Альберт Финни: Өмірі мен шығармашылығы

Кіріспе

Ағылшын актері (1936–2019)

Альберт Финни (9 мамыр 1936 – 7 ақпан 2019) – ағылшын актері. Ол Корольдік драмалық өнер академиясында оқыды және киноға түсу арқылы 1960 жылдардың басында танымал болғанша театр сахнасында жұмыс істеді, алғашқы рөлі Тони Ричардсонның «Көңіл көтеруші» (1960) фильмінде болды, Ричардсон оны бұрын театр сахнасында режиссерлік еткен. Ол театр, кино және теледидар салаларында сәтті мансап құрды. Ол «Шіршәмбі түнгі және жексенбі таңғы» (1960), «Том Джонс» (1963), «Жолға екі адам» (1967), «Скрудж» (1970), «Анни» (1982), «Киімхана» (1983), «Миллердің өткелі» (1990), «Маңызды емес адам» (1994), «Эрин Брокович» (2000), «Биг Фиш» (2003), «Борн ультиматумы» (2007), «Жұрт сенің өлгеніңді білгенше» (2007) және Джеймс Бондтың «Скайфолл» (2012) фильмдеріндегі рөлдерімен белгілі. BAFTA, Алтын глобус, Эмми, Экрандағы актерлер гильдиясы, Күміс аю және Вольпи кубогының иегері Финни «Том Джонс» (1963), «Ориент экспресстегі кісі өлтіру» (1974), «Киімхана» (1983) және «Жанартау астында» (1984) фильмдеріндегі рөлдері үшін төрт рет ең үздік актер және «Эрин Брокович» (2000) үшін ең үздік қосалқы актер ретінде бес рет Академия сыйлығына ұсынылды. Ол 2002 жылы BBC–HBO телеарнасында көрсетілген «The Gathering Storm» тарихи фильмінде Уинстон Черчилль рөлін сомдағаны үшін бірнеше марапат алды.

Ерте өмір

Финни Ланкашир графтығының Салфорд қаласында, букмекер Альберт Финни мен Элис (құрметті әкесі Хобсон) отбасында дүниеге келді.

1955-1962 жылдары: алғашқы мансабы

РАДА-да Финни Оливер Голдсмиттің «Ол жеңіске жету үшін еңкейеді» пьесасында Мистер Хардкасл рөлін ойнады. Би-би-си 1956 жылғы 6 қаңтарда Лондондағы Ванбру театрында РАДА студенттерінің қойылымын түсіріп, көрсетті. Рольдерді Рой Киннер мен Ричард Брайерс те орындады. Финни РАДА-ны бітіріп, Корольдік Шекспир компаниясының мүшесі болды. Финниге Ранк ұйымы келісімшарт ұсынды, бірақ ол Бирмингемдік театр үшін ойнауды жөн көрді. 1958 жылы ол Джейн Арденнің «Партия» пьесасымен Лондон сахнасында дебют жасады, режиссерлігін Чарльз Логтон жасады, ол өзінің әйелі Эльза Ланчестермен бірге қатысты. 1959 жылы Финни Стратфордта ауру Лоренс Оливье орнына «Кориолан» басты рөлінде ойнады. Финни «Тез жәрдем» телесериалының бірнеше эпизодында түсті және Питер Холл режиссерлік еткен «Жазғы түнгі арман» (1959) телефильмінде Лисандер рөлін ойнады. Финнинің кинодағы алғашқы рөлі Тони Ричардсонның «Көңіл көтеруші» (1960) фильмінде Лоренс Оливьемен бірге болды. Финни мен Алан Бейтс Оливье ұлдарын сомдады. Ол сол жылы Карел Рейсстің «Сабада түні және жексенбі күні таңертең» (1960) фильміндегі көңілі тоймаған зауыт жұмысшысы рөлімен кинода танымал болды, бұл фильмді Ричардсон продюсерлік етті. Фильм сәтті болды және сол жылы Ұлыбританиядағы ең танымал фильмдердің үшіншісі болды. Ол жарты миллион фунттан астам пайда әкелді. Содан кейін Финни сахнада және британдық телевидениеде «Билли Лиар» (1960) ролін ойнады. Финни Дэвид Линнің «Арабияның Лоренсі» фильмінде Т. Е. Лоренс рөліне таңдалды, бұл үшін төрт күнге созылған сәтті және күрделі экрандық сынақтан өтті. Алайда, Финни продюсер Сэм Шпигельмен көп жылдық келісімшартқа қол қоюдан бас тартты және рөлді қабылдамады. Финни 1961 жылы Джон Осборнның Мартин Лютердің өмірін бейнелейтін «Лютер» пьесасында басты рөлді сомдады. Ол бұл рөлді Лондон, Ноттингем, Париж және Нью-Йорктегі ағылшын сахналық компаниясымен ойнады. Финикс театрындағы алғашқы Вест-Энд қойылымы 1962 жылдың наурыз айында 239 қойылымнан кейін аяқталды, себебі Финни кинокомпаниямен жасасқан келісімшарт бойынша міндеттемелерін орындау үшін актерлік құрамнан кетуге мәжбүр болды.

