көбінесе назардан тыс қалды және жеке автомобиль жолдарына айналды, сондықтан теміржол байланысы тоқтатылды. «Марикина желісі» деп аталатын ескі теміржол Маниланың Тутубан станциясынан Марикина қаласына дейін, Монтальбанға дейін баратын Трамо (Баранай Росарио, Пасиг) арқылы жалғасты. Монтальбандағы «Даңбакал» жолының солтүстік шетінде баскетбол алаңы орналасқан. Қазіргі баскетбол алаңы, Монтальбан католик шіркеуі мен зиратымен қоршалған, бұл желідегі теміржол станциясының соңғы нүктесі болған. Қазіргі Санто-Нино бастауыш мектебі Марикинада теміржол депосы болған делінеді. Сондай-ақ, Марикина қаласының спорт паркінде теміржол станциясы болғандығы айтылады. «Марикина желісі» 1906 жылы аяқталып, 1936 жылға дейін жұмыс істеді. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Жапон императорлық армиясы осы теміржолды пайдаланған. Бұл теміржолдар 1960 жылдары демонтаждалып, қарапайым жолдарға айналдырылды. Бүгінде азаматтар үш дөңгелекті велосипедтерге, джипнелерге, таксилерге, UV Express қызметтеріне, автобустарға және AUV-терге тәуелді, олар Метрополитен Маниланың күнделікті көлік қиындықтарына себепкер болады. Тіпті қазірдің өзінде Маниланы Лусонның солтүстік провинцияларына байланыстыратын Northrail жобасының тағдыры белгісіз, себебі жобаның құрылысында сыбайлас жемқорлық орын алған. «Марикина желісінен» басқа, бұрын тағы екі желі болған, бірақ қазір олар толығымен алынып тасталған. Бұл – Кавите желісі, ол Пако, Паранаке, Бакуордан өтіп, Наик, Кавитеге дейін жеткен. 1908 жылы салынып біткен, ол 1936 жылға дейін жұмыс істеді. Екіншісі – Антиполо желісі, ол Санта-Меса, Мандалуёнг, Пасиг, Каинта, Тайтай арқылы «Хинлуганг Тактак» шарлауына жақын Антиполоға дейін өтті. Оның жұмысы 1917 жылы тоқтатылды. Антиполода «Даңбакал» деп аталатын көше бар; онда, Марикина мен Сан-Матеодағы «Даңбакал» жолдарындағыдай, бұрын теміржол желісі болған. Теміржол жолдары қазіргі Ортигас даңғылының ұзартылуы арқылы да өтті.
During the First Republic, the town served as the capital of Morong, until it was occupied by the Americans on June 4, 1899; the Revolutionary Government then transferred Morong's capital to Tanay. Soon after, the Americans established a civil government in 1901, Valentin Sumulong became the first municipal president. On June 11, 1901, Antipolo was incorporated into the newly established Province of Rizal, which included towns of Morong District and Manila Province. In 1903, the nearby towns of Bosoboso and Teresa were merged with Antipolo. The town's territory was expanded again in 1913 to add the sitios of Mayamot and Bulao; just to lose Teresa six years later to become an independent municipality. The Manila Railroad Company (currently Philippine National Railways) inaugurated a railway service to Antipolo on December 24, 1908. Long before the LRT Line 2 finally opened its services in Santolan in the Pasig Marikina border in 2004, steam train services had once served those places in the past, even before World War II. In Marikina, there is a street named "Daangbakal", also called by the names of "Shoe Avenue Extension", "Munding Avenue" and "Bagong Silang". There is also a similar "Daangbakal" in the San Mateo Montalban (Rodriguez) area, and on the maps one can notice that the two roads should have been connected with each other. In fact, as the name suggests in Tagalog, these streets were once a single railway line. The two sides of the "Daangbakal" roads were once connected by a bridge in the San Mateo Marikina border. However, as the railroad tracks have been largely ignored after the Japanese occupation and was transformed into separate highways, the railway connection was abandoned. The old railroad tracks, called the Marikina Line, were connected from Tutuban station in Manila, passing through Tramo (Barangay Rosario, Pasig) coming all the way to the town of Marikina up to Montalban. On the northern end of the "Daangbakal" road in Montalban is a basketball court. That basketball court which stands today, surrounded by the Montalban Catholic Church and Cemetery, was once the railway station terminus of that particular line. The present day Santo Niño Elementary School in Marikina was said to be a train depot. And also it was said that a railroad station once stood in the Marikina City Sports Park. The Marikina Line was completed in 1906, and continued its operation until 1936. It was said that the Japanese Imperial Army made use of this railway line during the Second World War. These railways were dismantled during the 1960s and were converted into ordinary roads. Today, the citizens are dependent on tricycles, jeepneys, taxis, UV Express services, buses and AUVs, which contribute to the everyday unbearable traffic of Metropolitan Manila. Even now there is uncertainty concerning the Northrail project, which is to link Manila to the northern provinces of Luzon, owing to corruption within the project's construction. Aside from the Marikina Line, two other lines have existed before but are now removed permanently. These are the Cavite Line, which passed through Paco, Parañaque, Bacoor and up to Naic, Cavite. Completed in 1908, its operation continued until 1936. The other is the Antipolo Line, which passed through Santa Mesa, Mandaluyong, Pasig, Cainta, Taytay, up to Antipolo near the "Hinulugang Taktak" Falls. Its operation ceased in 1917. There is a street named "Daangbakal" in Antipolo; there, as with the "Daangbakal" roads on Marikina and San Mateo, a railway line once existed. The railroad tracks also passed through what is now the Ortigas Avenue Extension.
