Кіріспе

Бірінші дүниежүзілік соғысты аяқтаған келісімдердің бірі – Сен-Жермен-ан-Лай келісімі. Бұл келісім 1919 жылдың 10 қыркүйегінде Бірінші дүниежүзілік соғысында жеңіске жеткен одақтас елдер мен Германия Австрия Республикасы арасында қол қойылды. Венгриямен жасалған Трианон келісімі және Веймар Республикасымен жасалған Версаль келісімі сияқты, осы келісімде де Ұлттар Лигасының хартасы қамтылған. Осы себепті АҚШ оны ратификацияламады, бірақ 1921 жылы АҚШ пен Австрия арасында бейбітшілік шарты жасалды. Келісімге қол қою рәсімі Сен-Жермен-ан-Лай сарайында өтті.

Өмірбаян

Алдын ала мәлімет бойынша, 1918 жылғы 21 қазанда Австрия императорлық кеңесінің 208 неміс тілінде сөйлейтін делегаты «Неміс Австриясының уақытша ұлттық жиналысына» шақырылды. Австро-Венгрия армиясының құлдырауы Витторио-Венето шайқасында жеңіліспен аяқталғанда, социал-демократ Карл Реннер 30 қазанда Германия Австриясының мемлекеттік канцлері болып сайланды. 31 қазандағы Астер революциясы кезінде, жаңадан құрылған Венгрия Халық Республикасы, министр-президент Михай Кароли басшылығымен, Австриямен шынайы одақтың тоқтағанын жариялады. 1918 жылғы 3 қарашадағы Вилла-Джиустидегі келісімшарт Австро-Венгрия монархиясының тағдырын шешті. 1918 жылғы 11 қарашада Австрия императоры Карл I «әкімшілік істерге қатысудан бас тартатынын» ресми түрде мәлімдеді. Одан бір күн өткен соң, уақытша жиналыс Германия Австриясын демократиялық республика деп жариялады және оны Веймар Республикасының құрамына енгізді. Алайда, бұрынғы империяның цислейтниялық («австриялық») бөлігінде Чехословакия, Польша және серб, хорват және словендердің Югославия Корольдігі (кейін Югославия деп аталды) жаңадан құрылды. Сонымен қатар, Оңтүстік Тироль мен Трентино итальяндық әскерлер тарапынан басып алынды, ал Югославия әскерлері бұрынғы Каринтия герцогтығына еніп, қақтығыстарға себеп болды. 1919 жылғы 16 ақпанда Австрия Конституциялық жиналысына сайлау өтті. Жиналыс Карл Реннерді мемлекеттік канцлер ретінде қайта сайлады және Габсбургтер-Лотарин үйін елден қуу туралы Габсбург заңын қабылдады. Канцлер Реннер 1919 жылғы мамыр айында Сен-Жерменге келгенде, ол және австриялық делегация француз премьер-министрі Жорж Клемансо басқарған келіссөздерден шеттетілді. Одақтастардың берген ультиматумынан кейін Реннер 10 қыркүйекте келісімге қол қойды. 1920 жылғы маусымдағы Трианон келісімі Венгрия мен одақтастар арасында бұрынғы қос монархияның таратылуын аяқтады.

Қаулылар

Бұл келісім Австро-Венгрия империясы таратылатынын жариялады. 177-бапқа сәйкес, Австрия, басқа Орталық державалармен бірге, соғыстың басталуына жауапкершілікті мойындады. Бұрынғы Цислейтениядағы неміс тілді Дунай және Альпі аймақтарының көп бөлігінен құралған жаңа Австрия Республикасы, Венгрияның, Чехословакияның, Польшаның және Сербтер, Хорваттар мен Словендер Корольдігінің тәуелсіздігін таныды. Келісімде Одақтастарға бағытталған, ірі сомадағы "соғыс өтемақылары" қарастырылды (бірақ нақты сомасы ешқашан анықталған жоқ және Австриядан алынбады), сондай-ақ Австро-Венгрия банкін тарату шаралары да енгізілді.

Саясат және әскери

Шарттың 88-бабы Австрияның тікелей немесе жанама түрде тәуелсіздігіне нұқсан келтіруден аулақ болуын қажет етті, яғни Австрия Ұлттар Лигасы Кеңесінің келісімісіз Веймар Республикасымен саяси немесе экономикалық одақ құруға құқылы емес еді. Осыған байланысты, жаңа республиканың бастапқыда өзі таңдаған «Неміс Австриясы» (Deutschösterreich) атауы «Австрия» деп өзгертілуге тиіс болды. Көптеген австриялықтар бұл шараны қатал деп есептеді (әсіресе, біртұтас неміс мемлекетін қолдайтын австриялық немістердің көпшілігі үшін), себебі жерді жоғалту нәтижесінде Австрия кейіннен экономикалық қиындықтарға тап болды. Осы себепті, нацистік Германиямен «Аншлюсс» (саяси одақ) идеясын қолдау кейіннен кеңінен тарады. Әскерге шақыру жойылды және Австрия армиясының саны 30 000 еріктіге дейін шектелді. Сонымен қатар, Дунай өзеніндегі кеме жүрісі, теміржолдардың берілуі және үлкен империяның бірнеше шағын тәуелсіз мемлекеттерге бөлінуіне байланысты көптеген шаралар қарастырылды. Жаңа Австрияның халқы, аумағы және ресурстарының ескі империямен салыстырғанда күрт азаюы ескі мемлекеттің экономикасына, әсіресе Вена қаласына, бұрын қолдау көрсеткен империясы болмағандықтан, зор зиян келтірді. Бір кезде мемлекеттің өмір сүруі күмәнді болды.