Австриялықтар: Тарих және Ұлттық Жекелік

Кіріспе

Австрия халқы

Австриялықтар (Österreicher, ) – Австрияның азаматтары және ұлттықтары. «Австриялықтар» деген ағылшын тіліндегі термин 17 немесе 18 ғасырдан бастап Габсбург Австриясы халқына қолданыла бастады. Кейіннен, 19 ғасырда, ол Австрия империясының (1804–1867) азаматтарын, ал 1867 жылдан 1918 жылға дейін Цислейтания азаматтарын білдірді. Ең тар мағынасында, «Австрия» термині бастапқыда Австрияның тарихи маркасын, қазіргі Төменгі Австриядағы Вена бассейнімен шамамен сәйкес келетін аймақты білдірді. Тарихи тұрғыдан алғанда, австриялықтар неміс халқының бір бөлігі саналды және өздерін солай санады. Австрия жерлері (Богемияны қоса алғанда) 1866 жылғы австрия-пруссия соғысына дейін Киелі Рим империясының және Германия конфедерациясының құрамында болды. Бұл соғыстың нәтижесінде Пруссия Австрия империясын конфедерациядан шығарып тастады. Осылайша, 1871 жылы Германия ұлттық мемлекет ретінде құрылғанда, Австрия оның құрамына кірмеді. 1867 жылы Австрия Австро-Мажар империясы болып қайта құрылды. 1918 жылы Бірінші дүниежүзілік соғыстың аяқталуымен Австро-Мажар империясы құлап, Австрия қысқартылған мемлекетке айналды. Германиямен бірігуге тырысу үшін ол қысқа мерзімге «Германия Австрия Республикасы» (Republik Deutschösterreich) атауын қабылдады, бірақ 1919 жылғы Сен-Жермен-ан-Лай шарты бойынша бұл тыйым салынды. Бірінші Австрия Республикасы 1919 жылы құрылды. 1938 жылы нацистік Германия Аншлюс арқылы Австрияны аннексиялады. Нацистік Германияның жеңілісінен және Еуропадағы Екінші дүниежүзілік соғыстың аяқталуынан кейін, пангерманизмнің саяси идеологиясы да, Германиямен бірігу де нацизммен байланысты болды. Бұл австриялықтардың өздерінің жеке және ерекше ұлттық санасын қалыптастыруына әкелді. Бүгінде австриялықтардың басым көпшілігі өздерін неміс деп санамайды.

Атауы

Ағылшын тіліндегі "Австрия" сөзі Австрия есімінің латыншасы, ал ол Австрияның неміс тіліндегі атауы – Österreich. Бұл сөз алғаш рет 996 жылы кездесетін Ostarrîchi сөзінен туындаған. Бұл, өз кезегінде, "шығыс шекарасы" деген мағына беретін латын тіліндегі Marcha Orientalis сөзінің аудармасы болып саналады (Киелі Рим империясының шығыс шекарасын анықтау мақсатында). Бұл 976 жылдан бастап Бабенбергтер әулеті басқарған Бавария герцогтігінің маркграфтығы еді. 12 ғасырда Бабенбергтер басқарған Марша Ориентали Бавариядан тәуелсіздік алды. Қазіргі Төменгі Австрия Марша Ориенталиспен, ал Жоғарғы Австрия Баварияның негізгі аумағының шығыс бөлігімен сәйкес келеді (батыс бөлігі Баварияның неміс штатының құрамында). "Австриялық" деген сөз 17 ғасырдың басында ағылшын тіліне енген, ол кезде ол Габсбург Австриясына, яғни "Габсбургтер әулетінің австриялық тармағының мүшелері" деген мағынада қолданылды (1521 жылы династиялық бөлініс нәтижесінде австриялық және испандық Габсбургтер пайда болған). Бірақ 18 ғасырдан бастап бұл сөз "Австрияның тумасы немесе тұрғыны" мағынасын да білдіретін болды.