Жапондықтардың басып алуы
Екінші дүниежүзілік соғыс Филиппинде басталған кезде Антиполо Манила мен оның маңындағы көптеген азаматтардың пана табу орнына айналды. Олар Филиппин астанасын басып алуға тырысқан жапон басқыншыларынан қашуға ұмтылды. Сонымен қатар, қалада жапондықтарға қарсы екі партизандық отряд әрекет етті: Мигель Вер мен Терри Адевосо басқарған Оқушылар РОТК және Маркос Вилла Агустин құрып, басқарған, көбінесе Бриг. Ген. Агустин Маркинг атымен танымал болған филиппин және американдық әскерлерін белгілеушілер. Жапондықтар көптеген тұрғындарды азаптап өлтірді, олардың ішінде мэр Паскуаль Оливерос пен оның ұлы Рейнальдо, әке Эусебио Карреон, әке Аристон Окампо, әпке Ма. Елизавета Кагуланас, RVM, әпке Ма. Консуэло Ресио, RVM; Амброзио Масанкай, Альфонсо Оливерос және адвокат Франсиско С. Геданг. Жапондықтардан Антиполоны азат ету қанды және қиратушылық болды. 1945 жылдың 17 ақпанында Антиполодағы Мамбуган американдық ұшақтармен қатты бомбаланды. Антиполо тұрғындары Ситио Колайкеге, сондай-ақ Ангоно, Сантолан және Марикина қалаларына эвакуацияланды. Иконаның зардап шегуіне жол бермеу үшін, сол кездегі сакристан мэр Прокопио Анхелес және қауым мүшелері Антиполоның Құдай анасын алып кетті. 1945 жылдың 6-7 наурызындағы бомбалаулар шіркеуді қиратты. Он екі күндік шайқастан кейін, АҚШ армиясы, Филиппин Ұлттық армиясы және Филиппин полициясының біріккен күштері, сондай-ақ Оқушылар РОТК және Маркингтің филиппин-американдық әскерлері (MFAT) жергілікті танылған партизандарының көмегімен 1945 жылдың 12 наурызында қаланы азат етті. Филиппин Ұлттық армиясы мен Филиппин полициясының бас штабы 1945 жылдың наурызынан 1946 жылдың маусымына дейін Антиполода орналасқан, соғыс кезінде және одан кейін жапондықтармен күресіп, партизандар мен одақтастарға көмектесті. Соғыстан кейін уақытша шіркеу салынды және Антиполоның Құдай анасы 1945 жылдың 15 қазанында Киапо шіркеуінен қайтарылды.
During the start of the Second World War in the Philippines, Antipolo became a refugee destination for many citizens from Manila and its suburbs who sought to avoid the Japanese invaders vying to occupy the Philippine capital. Also, two guerrilla units operated in the town against the Japanese. They were the Hunters ROTC under Miguel Ver and Terry Adevoso and the Marking Filipino and American Troops, which were established and led by Marcos Villa Agustin, more popularly known under the name Brig. Gen. Agustin Marking. Many inhabitants were tortured and killed by the Japanese, including Mayor Pascual Oliveros and his son Reynaldo, Padre Eusebio Carreon, Padre Ariston Ocampo, Sis. Ma. Elizabeth Cagulanas, RVM, Sis. Ma. Consuelo Recio, RVM; Ambrosio Masangkay, Alfonso Oliveros and Atty. Francisco C. Gedang Sr. The liberation of Antipolo from the Japanese forces was bloody and devastating. On February 17, 1945, Mambugan, Antipolo was heavily bombarded by American planes. Antipolo residents evacuated to Sitio Colaique and up to the towns of Angono, Santolan and Marikina. To protect the image from being destroyed, Procopio Angeles, then the sacristan mayor, and members of the community brought with them the Virgin of Antipolo. The bombings on March 6–7, 1945, destroyed the church, and after twelve days of battle, the combined American and Filipino soldiers under the United States Army, Philippine Commonwealth Army and Philippine Constabulary and aided the local recognized guerrillas of the Hunters ROTC and Marking's Filipino American Troops (MFAT) liberated the town on March 12, 1945. The general headquarters of the Philippine Commonwealth Army and Philippine Constabulary was stationed in Antipolo from March 1945 to June 1946 was built today and operates during and after the war was fought the Japanese and they helping guerrillas and Allies. After the war, a temporary church was built and the Virgin of Antipolo was returned from the Quiapo Church on October 15, 1945.
