Кіріспе

Америкалық генерал, инженер, құқықтан хабардар адам және дипломат.

Ерте өмір және білім

Элли Паркер 1828 жылы Нью-Йорк штатының Индиан-Фолс қаласында Элизабет пен Уильям Паркердің жеті баласының алтыншысы болып дүниеге келді. Бұл қала сол кезде Тонаванда қорығының бір бөлігі болған. Оның ата-анасы барлық балаларының білім алуын қатты қолдады, олардың христиандық есімдері Спенсер Хоутон Коун, Николсон Генри, Леви, Каролина (Карри), Ньютон және Соломон, барлығы Паркер тегімен. Оның үлкен ағасы Николсон Паркер де белгілі Сенека басшысы болды, себебі ол отбасының танымал туысы Қызыл Жакет сияқты шешен сөйлейтін адам еді. Элли миссионерлік мектепте классикалық білім алды және екі тілді болды, Сенека тілін де, ағылшын тілін де білді. Ол сондай-ақ колледжде де оқыды. Өмірінің басынан бастап ол Сенека халқының мүшесі және АҚШ тұрғыны ретіндегі екі жағын қатар алып жүрді. 1840 жылдары, Эли жасөспірім шағында Паркер үйі Гауденосауне халқына қызығушылық танытқан үнді емес ғалымдардың бас қосып әңгімелесетін орнына айналды, олардың ішінде Льюис Генри Морган, Генри Роу Скулкрафт және Джон Уэсли Пауэлл болды. Олардың барлығы этнология мен антропология ғылымдарының қалыптасуына қатысты зерттеулерде маңызды рөл атқарды. 1924 жылы «Үнділердің азаматтығы туралы заң» қабылданғанға дейін барлық американдық үндістер азаматтар деп есептелмеді, бірақ сол кезде олардың үштен екісі басқа себептермен, соның ішінде АҚШ армиясында қызмет ету арқылы американдық азаматтыққа ие болған. Паркер Льюис Генри Морганмен кітап дүкенінде кездейсоқ кездесті. Сол кезде Морган «Ирокездердің Ұлы Орденін» құруға қатысқан жас заңгер еді, бұл Нью-Йорк штатының солтүстігінен шыққан жас ақ жігіттердің бауырластығы болды. Олар американдық үндістердің бейнесін романтикалық түрде бейнелеуді және өздерінің ұйымдарын «Ирокездер» идеалдарымен үлгілендіруді қалаған. Екеуі де достасып, Паркер Морганды Нью-Йорк штатындағы Тонаванда қорығына сапар шегуге шақырды. Паркер Морган үшін маңызды ақпарат көзіне және Сенека және басқа да Гауденосауне тайпаларының өкілдерімен байланысуға мүмкіндік берді. Морган кейіннен 1851 жылы жарық көрген «Ирокездер лигасы» кітабын Паркерге арнап, «Бұл материалдар біздің бірлескен зерттеулеріміздің нәтижесі» деп жазды. Бұл қарым-қатынас екеуі үшін де маңызды болды, Паркер Морганға антропология саласындағы алғашқы зерттеуші болуға көмектессе, Морган Паркерге кейіннен жұмыс істеп, өмір сүрген үлкен ақ нәсілді қоғамда байланыстар орнатуға көмектесті. Морганның көмегімен Паркер Нью-Йорк штатының Трой қаласындағы Ренсселер политехникалық институтында инженерлік мамандықты оқуға қабылданды.