While at RADA Finney made an early television appearance playing Mr Hardcastle in Oliver Goldsmith's She Stoops to Conquer. The BBC filmed and broadcast the RADA students' performances at the Vanbrugh Theatre in London on Friday 6 January 1956. Other members of the cast included Roy Kinnear and Richard Briers. Finney graduated from RADA and became a member of the Royal Shakespeare Company. Finney was offered a contract by the Rank Organisation but refused it to perform for the Birmingham Rep. and in 1958, made his London stage debut in Jane Arden's The Party, directed by Charles Laughton, who featured in the production along with his wife, Elsa Lanchester. In 1959 Finney appeared at Stratford in the title role of Coriolanus, replacing an ill Laurence Olivier. Finney guest featured for several episodes of Emergency Ward 10 and was Lysander in a TV version of A Midsummer Night's Dream (1959) directed by Peter Hall. Finney's first movie appearance was in Tony Richardson's The Entertainer (1960), with Laurence Olivier. Finney and Alan Bates played Olivier's sons. He made his movie breakthrough in the same year with his portrayal of a disillusioned factory worker in Karel Reisz's movie version of Alan Sillitoe's Saturday Night and Sunday Morning (1960), produced by Richardson. The movie was a success, being the third most popular movie in Britain that year. It earned more than half a million pounds of profit. Finney then did Billy Liar (1960) on stage and for British television. Finney had been chosen to play T. E. Lawrence in David Lean's production of Lawrence of Arabia after a successful and elaborate screen test that took four days to shoot. However, Finney baulked at signing a multi year contract for producer Sam Spiegel and chose not to accept the role. Finney created the title role in Luther, the 1961 play by John Osborne depicting the life of Martin Luther. He performed the role with the English Stage Company in London, Nottingham, Paris and New York. The original West End run at the Phoenix ended in March 1962, after 239 performances there, when Finney had to quit the cast to fulfil a contractual obligation with a movie company.