Филиппиннің тәуелсіздігі
Шаһарға діншілер ағыла бастады, ал 1947 жылғы 6 мамырда Паинмисахан төбелерінен басталатын Антиполоның Әзіре Мәриям шеруі өтті. Келесі жылы Антиполо соборының қалпына келтірілуі үшін бүкіл ел бойынша қаржы жинау науқанын жүргізу үшін ұлттық комитет құрылды. 1952 жылғы 15 маусымда президент Эльпидио Кирино Хиннулуганг Тактакты Ұлттық саябақ деп жариялады, ал 1954 жылғы 14 қаңтарда Филиппин епископтары Антиполо шіркеуін Антиполо Әзіре Мәриямының ұлттық қасиетті орны деп жариялады. 1960 жылдары қала орталығы, яғни обасы кеңейтіліп, Сумулон тас жолы салынды. 1970 жылдары Антиполо тауларынан өтетін Марикина-Инфанта жолы, көбінесе Маркос тас жолы деп белгілі, салынды. 1983 жылғы 25 маусымда Рим-католик Антиполо епархиясы құрылды, ал алғашқы епископ болып Протацио Г. Гунгон, Д. Д. тағайындалды.
Religious devotees began to flock to the town, and on May 6, 1947, the first procession of the Virgin of Antipolo was held, starting at the hills of Pinagmisahan. In the following year, a national committee was formed to undertake a nationwide fund raising campaign to rebuild the Cathedral of Antipolo. On June 15, 1952, Hinulugang Taktak was proclaimed a National Park by President Elpidio Quirino, and on January 14, 1954, the Bishops of the Philippines proclaimed the Antipolo Church as the national shrine of the Virgin of Antipolo. In the 1960s the town proper, or poblacion, was widened and the Sumulong Highway was constructed. In the 1970s, the Marikina–Infanta Road, better known as the Marcos Highway, was constructed, traversing the mountains of Antipolo. The Roman Catholic Diocese of Antipolo was created on June 25, 1983, with Rev. Protacio G. Gungon, D. D. as the first bishop of the diocese.
Облыс астанасы
2009 жылдың 4 наурызында Пасиг қаласындағы ескі Капитолийдің орнына жаңа Капитолий ғимараты салтанатты түрде ашылды. 2020 жылдың 19 маусымында президент Родриго Дутерте «№ 11475» Республикалық заңға қол қойып, Антиполо қаласын Ризал провинциясының ресми астанасы етіп белгіледі. Бұл, 1901 жылы провинция құрылғаннан бері және тіпті 1975 жылы Метро Манила құрамына енгеннен кейін де астана мәртебесін сақтап келген Пасиг қаласының орнын басты. Заң 2020 жылдың 7 шілдесінен бастап күшіне енді.
On March 4, 2009, a new capitol building was inaugurated in the city to replace the old capitol in Pasig. On June 19, 2020, President Rodrigo Duterte signed Republic Act No. 11475, designating Antipolo City as the official capital of Rizal province, replacing Pasig that held the title since the province's creation in 1901 even after its incorporation to Metro Manila in 1975. It took effect on July 7, 2020.
Қалалық аудан
1998 жылғы 13 ақпанда 8508 нөміріндегі Республикалық заң қабылданды, соның нәтижесінде Антиполо 1998 жылғы 4 сәуірде муниципалитеттен Ризал провинциясының құрамдас қаласына дейін өз статусын өзгертті.
On February 13, 1998, Republic Act No. 8508 was enacted, Antipolo was converted from a municipality into a component city of Rizal Province on April 4, 1998.
Өте урбанизацияланған қала
2011 жылдың 14 наурызында президент Бениньо Акино III 2011 жылғы 124 нөміріндегі жарлығы арқылы қаланы жоғары урбанизацияланған қала деп жариялады. Дегенмен, бұл жарлық әлі халықтың пікір білдіру арқылы бекітілген жоқ.
On March 14, 2011, then President Benigno Aquino III declared the city as a highly urbanized city by virtue of Proclamation No. 124, series of 2011. However, the proclamation has yet to be ratified in a plebiscite.
