Кіріспе
1968 жылғы Канаданың федералды сайлауы 1968 жылғы 25 маусымда Канаданың 28-ші Парламентінің Канада Төменгі палатасының депутаттарын сайлау үшін өтті. 1968 жылғы сәуірде Либералдық партияның премьер-министрі Лестер Пирсон денсаулығының нашарлауына және екі рет көпшілік үкімет құруға жетпеуіне байланысты партия басшысы лауазымынан кетті. Оның орнына әділет министрі және бас прокуроры Пьер Эллиот Трюдо келді, ол премьер-министр болғаннан кейін дереу сайлау жариялады. Трюдоның харизматикалық қасиеттері канадалық сайлаушыларға ұнады; оның үлкен танымалдығы "Трюдеумания" деп аталды және оған сенімді көпшілік дауыс жинауға көмектесті. Роберт Стэнфилдтің Прогрессивті консерваторлар орындарын жоғалтты, ал Жаңа демократиялық партияның қолдауы өзгеріссіз қалды.
The 1968 Canadian federal election was held on June 25, 1968, to elect members of the House of Commons of Canada of the 28th Parliament of Canada. In April 1968, Prime Minister Lester Pearson of the Liberal Party resigned as party leader as a result of declining health and failing to win a majority government in two attempts. He was succeeded by his Minister of Justice and Attorney General Pierre Trudeau, who called an election immediately after becoming prime minister. Trudeau's charisma appealed to Canadian voters; his popularity became known as "Trudeaumania" and helped him win a comfortable majority. Robert Stanfield's Progressive Conservatives lost seats whereas the New Democratic Party's support stayed the same.
Өмірбаян
Премьер-министр Лестер Б. Пирсон 1967 жылдың желтоқсанында келесі жылы зейнеткерлікке шығатынын жариялап, оның орнын басу үшін келесі сәуірде жаңа басшы сайлауын шақырып, үміткерлерді анықтауды ұсынды. Алайда, 1968 жылдың ақпанында Пирсонның үкіметі басшы сайлауын өткізуге дейін құлауға шама келді, себебі ол күтпеген жерден салық заң жобасы бойынша жеңіліске ұшырады. Әдеттегі тәртіп бойынша, егер үкімет толық бюджеттік заң жобасы бойынша жеңіліске ұшыраса, Пирсонның отставкаға кететіні және сайлау шақыруға мәжбүр болатыны талап етілген еді. Бірақ заң кеңесінен кейін генерал-губернатор Роланд Миченер Пирсонның отставкасын тек оның үкіметіне сенімсіздік білдіретін нақты ұсыныс жасалса ғана сұрайтынын мәлімдеді. Нәтижесінде, Жаңа демократиялық партия мен Ralliement créditiste осы мәселе бойынша үкіметті құлатуға дайын болмады, тіпті олар мұны жасағанда да, Пирсон Миченерге жаңа либералдық көшбасшы сайланғанша сайлау өткізбеуге кеңес беруге құқылы болар еді. Бірақ бұл оқиға Пирсонның ізбасары 1970 жылдың қарашасындағы кезекті сайлауға дейін күте алмайтынын және одан әлдеқайда ертерек сайлау шақыруға мәжбүр болатынын көрсетті. Пирсон кабинетіне тағайындалғанға дейін көпшілікке беймәлім болған Пьер Трюдо 6 сәуірде өткен партия басшылығына сайлауда Пол Мартин аға, Пол Хеллъер және Роберт Винтерс үміткерлерінен күтпеген жеңіске жетті. Ол 20 сәуірде премьер-министр қызметіне кірісті.
Либералдар
Көпшілік күткендей, Трюдо премьер-министр болып ант бергеннен кейін бірден сайлау жариялады. Каризматикалық, зиялы, әдемі, бойдақ және толыққанды екі тілді білетін Трюдо елдің жүрегі мен санасын тез арада бағындырды, ал сайлауға дейінгі кезеңде оған деген құштарлық соншалықты күшті болды ki, оған "Трюдеумания" деп ат қойылды. Ол көпшілік алдында айқайлап тұрған қыздарға тап болды, мұндай жағдай Канада саясатында бұрын ешқашан болған емес. Либералдық партияның сайлау науқаны Трюдоның жеке басымен ерекшеленді. Либералдық партияның жарнамаларында Трюдо канадалықтарды "Менімен бірге жұмыс істеңдер" деп шақырып, "Барлық Канада үшін жаңа басшылыққа дауыс беріңдер" деген үгіт айтылды. Науқанның мазмұны "әділ қоғам" құруға негізделген, сонымен қатар әлеуметтік бағдарламаларды кеңейту ұсынылды.