1963-1977 жылдар

Фини 1963 жылы Ричардсон режиссерлік еткен және Осборн сценарий жазған «Том Джонс» фильмінде ойнап, «Оскар» сыйлығын жеңіп алды. «Том Джонстың» сәттілігіне байланысты британдық кинопрокаттаушылар 1963 жылы Финиді ең танымал киноактерлердің тоғызыншысы деп таңдады. Фини фильм табысының 10 пайызын алды, бұл оған 1 миллион доллардан астам пайда әкелді. Содан кейін Фини 1963 жылы сәтті болмаған «Жеңімпаздар» атты ансамбльдік соғыс фильмінде шағын рөл ойнады. Ол 1963 жылы Бродвейде «Лютер» спектаклінде дебют жасады. Кейін ол бір жыл демалып, әлемді теңізбен аралап саяхаттауды шешті. «Адамдар маған сәтімді пайдалануды айтты», деді ол кейін. «Мен сегіз жылдан бері актермін, тек бір рет демалыс алдым. Капитан Кук бала кезімдегі батырым еді, мен оның Тынық мұхитындағы саяхаттарына барып көрсем деген арманмен өмір сүрдім». Фини 1965 жылы Август Стриндбергтің «Мисс Жюли» пьесасын қоса алғанда, Корольдік Ұлттық театрда бір маусымдық спектакльдерде ойнады. «Мемориал» Фини қатыспаған «Көктем және Порт айнасы» және «Бұрғылаушы» сияқты спектакльдерді де қойды. «Мемориал» 1968 жылы «Чарли Бубблз» фильмін жасады, онда Фини ойнады және режиссерлік жасады. Лиза Миннелли осы фильмде дебют жасады. Фини кейін оны «өмірімдегі ең терең жаратылыс сезімі» деп атады. «Мемориал» өндірісті тоқтатты және Фини актерлік өнерге көбірек назар аударды. «Бастапқыда жақсы болды, бірақ соңында кеңседе отырып, Голливудқа идея ұсынып, телефонның қоңырауын күтуге келді», деді ол. Фини 1974 жылы «Ориент экспресіндегі қырғын» фильмінде Агата Кристидің бельгиялық детективі Геркуле Пуаро рөлін ойнады. Фини осы рөлге соншалықты танымал болды, ол бірнеше жыл бойы өзін стереотипке түсіргенін айтып шағымданды: «Адамдар мені француз акцентімен 300 фунт салмақтағы адам деп ойлайды», деді ол. Ол «Үздік актер» номинациясын «Оскар» және «БАФТА» сыйлықтарына ие болды. Ол «Мемориал» үшін «Мелани Кляйндағы қыз» фильмін түсіргісі екенін мәлімдеді, бірақ ол түсірілмеді. Фини фильмдерден демалып, Лондонның Ұлттық театрында классикалық спектакльдерде ойнап, сахналық актерлік өнерге көңіл бөлді. «Мен оған толыққанды берілу қажет деп ойладым», деді ол кейін. «Фильмдерді түсіріп жүргенде, адам дем алуын тоқтатады. Классикалық спектакльдерде ойнағандағыдай дем алмайсыз. Сахнада ұзақ, күрделі монологтарды оқу кезінде әр сөйлемнен кейін иығыңызды көтере алмайсыз. Мұндай актерлікке қажетті бұлшық еттерді жаттықтыру керек. Мен осы рөлдерде өзімнің әлеуетімді толыққанды көрсетуге тырыстым. Мен жай ғана киноактер болғым келмейді, «Гамлетті» ойнап, қайтадан кетіп қалғым келмейді. Мен өзімді труппаның бір бөлігі ретінде сезінгім келді». Фини үш жылдан астам уақыт бойы Ұлттық театрда «Гамлет», «Макбет», «Тамбурлейн» және Антон Чеховтың пьесаларында ойнады.

