Кіріспе
Австралиядағы үлкен артезиан су бассейні (ҮАБ) – әлемдегі ең үлкен және ең терең артезиан бассейні, ол кеңістігі шамамен 1,7 миллион шаршы километрді алып жатыр. Бассейн континенттің 22% -ын құрайды, оның ішінде Квинслендтің көп бөлігі, Солтүстік территорияның оңтүстік-шығыс бөлігі, Оңтүстік Австралияның солтүстік-шығысы және Жаңа Оңтүстік Уэльстің солтүстігі кіреді. Бассейннің кейбір жерлері өте терең, және онда жер асты суларының мөлшері 65 000 куб километрге жетеді деп есептеледі. Судың температурасы өлшенгенде әртүрлі көрсеткіштер тіркелді. Бассейн құрлықтың көп бөлігі үшін тұщы судың жалғыз көзі болып табылады. ҮАБ мемлекеттік және қоғамдық ұйымдардың түрлі деңгейлері арасындағы іс-әрекетті үйлестіреді.
The Great Artesian Basin (GAB), located in Australia, is the largest and deepest artesian basin in the world, stretching over , with measured water temperatures ranging from The basin provides the only source of fresh water through much of inland Australia. The Basin underlies 22% of the continent, including most of Queensland, the south east corner of the Northern Territory, north eastern South Australia, and northern New South Wales. The basin is deep in places and is estimated to contain of groundwater. coordinates activity between the various levels of government and community organisations.
Физиография
Бұл аймақ, ірі Шығыс Австралия бассейндері бөлімінің ерекше физиографиялық облыстарының бірі болып табылады және кішігірім Уилканния шегі физиографиялық бөлімін қамтиды.
Геология
Ұлы Артезиан алабының суы триас, юра және ерте креда кезеңдеріндегі құрлық эрозиясының нәтижесінде жоғары жерлерден келген құмтасты қабатында сақталады. Австралияның ішкі аймақтарының көп бөлігі теңіз деңгейінен төмен болған кезде, құмтас теңіздік шөгінді жыныстармен жабылған, ол құмтасты суқоймасында суды тұтқындап ұстайтын шектеуші қабатты құрады. Алаптың шығыс жағы Ұлы Бөлгіш Жотасының пайда болуымен көтерілді. Екінші жағы Орталық Шығыс Төмендіктері мен батыстағы Ұлы Батыс Жотасының жер бедерімен қалыптасты. Судың көп бөлігі алаптың шығыс шетіне жақын (Квинсленд және Жаңа Оңтүстік Уэльс штаттарында) салыстырмалы түрде биік жерлерден тау жыныстарына сіңіп, оңтүстік және батысқа қарай өте бірте-бірте ағып жатады. Құрғақ Орталық Австралияның батыс шетімен кіретін су мөлшері одан әлдеқайда аз, ол жылдамдығы секундына бірден бес метрге жететін өткізгіш құмтас арқылы оңтүстікке және шығысқа қарай ағып өтеді. Су ақырында алаптың оңтүстік бөлігіндегі көптеген бұлақтар мен сіңіп кету арқылы шығады. Көміртек-14 және хлор-36 өлшемдері, сондай-ақ гидравликалық модельдеудің нәтижесінде анықталған жер асты суларының жасы солтүстіктегі су толықтыру аймақтарында бірнеше мың жылдан бастап, оңтүстік-батыс ағызу аймақтарында 2 миллион жылға дейін жетеді.
