Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Теңізге енбеген алап (эндорхейлік алап)
Landlocked basin (endorheic basin)
Жауын-шашын көлі – температураның және/немесе жауын-шашынның өзгеруі нәтижесінде ылғалдың артуынан алапта жиналған су қоймасы. Мұндай ылғалдың арту кезеңдері әрқашан мұздық дәуірлермен сәйкес келмейді. Жауын-шашын көлдері әдетте эндорхейлік алаптардағы жабық көлдер болып табылады. Кейіннен буланып, құрғаған жауын-шашын көлдері палеолактар деп те аталады.
A pluvial lake is a body of water that accumulated in a basin because of a greater moisture availability resulting from changes in temperature and/or precipitation. These intervals of greater moisture availability are not always contemporaneous with glacial periods. Pluvial lakes are typically closed lakes that occupied endorheic basins. Pluvial lakes that have since evaporated and dried out may also be referred to as paleolakes.
Этимология
Бұл сөз латын тіліндегі "pluvia" сөзінен шыққан, ол "жаңбыр" дегенді білдіреді.
The word comes from the Latin pluvia, which means "rain".
Геология
Жауын көлдері гидрологиялық циклдың өзгеруін көрсетеді: ылғалды циклдер үлкен көлдерді жасайды, ал құрғақ циклдер көлдердің тартылуына себеп болады. Шөгінділердің жиналуы су деңгейінің өзгеруін көрсетеді. Мұздық кезеңдерде, көл деңгейі салыстырмалы түрде жоғары болғанда, лай шөгінділері тұнып, жиналады. Мұздықтар арасындағы уақыттарда (мұздықтар аралық кезеңдерде) құрғақ климат пен көл суының булануы салдарынан тұз қорлары пайда болуы мүмкін. Плейстоценнің соңғы кезеңіндегі мұз басу кезеңінде қазіргі Америка Құрама Штаттарының оңтүстік-батысында бірнеше жауын көлдері қалыптасты. Олардың бірі – батыс Ютадағы Бонневилл көлі, оның ауданы шамамен 49 210 шаршы километрді құрады. Бонневилл көлі ең жоғары су деңгейіне жеткенде, Ұлы Тұзды көлден 305 метр (1000 фут) биік болды. Калифорниядағы Сирлс көлінің лайлы қабаттарынан тұщы су моллюскалары табылды, бұл су температурасының қазіргі температурадан шамамен 4 градус Цельсий (7 градус Фаренгейт) төмен болғандығын көрсетеді. Радиокөміртектік талдаулар бойынша, ең жас лайлы қабаттардың жасы 24 000 – 12 000 жылға дейін жетеді. Мұздықтар аралық кезеңдерде климат қайтадан құрғақтанады, бұл көлдердің буланып, құрғауына әкеледі.
Pluvial lakes represent changes in the hydrological cycle: wet cycles generate large lakes, and dry cycles cause the lakes to recede. Accumulated sediments show the variation in water level. During glacial periods, when the lake level is fairly high, mud sediments will settle out and be deposited. At times in between glaciers (interglacial), salt deposits may be present because of the arid climate and the evaporation of lakewater. Several pluvial lakes formed in what is now the southwestern United States during the glaciation of the late Pleistocene. One of these was Lake Bonneville in western Utah, which covered roughly 19000 square miles (49,210 km2). When Lake Bonneville was at its maximum water level, it was 1000 feet (305 m) higher than the Great Salt Lake. Fresh water mollusks have been found in mud deposits from Searles Lake in California and suggest that the water temperature was about 7 degrees Fahrenheit (or 4 degrees Celsius) cooler than current temperatures. Radiocarbon dating of the youngest mud beds yield dates from 24,000 to 12,000 years ago. During interglacial periods, the climate becomes arid once more and causes the lakes to evaporate and dry up.