Ерте заманауи кезең

Орта ғасырдың соңынан бері Австрия аумағын басқарып келген Габсбургтер 1526 жылы Венгрия және Богемия жерлерін иелену арқылы саяси беделін және күшін арттырды. Венгрия аристократиясы көпұлтты Венгрияда мадьярлардың мәдени және саяси үстемдігін сақтауда Богемиядан гөрі табысты болды, өйткені Богемия үш жағынан неміс көршілерімен қоршалған еді. Ол қарқынды неміс отарлауына ұшырады, соның салдарынан чех халқының жетекші топтары да германизацияланды. Каринтия, Штирия немесе Тироль сияқты аймақтардың ортақ неміс тілі мен мәдениеті, сондай-ақ билеуші әулеттің болуы, осы аймақтарға 18-ғасырдың ортасында Венада құрылған орталық үкіметті қабылдауды жеңілдетті. Сол кезде «австриялық» термині Domus Austriae, яғни Австрия үйі деп аталатын әулеттің поддандыларын, этникалық тегіне қарамастан, анықтау үшін қолданылды. Формальды түрде біріккен мемлекет болмаса да, Габсбургтер билеген жерлер кейде «Австрия» деп аталды. Іс жүзінде олар жартылай тәуелсіз мемлекеттердің әртүрлі тобы болып қала берді, олардың көпшілігі Киелі Рим империясының (императорлық институттарының көп бөлігін Габсбургтер басқарған) күрделі желісінің құрамына кірді. Алайда, 18-ғасырдың екінші жартысында Мария Тереза мен оның ұлы Иосиф II билігі кезінде орталықтандырылған мемлекет құрыла бастады. Француз революциясы мен Наполеонның билікке келуінен кейін император Франц II 1804 жылы Австрия империясын құрды және Франц I ретінде Австрияның бірінші императоры атанды. Осылайша, әртүрлі аймақтардың азаматтары алғаш рет бір мемлекеттің поддандылары болды, ал Пруссияны қоспағанда, неміс мемлекеттерінің көпшілігі әлі де шағын мемлекеттерді (Kleinstaaterei) сақтап, біртекті империя құруға қол жеткізе алмады. 1866 жылы Австрия-Пруссия соғысында Пруссияның жеңісінен кейін Отто фон Бисмарк 1871 жылы Австрия мен неміс австриялықтарын қоспай, Пруссияның басымдығымен Германия империясын құрды. 1866 жылы Австрия Германиядан шығарылғаннан кейін, келесі жылы Австрия Венгриямен бірігіп, Аустрия-Венгрия империясы деп аталған дуалдық империя құрды. Тағы бір маңызды өзгеріс 1867 жылы Австрия империясының қайта ұйымдастырылуымен болды, нәтижесінде екі монархия құрылды. Бұл Венгрия Корольдігін тәуелсіз мемлекет ретінде мойындады, ол империяның қалған бөлігімен жеке және нақты одақ арқылы байланысты болды. Австрия императоры сонымен қатар Венгрияның апостолдық королі болды (екі лауазым тең дәрежеде болды). Австрияның бөлігі, қазіргі Австрия, Чехия және Словения, Польша, Украина, Италия және Хорватияның аймақтарымен шамалас, 1867 жылғы жалпы конституциямен біріктірілді. Конституцияда барлық поддандылар енді «бірыңғай австриялық азаматтыққа» ие болады және бірдей негізгі құқықтарға ие болады делінген. Бұл Венгрияға бағынбаған жерлер ресми түрде Австрия империясы деп аталмады. 1915 жылға дейін олар ресми түрде «Императорлық кеңесте өкілдік еткен корольдіктер мен мемлекеттер» деп аталды, ал саясаткерлер Cisleithania терминін қолданды (ал венгр жерлері Транслейтания деп белгіленді). Халық арасында оларды Австрия деп атады, ал 1915 жылы парламенттік емес Цислетания үкіметі бұл терминді ресми түрде қолдануға жарлық шығарды.

The Habsburg, who had ruled the territory of Austria since the Late Middle Ages, greatly increased their political prestige and power with the acquisition of the lands of the crowns of Hungary and Bohemia in 1526. The Hungarian aristocracy was more successful at retaining the Magyars' cultural and political preponderance in multi ethnic Hungary than Bohemia, on three sides surrounded by German neighbours, which underwent a period of intense German colonisation, germanizing the leading classes of the Czech people as well. The common German identity of lands such as Carinthia, Styria, or Tyrol, and the ruling dynasty made it easier for these lands to accept the central government set up in Vienna in the mid 18th century. The term Austrian in these times was used for identifying subjects of the Domus Austriae, the House of Austria, as the dynasty was called in Europe, regardless of their ethnic ancestry. Although not formally a united state, the lands ruled by the Habsburgs would sometimes be known by the name "Austria". In reality they remained a disparate range of semi autonomous states, most of which were part of the complex network of states that was the Holy Roman Empire (the imperial institutions of which were themselves controlled for much of their later existence by the Habsburgs). However, the second half of the 18th century saw an increasingly centralised state begin to develop under the reign of Maria Theresa of Austria and her son Joseph II. After the French Revolution and the rise of Napoleon, the emperor Franz II formally founded the Austrian Empire in 1804 and became as Franz I the first Austrian emperor. For the first time the citizens of the various territories were now subjects of the one same state, while most of the German states, Prussia excluded, still cultivated their Kleinstaaterei and did not succeed in forming a homogenous empire. Following Prussia's victory in the Austro Prussian war in 1866, Otto von Bismarck successfully unified the German Empire in 1871, which was Prussian dominated, without the inclusion of Austria and the German Austrians. After Austria was excluded from Germany in 1866, the following year Austria joined Hungary as a dual empire known as the Austro Hungarian Empire. A further major change resulted from a reorganisation of the Austrian Empire in 1867 into a dual monarchy, acknowledging the Kingdom of Hungary as an independent state bound to the remaining part of the empire, as well independent, by a personal and real union, the Emperor of Austria being the Apostolic King of Hungary (with both titles on the same level). The Austrian half, a patchwork of crown lands, broadly coterminous with the modern day Austria, the Czech Republic, and parts of Slovenia, Poland, Ukraine, Italy, and Croatia, was bound together by the common constitution of 1867, stating that all subjects now would carry "uniform Austrian citizenship" and have the same fundamental rights. These non Hungarian lands were not officially called the Austrian Empire. Until 1915, they were officially called "the Kingdoms and States Represented in the Imperial Council" and politicians used the technical term Cisleithania (labelling the Hungarian lands as Transleithania). The general public called them Austria, and in 1915, the non parliamentary Cisleithanian government decreed to use this term officially, too.