Finney featured in the Academy Award winning 1963 movie Tom Jones, directed by Richardson and written by Osborne. Due to the success of Tom Jones, British exhibitors voted Finney the ninth most popular movie actor in 1963. Finney received 10% of the movie's earnings, which made him more than $1 million. Finney followed this with a small part in ensemble war movie The Victors (1963), which was not a success. He then made his Broadway debut in Luther in 1963. When that run ended he decided to take a year off and sail around the world. "People told me to cash in on my success while I was hot," he later said. "I'd been acting for about eight years and had only had one vacation Captain Cook had been a hero of mine when I was a kid, and I thought it would be exciting to go to some of the places in the Pacific where he'd been." Finney undertook a season of plays at the Royal National Theatre, including Miss Julie by August Strindberg in 1965. Memorial also produced some in which Finney did not appear, such as Spring and Port Wine and The Burgular. Memorial then made Charlie Bubbles (1968), which Finney featured in and also directed. Liza Minnelli made her feature debut in the movie. Finney later called it "the most intense sense of creation I've ever had." Memorial Productions stopped producing and Finney emphasized acting. "It was OK at first," he later said, "but in the end it was sitting in an office, pitching ideas to Hollywood and waiting for the phone to ring." Finney played Agatha Christie's Belgian master detective Hercule Poirot in the movie Murder on the Orient Express (1974). Finney became so well known for the role that he complained that it typecast him for a number of years, "People really do think I am 300 pounds with a French accent", he said. He received nominations for the Academy Award for Best Actor and the BAFTA Award for Best Actor in a Leading Role. He announced he intended to direct a movie, The Girl in Melanie Klein, for Memorial, but it was not made. Finney decided to take time off from features and focus on stage acting, doing classics at the National Theatre in London. "I felt that it needed commitment," he later said. "When you're making movies all the time, you stop breathing. You literally don't breathe in the same way that you do when you're playing the classics. When you have to deliver those long, complex speeches on stage, you can't heave your shoulders after every sentence. The set of muscles required for that kind of acting need to be trained. I really wanted to try and do justice to my own potential in the parts. I didn't want to be a movie actor just dropping in, doing Hamlet and taking off again. I wanted to feel part of the company." Finney was at the National for more than three years during which he played in Hamlet, Macbeth, Tamburlaine, and plays by Anton Chekhov.

1981 - 1999 жылдар

Фини алты жылдан бері көркем фильмде басты рөлді ойнамаған және киномен жұмысты қайта бастау туралы ойлана бастады. Оның соңғы екі сәтті түсірілген фильмі – «Скрудж» және «Ориент экспресі», онда ол мүлдем танылмасдай болып өзгерген. «Америкалықтардың көпшілігі мені 90 килограмм салмақтағы, қара шашты және француз акцентімен сөйлейтін Геркуле Пуаро сияқты ойлайды», – деді Фини. «Сондықтан олар мені әлі жас және тартымды кезімде көргені жөн деп ойладым». «Айға ат» (1982) драмасындағы рөлі үшін ол өте жақсы пікірлер алды. Фини рөл «жеке өзіндік көрініс қажет етті; мен өзімнің ішкі әлеміне үңілуім керек болды. Өзіңді ашып, өзіңнің осалдығыңды пайдаланғанда, қауіпке жақындап қалуың мүмкін». Хьюстон Финиді «Вулкан астында» (1984) фильмінің басты рөліне шақырды, бұл екеуіне де үлкен даңқ әкелді, соның ішінде Фини үшін тағы бір «Үздік актер» номинациясын Оскарға ұсынды. Фини 1984 жылы Стив Биконың өліміне қатысты сот отырысын бейнелеген «Бико тергеуі» фильмінде Сидни Кентридждің басты рөлін ойнады, ол теледидар үшін Лондондағы көрсетімнен кейін түсірілді. Фини 1986 жылы «Жетімдер» сахнасында өнер көрсетті, содан кейін Алан Дж. Пакула режиссерлік еткен фильм нұсқасын жасады. Ол Брайан Форбс жазған және режиссерлік жасаған «Бейнелі ойын» (1989) телесериалында басты рөлді ойнады. Фини 1990-шы жылдарды HBO-ның «The Image» (1990) фильміндегі басты рөлмен бастады. Ол түсірілімге аз уақыт қалғанда Трей Уилсонның орнына «Миллердің өткелі» (1990) фильмінде гангстер басшысының рөлін ойнады. Фини Роджер Уотерстің «The Wall – Live in Berlin» (1990) қойылымында «Сот» сахнасында «Сотшы» рөлін сомдады. Фини Кингсли Амистің романы бойынша түсірілген BBC телесериалы «Жасыл адам» сериалда көрінді. Одан кейін ол «Плейбойлар» (1992) Гиллис Маккиннон үшін, «Сүйіспеншілікпен бай» (1993) Брюс Бересфорд үшін, «Браунинг нұсқасы» (1994) Майк Фиггис үшін, «Маңызды емес адам» (1994) Сури Кришнамма үшін және «Елдің жүгіруі» (1995) Питер Йейтс үшін түсті. 1994 жылы Фини 1960 жылдардың басындағы Дублинде «Маңызды емес адам» фильмінде гей автобус жүргізушісінің рөлін ойнады. Ол Денис Поттердің соңғы екі пьесасында – «Кароке» мен «Суық Лазар» (екеуі де 1996 жылғы) басты рөлдерді ойнады. Соңғысында ол тоңған, денесіз бас рөлін ойнады. Фини теледидар үшін «Ностромо» (1997) және Агнешка Холланд үшін «Вашингтон сквері» (1997) фильмдерін түсірді, содан кейін Том Куртенэймен «Ағылшын некесі» (1998) фильмін жасады. Ол «Чемпиондардың таңғы асы» (1999) және «Симпатико» (1999) фильмдерінде эпизодтық рөлдерді ойнады.