География
Антиполо Ризал облысының солтүстік жартысында, оның меридиандық орталығына жақын орналасқан. Ол Сьерра-Мадре тау тізбегінің беткейінде жатыр. Қаланың көп бөлігі орташа есеппен алқапта орналасқан. Облыстағы екінші ірі қалалық ауданы болып табылады, ауданы құрайды. Қаланың солтүстік және оңтүстік бөліктері Сьерра-Мадренің тығыз орманды аймақтарында орналасқан. Антиполо теңізге шығу жолы жоқ; солтүстігінен Сан-Матео және Родригес, шығысынан Танай, оңтүстігінен Ангоно, Тайтай және Тереса, ал батысынан Каинта және Марикина (Метро Манила) шектеседі. Пасигтің Битуканг Манок сағасы – сондай-ақ Париан сағасы деп белгілі – 1986 жылы Мангахан су тасқыны каналдары салынғанға дейін Маркина өзенін Антиполо өзенімен байланыстырған. Париан сағасы іс жүзінде Сапанг Бато Були сағасымен (Пасигтің Дела Паз, Мангахан, Росарио, Санта-Люсия және Каинта муниципалитеті арасындағы шекара қызметін атқарады), Касибулан сағасымен (Виста-Верде, Сан-Исидро, Каинтада орналасқан), Паланас сағасымен (Антиполодан Мунтиндилау арқылы өтеді), Булау сағасымен (Барагай Мамбуган, Долина гольф клубының жанында) және Дела Паз барайының "Хинлуганг Тактак" сарқырамасымен (Антиполо қалалық алаңына жақын Тактак сағасымен қоректенетін) байланысты, осылайша ұзақ уақыт бойы тасталған Антиполо өзеніне айналды. 17 ғасырдың басынан бастап Жапон империализмі кезеңіне дейін "Майнилад" (Манила), "Хасиенда Пинеда" (Пасай), "Сан-Хуан-дель-Монте", "Хасиенда-де-Мандалоён" (Мандалуёнг), "Хасиенда-де-Марикина" (Марикина), "Барио-Патерос", "Пуэбло-де-Тагиг" (Тагиг) және "Сан-Педро-де-Макати" (Макати) қалаларынан келген мыңнан астам католик ізбасарлары Париан сағасының жолымен Антиполоның таулы поселкесіндегі Қажылық соборындағы зияратқа бағытталды. Антиполеньолар және алыс-жақын "Побласьон де Сан-Матео", "Монтальбан" (Родригес), "Монте-де-Танхай" (Танай), "Санта-Роза-Орокиета" (Тереса) және "Пунта-Ибайо" (Барас) барайларының бірнеше жергілікті тұрғындары да осы тұщы сулы сағадан Пасигтің кең "Капатаган" (Шалғынды жазықтары) жеріне дейін жүзіп өткен. Тіпті "Біздің бейбітшілік пен жақсы сапар анамыз" атты Мариялық процессиялар да осы бағыт арқылы он бір рет өтті. 1762 жылдан 1764 жылға дейін Маниланы британдықтар басып алған кезде генерал Уильям Дрейпер мен вице-адмирал Сэр Сэмюэл Корништің (1-ші барон) басшылығымен британдық армия осы сағаны өз әскерлерін (Үндістаннан әкелген сепойлерді қоса) ағынға қарай тасымалдау үшін пайдаланды. Олар тіпті Пасиг соборының алдындағы "Плаза Централь" алаңында шабуыл жасап, Рим-католик шіркеуін өзінің әскери штабына айналдырды. Сепойлер өздерінің британдық лейтенанттарына қарсы шығып, испан конкистадорларының (генерал-губернатор Симон де Анда-и-Салазар тағайындаған), жергілікті күріш өсірушілер, балықшылар және қытай саудагерлерінің біріккен күштеріне қосылды. Британдықтар басып алғаннан кейін сепойлер қалды және филиппин әйелдерімен араласқан, бұл бүгінгі Пасиг азаматтарының кейбірінің, әсіресе Каинта мен Тайтайдың үнділік ерекшеліктерін түсіндіреді.