XIX ғасырдағы ұлтшылдық

Барлық немістерді бір ұлттық мемлекетке топтастыру идеясы неміс конфедерациясында неміс ұлтшылдығының тез өсуіне жол ашты, әсіресе ең күшті екі неміс мемлекеті – Австрия мен Пруссияда. Бірлескен Германия қалай құрылатыны мәселесі талқыланды. Неміс мәселесі неміс тілді халықтарды бір мемлекетке біріктіру арқылы шешілуі керек еді, бұл «Ұлы неміс шешімі» (Großdeutsche Lösung) ретінде Австрия империясы мен оның қолдаушылары ұсынған. Екінші жағынан, «Кіші неміс шешімі» (Kleindeutsche Lösung) тек солтүстік неміс мемлекеттерін біріктіруді және Австрияны алып тастауды жақтады; бұл ұсынысты Пруссия Корольдігі мен оның жақтастары қолдады. Бұл пікірталас неміс дуализмі деп аталды. Кейіннен Цислетания деп аталған жерлер (Галиция мен Далмациядан басқа) 1815 жылдан бері Германия Конфедерациясының мүшелері болды, себебі олар 1806 жылға дейін Киелі Рим империясының бір бөлігі болған. 1848 жылға дейін Австрия және оның канцлері князь Меттерних конфедерацияны бір ауыздан бақылады. Неміс ұлтының сезімі Француз революциясынан кейін Орталық Еуропаны қамтыған саяси күйреу мен соғыстардың және Наполеон Бонапарттың билікке келуінің салдарынан күрт үдеді. Наполеонның құлауынан кейінгі бейбіт жылдарда неміс ұлтшылдығы реакциялық абсолютизмнің ықпалымен қоғамдық саяси аренадан ығыстырылса да, 1848 жылғы төңкерістер оны шамамен жүз жылға жуық уақытқа саяси мәселе ретінде бекітті. Саяси пікірталастар Конфедерацияны алмастыратын болашақ неміс мемлекетінің сипатына бағытталды, ал бұл пікірталастың бір бөлігі Австрия жерлерінің неміс саясатында орын алуы немесе болмауы мәселесіне қатысты. Император Франц Иосиф I 1860 жылы Венада 1809 жылы Асперн-Эсслинг шайқасында Наполеонды жеңген эрцгерцог Карлға ескерткіш орнатуды бұйырғанда, ол Австрия үйінің германдық миссиясын көрсету үшін «Германияның абыройы үшін табанды күрескенге» деген жазумен белгіленді. Барлық этникалық немістерді бір ұлттық мемлекетке біріктіру идеясы Австрияда, әсіресе христиандық-әлеуметтік партия ішінде, австриялықтарды негізінен католиктік діни белгісімен, ал пруссиялықтарды протестанттық діни белгісімен анықтау арқылы күреске түсті. Оңтүстік мүше мемлекеттерде ең күшті ықпалға ие болған Габсбургтердің Германия Конфедерациясына ықпалы үдемелі түрде күшейіп келе жатқан Пруссия мемлекетімен бәсекелесті. Пруссия канцлері Отто фон Бисмарктың саяси маневрлері 1866 жылғы Австрия-Пруссия соғысында австриялықтардың әскери жеңілісіне және Конфедерацияның құлауына әкелді, бұл екеуі де Германияның саяси оқиғаларына кез келген болашақ австриялық ықпалды тоқтатты. Эдуард VII Австрия-Мажарстанның Германиямен одағын тастап, Англиямен ынтымақтастыққа түсуін сұрағанда, Франц Иосиф «Мен неміс ханзадасымын» деп жауап берді. Франко-Пруссия соғысы және 1871 жылы Пруссия басқарған және Австрияның кез келген жерлерін алып тастаған неміс империясының құрылуы мемлекетті Германиядан бұрып, Балқан түбегіне қарай қарауға мүмкіндік берді. Осылайша Габсбургтер аумақтарында пангерманизмнің ықпалы азайды, бірақ «австриялықтар» термині әлі де ұлттық қолданыста болғандықтан, неміс тілді австриялықтар өздерін неміс деп санайды (және санақтарда осылай есептелді). Бисмарк Австрияны Германиядан шығарғаннан кейін көптеген австриялықтар өздерінің жеке басын анықтау мәселесімен бетпе-бет келді, бұл социал-демократиялық көшбасшы Отто Бауэрді «австриялық және неміс сипаттарымыздың арасындағы қақтығыс» деп мәлімдеуге итермеледі. Мемлекет жалпы алғанда ерекше австриялық ұлттық сезімін қалыптастыруға тырысты. Австро-Венгрия империясы неміс австриялықтары мен империяның басқа этникалық топтары арасында этникалық қақтығыс тудырды. Империядағы көптеген пангермандық қозғалыстар этникалық неміс ұлттық сезімін нығайтуды және империяның құлап, Австрияның Германияға тез қосылуын қалады. Бисмарктың саясаты Австрияны және неміс австриялықтарын Германиядан шеттетуіне қарамастан, көптеген австриялық пангермандар оны құдай етті. Австрияның жоғары бюрократиясы мен көптеген австриялық әскери офицерлер өздерін «қара-сары» (Габсбургтердің түстері) деп санайтын болса, яғни династияға адал, ал «Германиялық Австрия» (Deutschösterreich) термині баспасөзде этникалық неміс халқының басымдығы бар барлық австриялық аудандарды білдіретін термин болды. Австриялық пангермандар, мысалы, Георг Риттер фон Шёнер және оның ізбасарлары «көпұлтты» Австро-Венгрия империясына қарсы күресті және Германиялық Австрияның Германия империясына қосылуын жақтады. Көптеген австриялықтар осы көзқарастарды бөліссе де, олардың көптегені Габсбург монархиясына адалдығын сақтап, Австрияның тәуелсіз ел ретінде қалуын үміттенеді. Шёнер және оның ізбасарлары сияқты радикалды болмаса да, популисттер, мысалы, Карл Люгер антисемитизм мен пангерманизмді өзінің саяси мақсаттарына жету үшін пайдаланды.