Су көзі
Еуропалықтар келгенге дейін Ұлы Артезиан алабының (GAB) суы құрғақ Оңтүстік Австралиядағы көптеген бұлақтар арқылы ағып шықты, мысалы Витжира-Далхаузи бұлақтары. Бұл бұлақтар моллюскалар сияқты әртүрлі омыртқасыз жануарларды күтіп бақты және аборигендер қауымдастығы мен сауда жолдарын қолдады. Еуропалықтар келгеннен кейін бұлақтар зерттеуді жеңілдетті және Австралияның оңтүстік-шығысы мен Еуропа арасындағы байланысты жылдамдатуға мүмкіндік берді, Австралия арқылы телеграф желісі арқылы. Шын мәнінде, GAB-тен су алу – бұл кен өндіру операциясы, қайта толу жылдамдығы қазіргі су алу деңгейінен әлдеқайда төмен. 1915 жылы тәулігіне 1500 бұрғыдан су алынса, бүгінде жалпы көлем тәулігіне қысқарды. Оның ішінде суды жер бетіне шығару үшін механикалық қуат қажет болған 9000-нан астам бұрғылау және шамамен 2000 өздігінен ағып тұратын бұрғылау бар. Көптеген бұрғылаулар реттелмеген немесе тастап кетілген, нәтижесінде судың көп мөлшерде ысырабына соқты. Бұл мәселелер ондаған жылдар бойы сақталып келді және 2007 жылдың қаңтар айында Австралия үкіметі оларды бақылауға алу үшін қосымша қаржы бөлуді жариялады. Дегенмен, жоғарыда аталған көптеген үйінді бұлақтары су қысымының төмендеуіне байланысты құрғап қалды, бұл бірнеше омыртқасыз жануарлардың жойылуына әкелген болуы мүмкін. Оңтүстік Австралиядағы Олимпиада кенішіне 1982 жылғы Роксби Даунс (Кепілдікті ратификациялау) заңына сәйкес Ұлы Артезиан алабынан тәулігіне дейін су алуға рұқсат берілген. Жер асты мыс және уран кеніші 1988 жылы жұмысын бастады және шамамен 2060 жылға дейін жұмыс істейтін болады деп күтілуде. Сонымен қатар, алап Birdsville-дегі геотермальдық электр стансасын бір бұрғылау арқылы сумен қамтамасыз етеді. Су бұрғыдан шығып, қаланың электр энергиясына деген қажеттілігінің 25% -ын жабады. Су салқындатылғаннан кейін қаланың ауыз суының көзіне айналады.
Бассейнді басқарудың жалпы көлемі
Ұлы Артезиан алабы Квинсленд, Жаңа Оңтүстік Уэльс, Оңтүстік Австралия және Солтүстік территорияның бөліктерін қамтиды, олардың әрқайсысы әртүрлі заңнамалық базалар, саясаттар мен ресурстарды басқару тәсілдеріне сәйкес жұмыс істейді. 2020 жылы Австралияның Климаттық өзгерістер, Энергетика, Қоршаған орта және Су департаменті Ұлы Артезиан алабының стратегиялық басқару жоспарын жариялады, ол жеке үкіметтермен бірлесіп және GABCC, мүдделі тараптармен, сондай-ақ халықтың пікірлерімен кеңесе отырып дайындалды. Ұлы Артезиан бассейнін үйлестіру комитеті (GABCC) мемлекеттік, аумақтық және Австралия үкіметтерінің министрлеріне қоғамдық ұйымдар мен агенттіктерден алған ақпарат негізінде, бассейн ресурстарын тиімді, ұтымды және тұрақты басқару, сондай-ақ мүдделі тараптар арасындағы іс-қимылды үйлестіру жөнінде кеңес береді. QGC гидравликалық жаруға қолданылатын химиялық затқа ұсынған қауіпсіздік деректемелері АҚШ-тан алынған, толық емес және он жылға дейін ескірген. Қорғасын, алюминий, мырыш, барий, бор, никель және уранның барлығы көмір қабатты газбен ластанған жер асты суларында рұқсат етілген деңгейден жоғары табылды. Жер асты суларының ластануы және осының салдарынан жер асты суларының болуымен тіршілік етуге мүмкіндік алған экожүйелердің улануы туралы көптеген деректер бар, бұл Австралиядағы жер асты су көздерін пайдалану арқылы халықтың құрғақшылыққа төтеп беру қабілетін нашарлататын фактор болып табылады. Glencore бассейндегі жер асты суларына жылына 110 000 тоннаға дейін көмірқышқыл газын енгізуді жоспарлап отыр. Гидрогеолог Нед Хамердің сөзіне сүйенсек, көмірқышқыл газы судың қышқылдығын осы деңгейге дейін арттырады, одан тау жыныстары еріп, ауыр металдар суға бөлініп, оны қолдануға жарамсыз етеді.