Antipolo is in the northern half of Rizal Province, close to its meridional center. It is located on the slopes of the Sierra Madre Mountain Range. Much of the city sits on a plateau averaging It has the second largest city area in the province, with an area of The northern and southern sections of the city are in the dense forest areas of the Sierra Madre. Antipolo is landlocked; it is bounded to the north by San Mateo and Rodriguez, to the east by Tanay, to the south by Angono, Taytay and Teresa, and to the west by Cainta and Marikina in Metro Manila. The Bitukang Manok of Pasig—also known as the Parian Creek—had once linked the Marikina River with the Antipolo River before the Manggahan Floodway was built in 1986. The Parian Creek was actually connected to the Sapang Bato Buli Creek (which serves as the boundary between Pasig's barangays Dela Paz Manggahan Rosario Santa Lucia and the Municipality of Cainta), the Kasibulan Creek (situated at Vista Verde, Barangay San Isidro, Cainta), the Palanas Creek (leaving Antipolo through Barangay Muntindilao), the Bulaw Creek (on Barangay Mambungan, besides the Valley Golf and Country Club), and the "Hinulugang Taktak" Falls of Barangay Dela Paz (fed by the Taktak Creek passing close to the Antipolo town square), thus being the detached and long abandoned Antipolo River. From the early 17th century up to the period of Japanese imperialism, over a thousand Catholic devotees coming from "Maynilad" (Manila), "Hacienda Pineda" (Pasay), "San Juan del Monte", "Hacienda de Mandaloyon" (Mandaluyong), "Hacienda Mariquina" (Marikina), "Barrio Pateros", "Pueblo de Tagig" (Taguig), and "San Pedro de Macati" (Makati), followed the trail of the Parian Creek to the Pilgrimage Cathedral on the mountainous pueblo of Antipolo, Morong (the present day Rizal Province). The Antipoleños and several locals from the far reached barrios of "Poblacion de San Mateo", "Montalban" (Rodriguez), "Monte de Tanhai" (Tanay), "Santa Rosa Oroquieta" (Teresa), and "Punta Ibayo" (Baras), had also navigated this freshwater creek once to go down to the vast "Kapatagan" (Rice plains) of lowland Pasig. Even the marian processions of the Our Lady of Peace and Good Voyage passed this route back and forth eleven times. The creek was also used during the British occupation of Manila from 1762 to 1764 by the British Army, under the leadership of General William Draper and Vice Admiral Sir Samuel Cornish, 1st Baronet, to transport their troops (including the Sepoys they brought from India) upstream to take over the nearby forest surrounded villages of Cainta and Taytay. They even did an ambush at the "Plaza Central" in front of the Pasig Cathedral, and turned the Roman Catholic parish into their military headquarters, with the church's fortress like "campanilla" (belfry) serving as a watchtower against Spanish defenders sailing from the walled city of Intramuros via the Pasig River. The Sepoys turned against their British lieutenants and sided with the combined forces of the Spanish conquistadors (assigned by the Governor General Simon de Anda y Salazar), local rice farmers, fisherfolk, and Chinese traders. After the British invasion, the Sepoys remained and intermarried with Filipina women, which explains the Indian features of some of today's citizens of Pasig, especially Cainta and Taytay.
Климат
Антиполо теңіз деңгейінен 156 метр биіктікте жатқандықтан, жақын орналасқан Метро Манилаға қарағанда ауа райы біршама салқын. Дегенмен, Эль-Ниньо жылдарында да ыстық болуы мүмкін.
Antipolo enjoys a slightly cooler weather compared to nearby Metro Manila due to its altitude of 156m above sea level. However, it can be as hot during the El Niño.
Халық саны
Антиполоның 2015 жылғы халық санағы бойынша халқы 776 386 адамды құрады. 2000 жылғы көрсеткішпен салыстырғанда, жылдық өсім 4,19 пайызды көрсетті. Халықтың жылдық өсу қарқыны соңғы жылдары аздап төмендеді, бірақ ол 2,04 пайызды құрайтын ұлттық орташа көрсеткіштен жоғары болып қалуда. 2007 жылғы көрсеткіш 1990 жылғы қала халқынан үш есе көп болды. Антиполо – Филиппиннің құрамына кіретін қалалардың арасында ең көп халқы бар қала.
Antipolo's population in the 2015 census was enumerated at 776,386 inhabitants. It grew at an annual rate of 4.19 percent from the 2000 figure. The annual population growth rate has slowed somewhat in recent years, but it remains above the annual national average of 2.04 percent. The 2007 figure was three times the population of the city in 1990. Antipolo is the most populated city in the Philippines under a component city status.
Тілдер
Қала тұрғындары негізінен тагалог тілінде сөйлейді. Барғангай Калавис және Барғангай Сан-Хоседегі Олд Босо Босо, Сан-Исидро, Сан-Хосе және Кайсакат кішкентай елді мекендерінде аз ғана жергілікті Думагат халқының қауымдастықтарын кездестіруге болады.
Residents of the city mainly speak Tagalog. Very minor communities of the indigenous Dumagat people can be found in Barangay Calawis and the sitios Old Boso Boso, San Isidro, San Jose and Kaysakat in Barangay San Jose.
Дін
Қала қажылық орыны ретінде танымал. Ол өзін "Филиппиннің қажылық астанасы" деп мақтан тұтады. 1626 жылы Мексикадан әкелінген және Антиполо соборында орналасқан Бейбітшілік пен Жақсы Саяхат Анасының қасиетті бейнесі, испан отаршылдық дәуірінен бері филиппин католиктерінің үнемі құрметіне ие. Антиполо Анасына қажылық жасаудың кең таралған әдеті – Ұлы жұма күні мен 1 мамырға дейін Ризал провинциясы мен Метро Маниланың түрлі аймақтарынан оның қасиетті орнына бару. Осы қажылықтардың ең танымалдары Маниланың Кьяпо қаласындағы Қара Назарет кіші базиликасынан (Кьяпо шіркеуі) бейне процессиясынан кейін басталады. Сондай-ақ, жаңа көліктерді шіркеуде баталау дәстүрі бар, олардың қауіпсіздігіне және жолаушыларына сенімділікпен қаралады, сонымен қатар шетелге жұмысқа шығатын жұмыскерлер де табысқа жету үшін осы шіркеуге бас сұғады.