The idea of grouping all Germans into one nation state gave way to a rapid rise of German nationalism within the German Confederation, especially in the two most powerful German states, Austria and Prussia. The question of how a unified Germany was to be formed was a matter of debate. The German Question was to be solved by either unifying all German speaking peoples under one state as the "Greater German solution" (Großdeutsche Lösung), which was promoted by the Austrian Empire and its supporters. On the other hand, the "Lesser German solution" (Kleindeutsche Lösung) advocated only to unify the northern German states and exclude Austria; this proposal was favored by the Kingdom of Prussia and its supporters. This debate became known as German dualism. The lands later called Cisleithania (except Galicia and Dalmatia) were members of the German Confederation since 1815 as they had been part of the Holy Roman Empire until 1806. Until 1848, Austria and its chancellor Prince Metternich unanimously dominated the confederation. The developing sense of a German nationality had been accelerated massively as a consequence of the political turmoil and wars that engulfed Central Europe following the French Revolution and the rise to power of Napoleon Bonaparte. Although the years of peace after Napoleon's fall quickly saw German nationalism largely pushed out of the public political arena by reactionary absolutism, the Revolutions of 1848 established it as a significant political issue for a period of nearly hundred years. Political debate now centred on the nature of a possible future German state to replace the Confederation, and part of that debate concerned the issue of whether or not the Austrian lands had a place in the German polity. When Emperor Franz Joseph I ordered to build a monument in Vienna in 1860 to Archduke Charles, victor over Napoleon in the Battle of Aspern Essling in 1809, it carried the dedication "To the persistent fighter for Germany's honour", to underline the Germanic mission of the House of Austria. The idea of uniting all ethnic Germans into one nation state began to be challenged in Austria by the rise of Austrian nationalism, especially within the Christian Social Party that identified Austrians on the basis of their predominantly Catholic religious identity as opposed to the predominantly Protestant religious identity of the Prussians. Habsburg influence over the German Confederation, which was strongest in the southern member states, was rivalled by the increasingly powerful Prussian state. Political manoeuvering by the Prussian chancellor Otto von Bismarck resulted in military defeat of the Austrians in the Austro Prussian War of 1866 and the collapse of the Confederation, both effectively ending any future Austrian influence on German
political events. When asked by Edward VII to abandon Austria Hungary's alliance with Germany for co operation with England, Franz Joseph replied "I am a German prince." The Franco Prussian War and the establishment of a German Empire in 1871, headed by Prussia and pointedly excluding any of the Austrian lands, let the state turn away from Germany and turn its gaze towards the Balkan Peninsula. Thereby the influence of pan Germanism was diminished in the Habsburg territories, but as the term "Austrians" still was used supra national, German speaking Austrians considered themselves Germans (and were counted as such in the censuses). After Bismarck had excluded Austria from Germany, many Austrians faced a dilemma about their identity which prompted the Social Democratic Leader Otto Bauer to state that the dilemma was "the conflict between our Austrian and German character." The state as a whole tried to work out a sense of a distinctively Austrian identity. The Austro Hungarian Empire created ethnic conflict between the German Austrians and the other ethnic groups of the empire. Many pan German movements in the empire desired the reinforcement of an ethnic German identity and that the empire would collapse and allow for a quick annexation of Austria to Germany. Although it was precisely because of Bismarck's policies that Austria and the German Austrians were excluded from Germany, many Austrian pan Germans idolized him. While the high bureaucracy of Austria and many Austrian army officers considered themselves "black yellow" (the Habsburg colours), i. e. loyal to the dynasty, the term "German Austria" (Deutschösterreich) was a term used in the press to mean all the Austrian districts with an ethnic German majority among the inhabitants. Austrian pan Germans such as Georg Ritter von Schönerer and his followers agitated against the "multi national" Austro Hungarian Empire and advocated for German Austria to join the German Empire. Although many Austrians shared the same views, a lot of them still showed allegiance to the Habsburg monarchy and hoped for Austria to remain an independent country. Although not as radical as Schönerer and his followers, populists such as Karl Lueger used anti semitism and pan Germanism as a form of populism to further their own political purposes.