Мансап

Паркер Америка Азамат соғысы басталғанға дейін азаматтық инженер болып жұмыс істеді. Кейіннен президент Улисс С. Грант Паркерді Үндістер ісі жөніндегі комиссар етіп тағайындады, бұл лауазымды Морган бір кезде иеленгісі келген. Паркер мемлекеттік қызметтегі мансабын Сенака басшыларының жер және келісім-шарт құқықтары жөнінде АҚШ үкіметімен жүргізген келіссөздерінде аудармашы және дипломат ретінде жұмыс істеуден бастады. 1852 жылы ол Сенака тайпасының сахемы болып тағайындалды және "Ирокездердің Ұзын үйінің Батыс есігінің сақшысы" деген мағына беретін Донехогава деген ат берілді. Инженер ретінде Паркер Эри каналын жаңарту және күтіп ұстау сияқты басқа да жобаларға үлес қосты. Галленада (Иллинойс штаты) мемлекеттік жобаларды бақылаушы ретінде ол Улисс С. Грантпен достық қарым-қатынас орнатты, бұл қарым-қатынас кейіннен пайдалы болды. Паркер өзінің әріптесі және досы Улисс С. Грантқа хабарласты, оның әскерлерінде инженерлер жетіспейтін еді. Паркер 1863 жылдың мамыр айында капитан болып тағайындалды және Бригадный генерал Джон Юджин Смитқа бағынуға бұйрық берілді. Смит Паркерді Виксбургті қоршау кезіндегі 7-ші дивизияның бас инженері етіп тағайындады, кейіннен Смит Паркердің "жақсы инженер" болғанын айтты. Қарсыласу кезінде генерал Ли "бір сәт маған тік қарады", - деді Паркер көптеген достары мен туыстарына. "Ол қолын созып: 'Мұнда бір нағыс американдық көргеніме қуаныштымын' деді. Мен оның қолын қысып: 'Біз бәріміз американдықпыз' дедім". Паркер 1865 жылдың 9 сәуірінде АҚШ еріктілерінің, ал 1867 жылдың 2 наурызында АҚШ армиясының бригадир генералына шығарылды.

Азамат соғысынан кейінгі кезең

Азамат соғысынан кейін Паркер 1866 жылғы 1 шілдеде 2-ші АҚШ атқышы әскерінің офицері болып тағайындалды. Ол қайтадан Гранттың әскери хатшысы болды, полковник шенімен, Грант АҚШ армиясының бас қолбасшысы қызметін аяқтағанда. Паркер Оңтүстік шарттама комиссиясының мүшесі болды, ол Конфедерация тарапына шыққан тайпалармен шарттарды қайта жаңартты, олардың көп бөлігі Үндістан территориясынан еді. 1869 жылғы 26 сәуірде Паркер армиядан үздік бригада генералы шенімен отставкаға шықты. Ол бұл лауазымды алғаш рет атқарган жергілікті американдық болды. Оның басшылығымен үндістерге қарсы әскери әрекеттер азайды және тайпалардың резервацияларда өмір сүруге көшуіне көмектесуге күш салынды. Алайда 1871 жылы Уильям Уэлш атты бұрынғы Индия істері жөніндегі комиссары Паркерді жемқорлыққа айыптады. Олардың Мод Тереза Паркер (1878–1956) атты қызы болды.

Кейінгі өмір, өлім және қайта жерлеу

Паркер өмірінің соңғы жылдарын кедейлікте өткізді және 1895 жылғы 31 тамызда Коннектикут штатының Фэрфилд қаласында қайтыс болды. Ол жерленді, бірақ Сенека тайпасы бұл Алгонкин жері оның мәңгілік тоқырауына лайық емес деп санады. Олар оның жесірінен денесін қайта көшіруді сұрады. Паркердің мансабы және қазіргі заманғы американдықтарға тигізген әсері Ди Браунның "Жүрегімді Вунденд-Книде жерлейтін бол" кітабының 8-тарауында сипатталған. Ол Паркер қаласын (Аризона штаты) құруға көмектескен деп есептеледі. Бірақ, Паркер деген тегі бар тағы бір адам да осы құрметке ие. 1871 жылғы 29 сәуірдегі "Аризона Республикасы" газетінде жаңа пошта бөлімі "Эли Паркер" атымен аталғаны айтылған. Паркер 2022 жылғы Сакагева долларының арт жағында бейнеленген.

Танымал мәдениетте

Джейкоб Райс Паркерді "Ормандағы арман" атты әңгімесіндегі кейіпкер ретінде бейнеледі, ол Grand Central терминалында жол талған Мохаук әйелі мен оның баласы туралы. Аса Люк Тукроу Стивен Спилберг режиссерлік еткен "Линкольн" (2012) фильмінде Элли Паркер рөлін ойнады. Грегори Сиерра оны американдық "Доктор Куинн: Әйел дәрігер" телесериалының 3-ші маусымының 7-ші эпизодында сомдады. Паркер "Грант Шығысқа келеді" және "Ешқашан шегінбе" романдарының кейіпкері ретінде бейнеленеді. Паркер 1865 подкаст-драмасының 2-ші маусымында пайда болады. Паркер туралы фотосуреттермен бірге "Линкольн: Біз бөлініп тұрмыз", 5-бөлім: "Соғыстың итттері" (40:30 минут), CNN, 2021 жылғы деректік телесериясында айтылады және цитаталар келтіріледі.