The city is popular for being a pilgrimage site. It prides itself as the "Pilgrimage Capital of the Philippines". The Marian image of the Our Lady of Peace and Good Voyage or the Virgin of Antipolo, which was brought in from Mexico in 1626, and enshrined in the Antipolo Cathedral has a continuous following among Filipino Catholics since the Spanish colonial era. A popular custom of pilgrimages to the Virgin of Antipolo is the trek going to its shrine on the eves of Good Friday and May 1, from various locations in Rizal Province and Metro Manila. The most notable of these pilgrimages would begin the trek from the Minor Basilica of the Black Nazarene (Quiapo Church), in Quiapo, Manila following the procession of the image. There is also an existing custom to have new cars blessed at the church in the belief that this will ensure the safety of the car and its passengers, and also preferred by outgoing OFWs to ensure their success in abroad.
Экономика
Антиполо 2008 жылы Қаржы департаментінің соңғы жергілікті мемлекеттік кірістер жіктемесінде бірінші сыныпты қала ретінде жіктеледі. 2007 жылы қаланың жалпы кірісі 993,1 миллион песоны құрады, бұл өткен қаржы жылына қарағанда 5,6 пайызға өсті; 2010 жылы бұл сома 1,56 миллиард песоға дейін өсті. 2010 жылдардың ортасында Антиполо қаласы жергілікті биліктің бизнес-өтінімдерін қарапайымдауына, мемлекеттік қызметтерді жақсартуға және ашықтыққа байланысты қарқынды өсімді бастан өткерді. 2023 жылдың соңында жарияланған 2022 жылғы COA жылдық қаржылық есебінде Антиполо Филиппиннің активтері бойынша 14-ші бай қаласы болып тіркелді, бұл Метро Манила қалалары Пасай, Валенсуэла және Лас Пиняс; сондай-ақ аймақтық қалалар Пуэрто-Принсеса және Багио қалаларын басып өтті. Тізімнен жоғары урбанизацияланған қалаларды (HUC) алып тастағанда, Антиполо елдегі ең бай екінші қала болып табылады, Лаоаг қаласынан тек 2 миллиард песо айырмашылықпен қалады. Антиполо экономикалық жағынан орталықтандырылмаған қала, негізгі экономикалық орталықтары маңызды аудандарда орналасқан. Қаланың таулы аймағындағы елді мекендерге Робинсон Антиполо, Уолтер Март, Shopwise, iMall, Victory Park and Shop және Vista Mall кіреді. Ал қала орталығында SM Masinag, SM Center Antipolo Downtown (бұрынғы SM Cherry Antipolo) және Xentro Mall орналасқан. Қалада Wilcon Depot орталықтары мен AllHome дүкендері де бар. Таулы және орталық аудандарда ылғал және құрғақ базарлар бар. Сонымен қатар, Кабадингтегі Антиполо қалалық әкімшілік орталығының салынысы қаланың географиялық орталығына жақын жерде өсімді ынталандыруы күтілуде.
Antipolo is classified as a First Class City as of last local government income classification of the Department of Finance in 2008. In 2007, the city registered a total revenue of ₱993.1 million, an increase of 5.6 percent from the previous fiscal year; in 2010 this amount has grown to ₱1.56 billion. During the mid 2010s, Antipolo has experienced rapid growth mainly attributed to the local government's streamlining of business applications, improved public services, and transparency. In the latest 2022 COA Annual Financial Report released in late 2023, Antipolo ranked as 14th richest city in the Philippines in terms of assets, surpassing Metro Manila cities Pasay, Valenzuela, and Las Piñas; and regional cities Puerto Princesa and Baguio. Removing Highly Urbanized Cities (HUCs) in the list, Antipolo stands as the 2nd richest component city in the country, trailing Laoag City by only ₱2 billion pesos in difference. Antipolo is an economically decentralized city with major economic centers located in key areas. The city's upland poblacion area also include Robinsons Antipolo, Walter Mart, a Shopwise, iMall, Victory Park and Shop, and a Vista Mall. Meanwhile, the downtown has SM Masinag, SM Center Antipolo Downtown (formerly SM Cherry Antipolo) and a Xentro Mall. The city is also dotted with Wilcon Depot centers and an AllHome. Both the upland and downtown areas have their own wet and dry marketplaces. The upcoming Antipolo City Government Center in Cabading is also expected to spur growth near the city's geographical center.