Дүниежүзілік соғыстар

Бірінші дүниежүзілік соғыстың соңғы жылында Габсбургтер билігі империясының кеңейіп келе жатқан бөлігінде құлдырады. 1918 жылғы 16 қазанда император Карл I Габсбургтер билігі астында мемлекетті қайта құру мақсатымен Австрия ұлттарын ұлттық кеңестер құруға шақырды. Ұлттар шақыруды қабылдады (чехтер шақырудан бұрын-ақ өздерінің ұлттық кеңесін құрған еді), бірақ императордың оларды қайта құрылған австриялық мемлекетте сақтау ниетін елемеді. Олардың мақсаты толық тәуелсіздік болды. 21 қазанда 1911 жылы сайланған Австрия парламентінің неміс мүшелері Венада жиналып, Германия Австриясының Уақытша Ұлттық Ассамблеясын ("Provisorische Nationalversammlung für Deutschösterreich") құрды. 30 қазанда 1918 жылы олар "монархия ма, республика ма" деген мәселені ашық қалдырып, алғашқы неміс-австриялық үкіметін құрды. (Неміс ұлтшылдары мен социал-демократтар республиканы жақтады, христиан социалистері монархияны сақтауды қалады.) Бұл үкімет қарашаның алғашқы күндерінде соңғы императорлық патша үкіметінің міндеттерін бейбіт түрде өз мойнына алды. Бастапқыда жаңа мемлекет "Германиялық Австрия" деген атауды қабылдады, бұл республиканың ескі Австрияның неміс бөлігі екенін және жаңа неміс республикасымен бірігуге деген халықтық ниетті көрсетеді. 12 қарашада 1918 жылы Уақытша ұлттық ассамблея республиканы және Германиямен бірігуді үлкен көпшілікпен мақұлдады. Чехословакия және Оңтүстік славян мемлекеттерінің құрылуы, Венгриямен шынайы одақтың тарауы және жеңімпаз одақтастар енгізген соғыстан кейінгі шарттар жаңа құрылған Австрия республикасын бүгінгі шекараларымен және негізінен біртекті неміс тілді халқымен бірге қамтамасыз етті. Сен-Жермен шартында 1919 жылғы қыркүйекте Германиямен одаққа тыйым салынды, сондай-ақ жаңа республиканың "Deutschösterreich" атауы шартымен тыйым салынды; оның орнына "Австрия Республикасы" термині қолданылды. Батыс провинциясы Ворралбергтің Швейцариямен бірігу тілегі де ескерілмеді. 1919 жылғы 21 қазанда мемлекет сәйкес түрде атын өзгертті. Көптеген неміс-австриялық қауымдастықтар басқа жаңа мемлекеттерде, әсіресе Чехословакияда, 3 миллионнан астам неміс-богемиялықтардың жаңа австриялық мемлекет құрамына кіруіне рұқсат етілмеген, сондай-ақ Тирольдің оңтүстік бөлігінде, ол енді Италияның бір бөлігі болды. Жалпы алғанда, 3,5 миллионнан астам неміс тілді австриялықтар Австрия мемлекетінен тыс жерде қалуға мәжбүр болды. Империяның құлдырауы кейбір неміс австриялықтары үшін "австриялық" және "неміс" сипаттары арасындағы күреске әкелді. Австрияны Германиямен біріктіру идеясы ортақ неміс ұлттық бірегейлігінің сезімімен, сондай-ақ жаңа мемлекет өзінің бір кездегі императорлық иеліктерінен айырылып, әлеуетті жау ұлттық мемлекеттермен қоршалғандықтан экономикалық тұрғыдан тиімді бола алмайды деген қорқыныштан туындады. Бірінші республика кезінде Австрияның өзіндік ерекшелігі белгілі бір дәрежеде пайда болды. Австрия әлі де көпшілігі "неміс ұлтының" бөлігі деп есептелсе де, 1934 жылдан 1938 жылға дейін австрофашизм деп аталатын нацизмге қарсы/социализмге қарсы дін қызметкерлерінің авторитарлық мемлекеттік идеологиясы Австрия патриотизмін көтермеледі. Энгельберт Доллфусс/Курт фон Шушниг үкіметі Австрияның "неміс мемлекеті" екенін қабылдады және австриялықтар "жақсы немістер" деп сенді, бірақ Австрияның нацистік Германияға қосылуына қатты қарсы болды. 1938 жылғы наурызға қарай нацистік үкіметтер Берлин мен Венаны бақылауға алғаннан кейін, ел Германияға қосылды (Аншлюсс) Остмарк ретінде. 1942 жылы атау "Альпі және Дунай рейхсгауэ" ("Alpine and Danubian Gaue") деп өзгертілді, осылайша Австрияның ерекше тарихымен байланысты барлық сілтемелер жойылды. Ең көрнекті нацистердің кейбірі Австрияның тумасы болды, соның ішінде Адольф Гитлер, Эрнст Кальтенбруннер, Артур Сейсс Инкварт, Франц Стэнгл, Отто Скорзени және Одило Глобочник, сондай-ақ нацистік құрту лагерьлеріндегі қызметкерлердің 40% -ы. Соғыс кезінде Австрияның Германияға деген құштарлығы азайды, өйткені Гитлердің жеңістерінің кезеңі аяқталды. 1945 жылдан бастап партияның президенті және вице-канцлер, 1957 жылдан Австрияның федералды президенті болған социал-демократ Адольф Шерфке соғыстан кейінгі үкімет туралы сөйлескісі келген неміс достары келгенде, ол таңғалған қонақтарына "австриялықтарда Германияға деген сүйіспеншілік сөндірілген" деп түсіндірді. Дос мемлекеттер жеңістен кейін тәуелсіз Австрия мемлекетін қайта құруды жариялағанда (1943 жылғы Мәскеу декларациясы), оны естіген Австриялықтар тек құпия түрде жау радиоларын тыңдағандар ғана болды ("Feindsender"), бұл қылмыстық құлық және қатаң жазаланды. Одақтас күштер Австрияны соғыстағы жаулап алушы тарап ретінде қарастырды және нацистік капитуляциядан кейін оны оккупацияда ұстады, бірақ 1945 жылғы 27 сәуірде Вена қалалық әкімдігінде австриялық саясаткерлер қол қойған тәуелсіздік декларациясын қабылдады және олар осы жылдың күзінде алғашқы ұлттық сайлауларды өткізуге мүмкіндік берді. 1945 жылдың соңына қарай Австрия, Венадағы Одақтас Кеңесінің бақылауымен, демократиялық парламентке және үкіметке ие болды, оны барлық төрт одақтас оккупациялық аймақтары мойындады. Австрияның нацистік үкіметке қарсы қарсылығы 1938 жылғы Аншлюсспен басталды. Тарихшылардың пікірінше, Австрияда 700 000 NSDAP мүшесіне қарсы 100 000-ға жуық қарсылық мүшелері болған. Австрия қарсылығының белгісі O5 болды, онда 5 әрпі E-ні білдіреді және OE Австрияның аббревиатурасы, Ö әрпі OE ретінде.

