Кіріспе

Гей Монтаг – Рей Брэдберидің 1953 жылғы антиутопиялық романы «Фаренгейт 451»-дің басты кейіпкері. Ол болашақ қалада тұрады, онда ол кітаптарды және олардың сақталған ғимараттарын өртетін «өрт сөндіруші» болып жұмыс істейді.

Сюжеттегі рөлі

Романның басында ол кітаптарды жою жұмысына қуанады және ойды басу құралы ретінде өз рөлін ойламайды. Бірнеше оқиға оның өзінің болмысын күмәндеуіне себеп болады: Біріншіден, ол жұмыстан үйге қайтып келе жатқанда 17 жасар Кларисс Макклелланмен кездеседі. Оның әңгімелері Монтагтың жалғыздығын басады және ойландырады. Оның өлімі оны радикалдыққа итермелейді. Екіншіден, ол әйелінің «Отбасы» бағдарламасын көруді, теледидардағы немесе қонақ бөлмедегі қабырғалардағы экрандарда және радиодағы «молюска құлақтарында» адаммен қарым-қатынасқа қарағанда артық көретінін, ұйқы таблеткаларын шамадан тыс мөлшерде қабылдағанын біледі. Жедел жәрдем қызметкерлерінің бейжазым мінез-құлқы оны бөтен сезіндіреді, ал әйелінің босқа қалғандығы оны мазалайды және ашуландырады. Үшіншіден, ол кітапханасын жасырып қойған қарт әйелдің үйіне баруға шақырылады. Үйі өртенгенше оны үйден шығарудың орнына, ол өзі отты қосып, кітаптарымен бірге тірідей жанып кетеді. Төртіншіден, ол бір жыл бұрын саябақтағы қарт кісімен кездескенін еске алады, кейіннен ол ағылшын тілі профессоры екені анықталады. Өз үйінде кітаптарды жасырып жүрген Монтаг ақырында Фабер деген кісімен байланысқа шығады. Роман барысында Монтаг өзінің айналасындағы гедонистік, зиялылыққа қарсы қоғамнан көңілі толады. Брэдбери АҚШ үкіметінің кітаптарды өртеу арқылы, қысқа уақытқа зейін қою, бей-жайлық және ләззат-ойнаушылықпен қоғамдық өмірден ақыл-ойдың кез келген іздерін біртіндеп жойып жіберген адамдардың еркіне ғана мән беретінін атап өтеді. Мектептерде гуманитарлық пәндер оқытылмайды, балалар зорлық-зомбылыққа бейім, ал ересектер «молюска құлақтары» (құлаққа кигізілетін кішкентай дыбыс құрылғылары) және қабырғаға орнатылған экрандарда көрсетілетін мағынасыз телебағдарламалармен әрдайым алаңдап жүреді. Авторлар мен оқырмандар қоғамның әл-ауқатына қауіп төндіретін, мақтанқор адамдар ретінде қарастырылады. Ол Кларисса және Фабер сияқты өмірге деген көзқарасын өзгертетін көптеген кейіпкерлермен кездеседі. Монтаг әйелінің достарына өлең оқып берген кезде, әйелі үйінде кітап бар деп айыптайды. Монтагтың өрт сөндіруші бастығы Бити оны кітаптар зұлым екеніне сендіруге тырысады және оны ойсыз өрт сөндірушіге қайта оралуға шақырады, бірақ Монтаг бас тартады. Өрт сөндіру бөлімінен ескерту келгеннен кейін, Бити өрт сөндіру машинасымен Монтагтың үйіне барады. Бити Монтагты өз үйін өртеп жіберуге мәжбүрлейді. Монтаг өртенгеннен кейін, Бити Монтагпен бетпе-бет келіп, Фабермен байланыс орнату үшін қолданатын құрылғыны табады. Бити екінші желіде кімнің жүргенін анықтауға ант бергеннен кейін, Монтаг өрт сөндіру шланғын Битиге бұрып, оны өлімге өртеп жібереді. Ол қала көшелері арқылы Фабердің үйіне қашады, басқа өрт сөндіру бөлімінің механикалық иті мен телеарналардың тікұшақтары оны қуалайды. Фабердің үйіне жеткенде қарт кісі Монтагқа ауылдағы кітап сүйетін босқындар туралы айтады. Монтаг жергілікті өзенге қашып, ағысқа жүзіп, үлкен кісілермен кездеседі. Олар кітаптарды жаттап алып, кітаптарға тыйым салынған заң жойылғанға дейін ауызша сақтап қалады. Соғыс басталды. Монтаг бомба тасымалдаушы ұшақтар қаланың үстінен ұшып, ядролық қарумен шабуыл жасағанда әлсіздікке шалдығады.

Басқа медиада

Монтагтың тағдыры 1984 жылы шыққан жартылай канондық Fahrenheit 451 видео ойынында одан әрі дамытылады, ол романға жалғас ретінде саналады. Ойын бойынша, Монтаг роман аяқталғаннан кейін бес жылдан астам уақыт бойы Өрт сөндірушілерден қашып, қарсылық көрсетіп келеді және Нью-Йорк кітапханасына кіріп, оның микрокассеталық архивін Жер астына жеткізу үшін миссияға жіберіледі. Ол осы міндетті орындайды және осы процесте Кларисспен (осы нұсқада ол тірі) қайта табысады; бірақ Өрт сөндірушілер ғимаратқа шабуыл жасап, екеуін де өртеді. 1995 жылғы стратегиялық ойын StarCraft-тағы отты шабуылшының кейіпкері Гуи Монтаг деп аталды.

Тарихи жазбалар

Монтагтың рөлін Оскар Вернер 1966 жылы түсірілген фильмде сомдады. Монтагты 2018 жылғы телефильмде Майкл Б. Джордан ойнады. Кітаптың 2003 жылғы елу жылдық мерейтойлық басылымының соңында Брэдбери өз туындысын кейінірек талдағанда ғана Монтаг есімін қағаз компаниясының атымен атағанын, осылайша оны Фабермен, яғни қарындаш өндірушінің атымен байланыстырғанын айтады.