Finney had not played a major role in a feature movie in six years, and started to think about resuming work with cinema. The last two successful movies he had made were Scrooge and Orient Express in which he was heavily disguised. "Most Americans probably think I weigh 300 pounds, have black hair and talk with a French accent like Hercule Poirot," said Finney. "So I thought they should have a look at me while I was still almost a juvenile and kind of cute." He received excellent reviews for his performance in the drama Shoot the Moon (1982). Finney said the role "required personal acting; I had to dig into myself. When you have to expose yourself and use your own vulnerability, you can get a little near the edge." Huston cast Finney in the lead role of Under the Volcano (1984), which earned both men great acclaim, including another Best Actor Oscar nomination for Finney. Finney played the lead role of Sydney Kentridge in The Biko Inquest, a 1984 dramatisation of the inquest into the death of Steve Biko which was filmed for television after a London run. Finney performed on stage in Orphans in 1986, then did the movie version, directed by Alan J. Pakula. He had the lead in a television miniseries, The Endless Game (1989), written and directed by Bryan Forbes. Finney began the 1990s with the lead role in a film for HBO, The Image (1990). He received great acclaim playing the gangster boss in Miller's Crossing (1990), replacing Trey Wilson shortly before filming. Finney made an appearance at Roger Waters' The Wall – Live in Berlin (1990), where he played "The Judge" during the performance of "The Trial". Finney featured in the BBC TV serial The Green Man, based on the Kingsley Amis novel. He followed it with The Playboys (1992) for Gillies MacKinnon; Rich in Love (1993) for Bruce Beresford; The Browning Version (1994) for Mike Figgis; A Man of No Importance (1994), for Suri Krishnamma; and The Run of the Country (1995) for Peter Yates. In 1994, Finney played a gay bus conductor in early 1960s Dublin in A Man of No Importance. He had the main role in Dennis Potter's final two plays, Karaoke and Cold Lazarus (both 1996). In the latter he played a frozen, disembodied head. Finney did Nostromo (1997) for television, and Washington Square (1997) for Agnieszka Holland then made A Rather English Marriage (1998) with Tom Courtenay. He had supporting roles in Breakfast of Champions (1999) and Simpatico (1999).