The last year of World War I saw the collapse of Habsburg authority throughout an increasingly greater part of its empire. On October 16, 1918, emperor Karl I invited the nations of Austria to create national councils, with the aim to instigate a restructuring of the state under Habsburg rule. The nations followed the invitation (the Czechs had founded their national council already before the invitation) but ignored the will of the emperor to keep them in a restructured Austrian state. Their goal was total independence. On October 21, the German members of the Austrian parliament, elected in 1911, met in Vienna to found the Provisional National Assembly of German Austria ("Provisorische Nationalversammlung für Deutschösterreich"). On October 30, 1918, they installed the first German Austrian government, leaving the question "monarchy or republic" open. (German nationalists and social democrats favoured the republic, the Christian Socialists wanted to keep the monarchy.) This government in the first days of November took over the duties of the last imperial royal government in a peaceful way. Initially the new state adopted the name "German Austria", reflecting the republic being the German part of the old Austria and showing the popular desire to unite with the new German republic. On November 12, 1918, the provisional national assembly voted for the republic and for unification with Germany with a large majority. The creation of the Czecho Slovak and South Slav states, the dissolution of the real union with Hungary, and the post war treaties imposed by the victorious Allies combined to see the newly established Austrian republic both with the boundaries it has today, and a largely homogeneous German speaking population. In the Treaty of Saint Germain, in September 1919 the union with Germany was prohibited, and the new republic's name "Deutschösterreich" was prohibited by the treaty; instead the term "Republic of Austria" was used. The westernmost province Vorarlberg's wish to unite with Switzerland was also ignored. On October 21, 1919, the state changed its name accordingly. Many German Austrian communities were left scattered throughout the other new states, especially in Czechoslovakia, where more than 3 million German Bohemians had not been allowed to become part of the new Austrian state, as well as in the southern part of Tyrol which now found itself part of Italy. In total, more than 3.5 million German speaking Austrians were forced to remain outside the Austrian state. The collapse of the empire caused an apparent struggle for some German Austrians between an "Austrian" and a "German" character. The idea of unifying Austria with Germany was motivated both by a sense of a common German national identity, and also by a fear that the new state, stripped of its one time imperial possessions, and surrounded by potentially hostile nation states, would not be economically viable. An Austrian identity emerged to some degree during the First Republic, and although Austria was still considered part of the "German nation" by most, Austrian patriotism was encouraged by the anti Nazi/anti Socialist clerico authoritarianist state ideology known as Austrofascism from 1934 to 1938. The Engelbert Dollfuss/Kurt von Schuschnigg government accepted that Austria was a "German state" and believed Austrians were "better Germans", but strongly opposed the annexing of Austria to Nazi Germany. By March 1938, with Nazi governments in control of both Berlin and Vienna, the country was annexed to Germany (Anschluss) as Ostmark. In 1942 the name was changed to the "Alpen und Donau Reichsgaue" ("Alpine and Danubian Gaue"), thus eradicating any links with a special Austrian past. Some of the most prominent Nazis were native Austrians, including Adolf Hitler, Ernst Kaltenbrunner, Arthur Seyss Inquart, Franz Stangl, Otto Skorzeny, and Odilo Globocnik, as were 40% of the staff at Nazi extermination camps. During the war, Austrians' infatuation with Germany faded as Austrian born Hitler's series of victories ended. When social democrat Adolf Schärf, from 1945 party president and vice chancellor and from 1957 federal president of Austria, was visited by German friends who wanted to talk about post war government, he spontaneously explained to his surprised visitors, "love for Germany has been put out in Austrians". When the allies declared that they would reestablish an independent Austrian state after their victory (the Moscow Declaration of 1943) the only Austrians who heard them were those secretly listening to enemy broadcasts ("Feindsender"), which was a criminal offence and heavily prosecuted. Though the Allied forces treated Austria as a belligerent party in the war and maintained occupation of it after the Nazi capitulation, they accepted the Declaration of Independence which Austrian politicians had signed at Vienna's city hall on April 27, 1945, and they made the first national elections possible in the autumn of that year. By the end of 1945, Austria, under the supervision of the Allied Council in Vienna, had a democratic parliament and government again, acknowledged by all four allied occupation zones. The Austrian resistance to the Nazi rule started with the Anschluss in 1938. Historians estimate that there were about 100,000 members of resistance facing 700,000 NSDAP members in Austria. The sign of the Austrian resistance was O5, where the 5 stands for E and OE is the abbreviation of Österreich with Ö as OE.