Жергілікті билік
Ризал провинциясының құрамына кіретін қала және астанасы ретінде, провинциялық деңгейдегі мемлекеттік лауазымдарды қала тұрғындары сайлайды. Облыстық үкімет қалалық үкіметтің жергілікті іс-қимылдарына саяси билік жүргізеді. Филиппиннің басқа қалалары сияқты, Антиполо қаласының үкіметтік құрылымы 1991 жылғы Жергілікті Өзін-Өзі Басқару Кодексінде белгіленген және қалалық хартасында одан әрі заңдастырылған. Оны қала әкімі басқарады, ол қаланың бас атқарушы органы болып табылады және қалалық әкімшілік мекемелерінің жалпы бақылауын жүзеге асырады. Оның екінші жоғары лауазымды тұлғасы – қала вице-мэрі, негізінен Санггунианг Панлунгсодтың төрағасы болып табылады және қала әкімінің орны бос болған жағдайда оның қызметін атқарады. Санггунианг Панлунгсодтың төрағасы ретінде вице-мэр дауыс беруге қатыспайды, тек дауыстар тең болған жағдайда шешімді анықтау үшін ғана дауыс береді. Қаланың Санггунианг Панлунгсоды немесе қалалық кеңесі 16 сайланған мүшеден, екі лауазымды тұлғадан және ең көп дегенде үш салалық өкілден тұрады. Антиполо қаласы 16 барангайға бөлінген, олар екі округке біріктірілген. Әр округтен сегіз қалалық кеңесші сайланады, ал екі лауазымды тұлға – қалалық Барангайлар лигасының президенті және Жастар кеңесі федерациясының президенті болып табылады. Қалалық жарлықтарды қабылдаудан басқа, қалалық кеңес барангайлар қабылдаған жарлықтарды да қарастырып, егер олар қолданыстағы заңдар мен қалалық жарлықтарға қайшы келсе, түзетулер енгізу жөнінде ұсыныстар жасайды. Санггунианг Панлунгсодтың жарлықтары мен шешімдері Ризал облыстық кеңесіне сәйкестігін тексеру үшін жіберіледі. Барангайларға да сайланған лауазымды тұлғалар басшылық етеді: Барангай капитаны, Барангай кеңесі, оның мүшелері Барангай кеңесшілері деп аталады. Барангайларда SK федерациясы бар, ол барангайды ұсынады, оны SK төрағасы басқарады және оның мүшелері SK кеңесшілері деп аталады. Сайланатын қалалық лауазымды тұлғалардың өкілеттік мерзімі үш жылды құрайды және олар үш рет қатарынан сайлануға құқылы.
As a component city and the capital of the Province of Rizal, government officials in the provincial level are voted by the electorates of the city. The provincial government have political jurisdiction over local transactions of the city government. Similar to other cities in the Philippines, the government structure of Antipolo is prescribed in the Local Government Code of 1991, and further codified in its city charter. It is headed by a city mayor, who serves as its chief executive and exercises overall supervision of its administrative agencies. Its second highest official, the city vice mayor, primarily serves as presiding officer of the Sangguniang Panlungsod and assumes the position of city mayor in the event of its vacancy. As presiding officer of the Sangguniang Panlungsod, the vice mayor does not vote except in cases to break a tie. The city's Sangguniang Panlungsod or city council is composed of 16 elected members, two ex officio officers and an option to have at most three sectoral representatives. The 16 barangays Antipolo is divided into are grouped into two districts. Each of these districts elect at large eight city councilors, while the two ex officio officers are the city's Liga ng mga Barangay president and Sangguniang Kabataan Federation president. Apart from legislating city ordinances, it also reviews the ordinances enacted by its barangays and makes recommendations for modification if they are found to be inconsistent with existing laws and city ordinances. On the other hand, ordinances and certain resolutions of the Sangguniang Panlungsod are transmitted to the Sangguniang Panlalawigan of Rizal for compliance review. Barangays are also headed by elected officials: Barangay Captain, Barangay Council, whose members are called Barangay Councilors. The barangays have SK federation which represents the barangay, headed by SK chairperson and whose members are called SK councilors. Elective city officials serve a term of three years and may serve up to three consecutive terms.
Конгресстегі өкілдігі
Антиполо қаласының барангайлары екі заңнамалық округке бөлінген. Әр округ өзінің Санггуниянг Паналавиганға сегіз мүше және Өкілдер палатасына бір өкіл сайлайды.
Antipolo's barangays are grouped into two legislative districts. Each district elects eight members to its Sangguniang Panlalawigan and one each to the House of Representatives.