20002019 жыл

Фини «Эрин Брокович» (2000) фильмінде, Стивен Содербергтің режиссерлігімен Джулия Робертспен бірге ойнап, бірнеше жылдың ішіндегі ең үлкен жетістігіне қол жеткізді. Оның нағыз өмірдегі Калифорниялық заңгер Эдвард Л. Масри рөлін сомдауы оған «Оскар» сыйлығының «Ең үздік қосалқы актер» номинациясын, оның бесінші және соңғы «Оскар» номинациясын сыйлады. Финни Содербергтің «Жол қозғалысы» (2000) фильмінде эпизодтық рөлде ойнады және телефильмде «Хемингуэй, өлімнің аңшысы» (2001) фильмінде Эрнест Хемингуэй рөлінде көрінді. Ол «Милоны жеткізу» (2001) фильмінде басты рөлді ойнады, ал 2002 жылы «Жылы дауыл» фильміндегі Уинстон Черчилльтің керемет ойын көрсетуі оған Британ кино және телеарна өнер академиясының (BAFTA), «Эмми» және «Алтын глобус» сыйлықтарын «Ең үздік актер» ретінде жеңіп берді. Ол сондай-ақ Х.Э. Бейтстің әңгімелеріне негізделген «My Uncle Silas» телесериалының басты рөлін ойнады, ол бір қаралы, бірақ сүйкімді браконьер және шаруа жұмыскерінің өмірі мен оның ұлының тәрбиесі туралы айтады. Шоу 2001 және 2003 жылдары екі маусым бойы көрсетілді. Фини Тим Бертонның режиссерлігімен «Биг Фиш» (2003) фильмінде маңызды рөлді ойнады және Содерберг үшін «Океанның он екісі» (2004) фильмінде тағы бір эпизодтық рөлде ойнады. Ол Тим Бертонның «Қайтыс болған келіншек» (2005) және «Аспектс оф Лав» (2005) фильмдерінде ән салды. Фини Ридли Скоттпен «Жақсы жыл» (2006) фильмінде қайта жұмыстасты, ал «Amazing Grace» (2006), «The Bourne Ultimatum» (2007) және «Before the Devil Knows You're Dead» (2007) фильмдерінде екінші рөлдерді ойнады. Оның соңғы кино рөлі «Skyfall» (2012) фильмінде болды. «Манчестер Юнайтед» футбол клубының өмір бойына жанкүйері болған Фини 1958 жылы Басби Бэйбздің көпшілігінің қаза болуына себеп болған авиакатастрофа туралы «Мюнхен» деректі фильмін баяндады, ол 2008 жылдың ақпан айында United's TV каналы MUTV-де көрсетілді.

Жеке өмір және өлім

1957 жылы Финни актриса Энн Джейн Вэнэм Фиггинске үйленді ("Джейн Вэнэм"); олардың ұлы болды. 1970 жылы Финни француз актрисасы Николь Дрейфусқа үйленді ("Анук Эме"), бұл одақ сегіз жылға созылды. 2006 жылы ол саяхат агенті Пенелопа Делмаджға үйленді. Олар Финни қайтыс болғанға дейін бірге болды. 2012 жылғы сұхбатта ол бес жыл бұрын осы ауруға шалдыққандығын, операция жасағандағын және одан кейін алты рет химиялық терапиядан өткенін айтты. Финни 2019 жылдың 7 ақпанында 82 жасында Корольдік Марсден ауруханасында кеуде инфекциясынан қайтыс болды.

Басқа марапаттар

Басқа марапаттар: "Скрудж" (1970) фильміндегі жұмысы үшін "Алтын лавр" және "Том Джонс" фильміндегі жұмысы үшін, ол 1964 жылы "Ең жақсы комедиялық еркек орындаушысы" номинациясында 3-орынды иеленді. Ол Лос-Анджелес киносыншылары қауымдастығынан "Вулкан астында" фильмі үшін ең үздік актер ретінде марапатталды (ол "Амадеус" үшін Ф. Мюррей Абрахаммен тең бөлісті), "Saturday Night and Sunday Morning" үшін Ұлттық киносыншылар кеңесінің ең үздік актер сыйлығын және "Том Джонс" үшін Нью-Йорк киносыншылары шеңберінің ең үздік актер сыйлығын алды. Фини екі рет Screen Actors Guild Awards сыйлығын жеңіп алды, "Эрин Брокович" үшін екінші пландағы ең жақсы актерлік рөлі үшін және "Traffic" фильміндегі актерлік топтың мүшесі ретінде. Ол сондай-ақ "The Gathering Storm" үшін телефильм немесе мини-сериалдағы ең жақсы актерлік рөлі үшін ұсынылды, бірақ жеңіске жете алмады. 1984 жылы 34-ші Берлин халықаралық кинофестивалінде "Көше" фильміндегі рөлі үшін "Күміс берлин аюы" сыйлығын жеңіп алды. Ол Венеция кинофестивалінде "Том Джонс" үшін ең жақсы актер сыйлығы – Вольпи кубогын жеңіп алды.