Австрия Республикасы (1955 жылдан қазіргі уақытқа дейін)

1945 жылы Екінші дүниежүзілік соғыс аяқталғаннан кейін тәуелсіз Австрия қайта құрылды, бірақ одақтас державалар 1955 жылға дейін оккупацияда болды. 1955 жылы Австрия мен олардың арасындағы Австрия мемлекеті шартына қол қойылып, оккупация аяқталды және Австрияның егемендігі қайта жаңғыртылды. 1945 жылдан кейін көптеген австриялықтар әлі де өзін неміс деп санады, себебі кең ауқымды австриялық ұлттық сананың қалыптасуына уақыт керек болды. 1956 жылы жүргізілген сауалнамада австриялықтардың 46%-ы өзін неміс деп есептеген. 1964 жылы жасалған тағы бір сауалнама көрсеткендей, тек 15% австриялықтар ғана өзін неміс деп санайды. Ал Австрияның саяси элитасы концлагерьлердегі және түрмелердегі өмірлік тәжірибелерін еске алып, Австрия мемлекетінің жоғалған тәуелсіздігіне деген құштарлықты күшейтті. Крайслер (1993) былай деп жазады: "Тек үшінші рейхтің (ұзақ және қараңғы) түнінен кейін ғана қарсылық және эмиграция арқылы австриялық ұлттық сана оянды". Австриялықтар өзін көрші Германиядан айқын түрде бөлек санады. Бұл өзін-өзі тану, өткендегі мәдени жетістіктерге, Мәскеу декларациясына, геосаяси бейтараптылыққа, тілдік ерекшеліктерге, Габсбургтердің мұрасына және 19 ғасырдың соңындағы екі империяның тарауына негізделген. Неміс империясы Австрия мен Австро-Венгрия империясының қатысуынсыз, «Кіші Германия шешімі» (Kleindeutsche Lösung) деп белгілі келісім бойынша құрылды. Австрияның Екінші дүниежүзілік соғысқа, геноцидке және соғыс қылмыстарына кінәлі емес болуына бұл жағдай қолайлы жағдай жасады, себебі Австрия нацистік Германияның құрбаны деп есептелді. Дегенмен, кейбір тарихшылар мұны «үлкен өтірік» деп атап, осы мәлімдемеге күмән келтіреді. 20 ғасырдың басындағы жағдайдан өзгеше, 1987 жылы австриялықтардың тек 6%-ы өзін «неміс» деп атады. Бүгінде 90%-дан астам австриялықтар өзін тәуелсіз ұлттың өкілі деп санайды. Тәуелсіз Австрия мемлекетінің болу логикасы енді соғыстар аралық кезеңдегідей күмәндік тудырмайды. Австрияны ұлт ретінде мойындайтындар, австриялықтардың кельт тегі бар екенін айтады, себебі Австрия – ең алғашқы кельт мәдениетінің пайда болған жері. Кельт Австриясы Рим үкімдігі кезінде мәдени тұрғыдан римдік мәдениетіне сіңіп, кейіннен германдықтардың шапқындарынан кейін германдық мәдениетіне сіңді. Австрияның көпмәдениетті тарихы мен географиялық орналасуы посткеңестік кезеңде Словения, Чехия, Венгрия, Словакия, Румыния және Польшадан иммиграцияға әкеліп соқты. Сосед Германия сияқты, Түркиядан және Хорватия мен Сербия сияқты бұрынғы Югославия мемлекеттерінен де көптеген иммигранттар келді.

The end of World War II in 1945 saw the re establishment of an independent Austria, although the Allied Powers remained in occupation until 1955, when the Austrian State Treaty between Austria and them was signed to end occupation and to regain Austrian sovereignty. Immediately after 1945 the majority of Austrians still saw themselves as Germans, as a broader Austrian national identity took time to develop. In a 1956 survey, 46% of Austrians still considered themselves to be Germans. Another survey carried out in 1964 revealed that only 15% of Austrians still considered themselves to be Germans. In contrast, the Austrian political elite referred to their experiences in concentration camps and in prison, which had brought out a desire for the lost independence of the Austrian state. Kreissler (1993) writes: "It was not until after the (long dark) night of the Third Reich that Austrian identity was brought back to consciousness by resistance and exile". Austrians developed a self image unambiguously separate from their German neighbour. It was based on cultural achievements of the past, the Moscow Declaration, geopolitical neutrality, language variation, the Habsburg legacy, and the separation of the two empires in the late 19th century. The German Empire was formed without Austria and the Austro Hungarian Empire in the arrangement known as the Kleindeutsche Lösung or "the Little Germany Solution". It proved favourable for Austrians not to be held guilty for World War II, genocide and war crimes, since Austria was considered a victim of Nazi Germany, although some historians call this a "big lie" and have challenged this statement. Unlike earlier in the 20th century, in 1987 only 6% of Austrians identified themselves as "Germans". Today over 90% of the Austrians see themselves as an independent nation. The logic of the existence of an independent Austrian state is no longer questioned as it was in the inter war period. Proponents who recognize Austrians as a nation claim that Austrians have Celtic heritage, as Austria is the location of the first characteristically Celtic culture to exist. It is said that Celtic Austria became culturally Romanized under Roman rule and later culturally Germanized after Germanic invasions. Austria's multicultural history and geographical location has resulted in post Soviet era immigration from Slovenia, the Czech Republic, Hungary, Slovakia, Romania, and Poland. As with neighbouring Germany, there has also been heavy immigration from Turkey and former Yugoslav states such as Croatia and Serbia.

