Кіріспе

Иван Грозныйдың қасындағы сақшылар
опера

Опричниктер (опри́чники, опричники, oprichniki, "опричинаның адамы" мағынасында; жекеше: опричник) – Иван Грозный патша құрған, қарулы күзетшілер, полиция және әскер ретінде қызмет еткен корпус. Бұл термин Иван Грозныйдың 1565 және 1572 жылдар аралығында Ресейде өзінің билігін нығайту үшін жүргізген опричина саясатынан шыққан.

Қор

Кейбір ғалымдар Иванның екінші әйелі, черкес Мария Темрюковна, бұл ұйымды құру идеясын бірінші болып келтірген деп есептейді. Бұл теорияны неміс опричнигі Генрих фон Штаден айтқан. Мария Темрюковнаның бауыры да маңызды опричник болған.

Сипаттама

Қазіргі теориялар Опричниктердің құрылуы мен өмір сүруінің басты мақсаты – патшаға қарсы шыққан адамдар мен топтарды басып тастау болды деп санайды. Олардың қара аттарда шабандоздай жүріп, Иванның өзі басшылық еткені мәлім. Кейде оларды «кромешнина» (таңдалғандар) деп атаған, себебі олар мұқият іріктелген адамдар еді. Опричниктер монах киіміне ұқсас қара киім киіп, жамбыларына кесілген иттің басын (сатқындық пен патшаның жауларын анықтау үшін) немесе нағыз қасқырдың басын және сыпырғышты (оларды жою үшін) іліп алып жүретін. Қасқырдың басы патшаның жауларын тілгілеп жейтін тозақ итттерінің символы болды. Иттің басын алу логистикасы өте қатыгездікпен байланысты. Таксидермия болмағандықтан, кесілген және қансыздалған бас тек қыс айларында ғана мұздатып сақтауға болатын. Өз беделін сақтау үшін Опричниктерге үнемі жаңа бас керек болып тұратын. Иванның өзі атымен бірге жүргенде аузы ашылып, жабылатын темірден жасалған қорқынышты иттің басын алып жүретін. Опричниктерге Иванға опасыздық жасағандарды өлтіруге бұйрық берілді және олар үшін төртке бөлу, қайнатып өлтіру, тікелей шаншап өлтіру және тірідей отқа жағу сияқты түрлі азаптау әдістері қолданылды. Опричниктер, патша сияқты, Шығыс православие шіркеуінің берілген жандары еді. Новгород оқиғасында Опричниктер шамамен 1500 «үлкен адамды» (ақсүйектерді) өлтірді, бірақ нақты құрбандықтар саны белгісіз.