Прогрессивті консерваторлар
Либералдарға басты қарсылық білдіргендердің қатарында бұрынғы Новая Шотландия премьер-министрі болған Роберт Стэнфилд басқарған Прогрессивті консервативті партия (ПК партиясы) болды. ПК партиясы сайлау кампаниясын ішкі сауалнама нәтижесінде либералдардан 22 ұпайға қалып қойғанын білгеннен кейін бастады. Стэнфилд кепілдік берілген жылдық табыс енгізуді ұсынды, бірақ қамтылатын азаматтардың саны, ең төменгі табыс деңгейі және оны іске асыру құны туралы толыққанды түсіндірмеді. «Кепілдік берілген жылдық табыс» термині социалистік көрінетініне алаңдағандықтан, ол ақырында «теріс табыс салығы» терминіне көшті. Бұл қателіктер сайлаушылардың саясатты түсінуіне кедергі келтіріп, ПК партиясына зиян келтірді. ПК партиясына зиян келтірген тағы бір фактор – «deux nations» (екі ұлт) идеясы болды (яғни Канада француз канадалықтары мен ағылшын тілінде сөйлейтін канадалықтарды біріктіретін бір ел еді). ПК партиясының Квебек облысы бойынша өкілі және депутаттыққа үміткері Марсель Фарибо «екі ұлт» идеясын қолдай ма, жоқ па, деген мәселеде нақты пікір білдірмеді, ал Стэнфилд оны үміткерліктен шеттетуге бармады. Бұл либералдардың Канаданың біртұтастығын қолдайтын партия ретінде беделін нығайтуына мүмкіндік берді. Маусымның ортасында олар газет бетіне толық көлемде жарнама берді, онда Стэнфилд «екі ұлт» идеясын қолдайды деген ой айтылды; Стэнфилд бұл жарнаманы «қасақана жалған» деп атап, ол бір Канаданы қолдайтынын мәлімдеді.
Жаңа демократиялық партия
Сол жақта Саскачеванның бұрынғы ұзақ жылғы премьері Томми Дуглас Жаңа демократиялық партияны жетектеді, бірақ партия 1960 жылы құрылғанда күтілген сайлаудағы табысқа тағы да қол жеткізе алмады. Дугласқа Дифенбейкердің қызметтен алынуы Саскачеван провинциясындағы Консервативтік партияның беделін күрт түсірді, соның арқасында НДП федералдық деңгейде Саскачеван штатында он жылдық сәтсіздіктерден кейін көптеген орындарды жеңіп алуға мүмкіндік алды. Дегенмен, бұл жетістіктер елдің басқа аймақтарындағы жеңілістермен өтеді. "НДП-мен сіз жеңіске жетесіз" деген ұранмен Дуглас қолжетімді баспана, жоғары зейнетақы, арзан дәрі-дәрмек бағасы және тұрмыс құнының төмендеуі үшін үгіт жүргізді. Алайда, НДП-ға бұрын НДП-ны қолдаған солшыл Трюдоға қарсы күресу қиын болды. Дуглас 1971 жылы партия төрағасы қызметінен кетті, бірақ Жаңа демократтар үшін беделді тұлға болып қала береді.
Басшылар талқылауы
Бұл 1968 жылдың 9 маусымында өткен Канаданың алғашқы федералды сайлауы болды, онда лидерлердің дебаты ұйымдастырылды. Дебатқа Трюдо, Стэнфилд, Дуглас қатысты, ал кейін Реал Кауэтт қосылды. Кауэтт француз тілінде сөйлесе, Трюдо екі тілді де қолданды. Социалдық несие партиясының лидері А. Б. Паттерсон бұл дебатқа шақырылмады. Роберт Ф. Кеннедидің үш күн бұрынғы қазасы оқиғаға күңгірттік әкелді, ал дебаттың қатаң форматы көбінесе жалықтыратын және шешімсіз деп есептелді.
Сайлау жүйесі
Бұл сайлауда Конфедерация құрылғалы бері алғаш рет барлық депутаттар өз сайлау округтерінен бір мандатты депутат ретінде, көпшілік дауыспен сайланды. Бұрынғыда кейбір депутаттар көпмандатты округтерде блокпен дауыс беру арқылы сайланатын. Енді тек көпшілік дауыспен сайлау жүйесі депутаттарды сайлау үшін қолданылатын болады.