Тіл

Австриялықтар тарихи түрде неміс тілінде сөйлеген. Австрияның федералдық деңгейіндегі жалғыз ресми тілі – неміс тілі, ал қолданылатын стандарт австриялық неміс деп аталады, себебі неміс тілі, ағылшын тілі сияқты, көпорталық тіл саналады. Австриялық неміс тілі Австрия Федералды Білім, өнер және мәдениет министрлігінің өкілеттігімен жарық көрген «Австрия сөздігі» (Österreichisches Wörterbuch) арқылы анықталады. Осылайша, барлық веб-сайттар, ресми хабарламалар және медианың көп бөлігі австриялық неміс тілінде жүзеге асырылады. Туған тіл тұрғысынан алғанда, көбінесе австриялық неміс тілі емес, австро-бавариялық және аллемандық (Форарлберг және Тироль Аусерферн аймақтарында) тілдік отбасыларының жергілікті диалектілері қолданылады. Австро-бавариялық диалектілері Орталық Австро-бавариялық немесе Оңтүстік Австро-бавариялық кіші топтарына жатады деп есептеледі, соңғысы Тироль, Каринтия және Штирия тілдерін, ал біріншісі Вена, Бургенланд, Жоғарғы Австрия және Төменгі Австрия диалектілерін қамтиды. Дегенмен, австриялықтардың басым көпшілігі өздерінің туған тілінен өзге, австриялық стандартты неміс тілінде де сөйлей алады, өйткені ол бүгінгі күндегі барлық мектептерде оқытылады. Словения, хорват және венгр тілдері – Австрияның кейбір штаттарында сөйленетін және ресми мойындалған азшылық тілдер.

Азаматтық алу

Орталық Еуропаның көп бөлігі сияқты, Австрияда да 1970-жылдардан бері иммиграция деңгейі жоғары болды. Германиядағыдай, ең ірі иммигрант тобы – түріктер. 2010 жылы Австрияда шамамен 350 000 этникалық түрік тұрды, бұл Австрия халқының 3% құрайды. 1995 жылдан кейін натурализация деңгейі артты, себебі сол жылдан бастап Австрияда натурализациядан өткен түріктер Түркия азаматтығын сақтап қалу мүмкіндігіне ие болды (қос азаматтық). 2007 жылдан кейін Австрия парламенті қабылдаған қатаң ұлттық заңға байланысты натурализация деңгейі төмендеді. 2000 жылдары жылына орташа есеппен 27 127 шетел азаматы Австрия азаматтығына қабылданды, ал жылына 67 688 бала Австрия азаматтығымен дүниеге келді. Бүгінде шетел азаматтарының ең көп саны – немістер. 2018 жылдың қаңтарына қарай Австрияда 186 891 неміс тұрды. Осының салдарынан, австриялықтардың үлесінің өсіп келе жатқан бөлігі Австрияның тарихи халқынан туындамаған. «Этникалық австриялық» термині көбінесе Австриядан тыс елдерге көшіп кеткендер туралы айтқанда қолданылады (австриялық америкалықтар, австриялық канадалықтар және т.б.), бірақ соңғы кезде бұл термин жергілікті халықты натурализация арқылы келген иммигранттардан ажырату үшін де қолданылуда.

Музыка

Австрияның астанасы Вена ұзақ жылдар бойы музыкалық инновацияның маңызды орталығы болып келді. 18-шы және 19-шы ғасырлардағы композиторлар Хабсбургтердің қолдауымен қалаға тартылып, Венаны классикалық музыканың Еуропа астанасына айналдырды. Вольфганг Амадей Моцарт, Франц Шуберт және Иоганн Штраус кіші, сондай-ақ тағы басқалары осы қаламен байланысты болды. Барокко дәуірінде славян және венгр халықтық өнер түрлері австриялық музыкаға әсер етті.

Ас мәзірі

Австрия тағамдары, көбінесе қате түрде Вена тағамдарымен шатастырылады, Австро-Венгрия империясының тағамдарынан шыққан. Жергілікті аймақтық дәстүрлермен қатар, оған неміс, венгр, чех, еврей, итальян және поляк тағамдары ең көп әсер еткен, олардан тағамдар мен тағам дайындау тәсілдері жиі қарыз алынған. Гуляш осыған бір мысал. Австрия тағамдары әлемде көбінесе нан өнімдері мен тәттілерімен танымал.

Дін

Австриялықтардың көпшілігі дәстүрлі католик дінін ұстанады. Австриядағы католицизм елдің мәдениеті мен саясатында маңызды рөл атқарды. Ол Габсбургтер әулетіне 16-шы ғасырдан бастап Испания мен оның империясын католик монархиясы ретінде басқаруға мүмкіндік берді және Габсбургтер Австриясының Отыз жылдық соғыстағы рөлін анықтады. Вена классицизмі дәстүріндегі музыканың көп бөлігі қасиетті, оның ішінде Вольфганг Амадей Моцарттың C минорындағы Ұлы мессасы, Йозеф Хайднның (1750-1802) мессалары, Людвиг ван Бетховеннің C мажордағы мессасы (1807), Антон Брукнердің Те Деум (1903) сияқты туындылары бар. 1980 жылдан бері дінсіздік көбейіп келеді. 2009 жылы австриялықтардың шамамен 66 пайызы Рим католиктік дінін ұстанса, 1991 жылы бұл көрсеткіш 78 пайыз, ал 1961 жылы 89 пайызды құрады. 2009 жылы халықтың 4 пайызын құрайтын дәстүрлі лютеран азшылығы бар (1961 жылы 6 пайызды құраған). 2005 жылғы мәліметтер бойынша, дінге сенбейтіндердің саны 17 пайызды құрайды. Австриядағы ислам 1990 және 2000 жылдары қарқынды өсім көрсетті, 1971 жылы 0,8 пайызды құраған көрсеткіш 2010 жылы шамамен 6 пайызға жетті, бұл Австриядағы лютеран қауымының дәстүрлі санынан асып түсті. Бұл жылдам өсімнің себебі 1990-2000 жылдары Түркия мен Югославиядан Австрияға көптеген адамдардың қоныс аударуы болды.