Бұрынғы басшылардың тізімі
Жоқ. Мэр
1 Валентин Сумулонг 1901–1904
2 Транквилино Ольдан 1904–1907
3 Северино Оливерос 1907–1909
4 Франсиско Диманлиг 1909–1911
5 Амбросио Масанкай 1912–1914
6 Роберто де Исус 1914–1916
7 Федерико Асунсьон 1916–1918
8 Сиксто Педрасио 1916–1918
9 Корнелио Лавис 1918–1920
10 Хосе Каригма 1920–1926
11 Марселино Сантос 1927–1931
12 Паскуал Оливерос 1931–1944
(11) Марселино Сантос 1945–1946
13 Исаиас Тапалес 1946–1964
14 Франсиско де Исус 1964–1967
15 Хосе Р. Оливерос 1968–1986
16 Феликс Маринас 1986–1988
17 Даниэль Гарсия 1988–1998
18 Анжелито К. Гатлабаян 1998–2007
19 Виктор Сумулонг 2007–2009
20 Данило О. Лейбле 2009–2013
21 Касимиро "Юн" Инарес III 2013–2019
22 Андреа Баутиста Инарес 2019–2022
(21) Касимиро "Юн" Инарес III 2022 – қазіргі уақытқа дейін
No. Mayor In office 1 Valentin Sumulong 1901–1904 2 Tranquilino Oldan 1904–1907 3 Severino Oliveros 1907–1909 4 Francisco Dimanlig 1909–1911 5 Ambrocio Masangkay 1912–1914 6 Roberto de Jesus 1914–1916 7 Federico Asuncion 1916–1918 8 Sixto Pedracio 1916–1918 9 Cornelio Lawis 1918–1920 10 Jose Carigma 1920–1926 11 Marcelino Santos 1927–1931 12 Pascual Oliveros 1931–1944(11) Marcelino Santos 1945–1946 13 Isaias Tapales 1946–1964 14 Francisco de Jesus 1964–1967 15 Jose R. Oliveros 1968–1986 16 Felix Mariñas 1986–1988 17 Daniel Garcia 1988–1998 18 Angelito C. Gatlabayan 1998–2007 19 Victor Sumulong 2007–2009 20 Danilo O. Leyble 2009–2013 21 Casimiro "Jun" Ynares III 2013–2019 22 Andrea Bautista Ynares 2019–2022(21) Casimiro "Jun" Ynares III 2022–incumbent
Білім
Білім департаменті Антиполо қаласында мектеп бөлімін ұстап тұрады, ол 65 мемлекеттік мектепті (45 бастауыш мектеп, 20 орта мектеп) және 193 аккредиттелген жеке мектепті қадағалайды. Антиполода кампустары бар төрт колледж мен университет бар, олар – Ризал мемлекеттік университеті жүйесі, Ла Саль колледжі Антиполо, Сент-Бенильде колледжінің Де-Ла-Сал және Фатима анамыз университеті. Антиполода сонымен қатар толыққанды қыздарға арналған оқу орны – Антиполо болжамы да орналасқан. Басқа колледждерге Сан-Бенильдо Ризаль колледжі, ACLC, AMA Университетінің Компьютерлік колледжі Шығыс Ризаль, World Citi колледждері және ICCT колледждері кіреді. Антиполо технология институты немесе AiTech, 2014 жылы қала әкімдігі құрған, жергілікті колледждер мен университеттер (ЖКО) арасында алғашқы CHED мойындаған жоғары білім беру мекемесі (ЖББМ). Бұл Филиппиндегі құрылыс инженерлік технологиясы және басқару (BCETM) бакалаврын ұсынатын алғашқы колледж.
The Department of Education maintains a school division in Antipolo, which supervises the 65 public schools (45 elementary schools, 20 high schools) in addition to 193 accredited private schools. There are four colleges and universities with campuses in Antipolo, the state run University of Rizal System, La Salle College Antipolo, De La Salle College of Saint Benilde and Our Lady of Fatima University. Antipolo is also home to an all girls institution, Assumption Antipolo. Other colleges include College of San Benildo Rizal, ACLC, AMA University Computer College East Rizal, World Citi Colleges, and ICCT Colleges. The Antipolo Institute of Technology or AiTech, established by the city government in 2014, is the first CHED recognized Higher Education Institution (HEI) among Local Colleges and Universities (LUCs). It is the first college in the Philippines offering Bachelor in Construction Engineering Technology and Management (BCETM).
Темір жол көлігі
Масинагтағы Марикина Инфанта тас жолында орналасқан Антиполо станциясы (Батыс Антиполодағы Барангай Майамот) 2021 жылдан бері LRT 2 желісінің шығыс соңғы станциясы болып табылады. Қазіргі таңда Ризалдағы жалғыз LRT 2 станциясы осы. Бұл станциядан желінің шығысқа қарай одан әрі ұзарту туралы ұсыныстар енгізілген.
Antipolo station, located along the Marikina Infanta Highway in Masinag (Barangay Mayamot in western Antipolo), serves as the LRT Line 2's eastern terminus since 2021. It is currently the only LRT 2 station in Rizal. Proposals have been made for a future extension of Line 2 further east from this station.