Лесли Мармон Силко: Лагуна халқының мұрасы мен әдеби өмірі

Лесли Мармон Силко – туған американдық жазушы, Лагуна Пуэбло тайпасынан. Жаңадан шыққан жазушылар толқынының өкілі, мақалалары мен наградалары туралы ақпарат.

10 мин оқу

100%

Дереккөз: Leslie Marmon Silko — Wikipedia

Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.

Мазмұны

Кіріспе

Американдық жазушы

Лесли Мармон Силко (нағыз аты Лесли Мармон; 1948 жылдың 5 наурызында туған) – американдық жазушы. Лагуна Пуэбло тайпасынан шыққан әйел, ол әдеби сыншы Кеннет Линкольн «Түпкі Америкалық қайта жаңару» деп атаған алғашқы толқынның маңызды тұлғаларының бірі. Силко 1981 жылы МакАртур қорының грантын алғашқылардың бірі болып иеленді, 1994 жылы Америка тума жазушыларының шеңберінен өмірлік жетістіктері үшін сыйлық алды және 2020 жылы Роберт Кирш сыйлығымен марапатталды. Қазір Аризона штатының Тусон қаласында тұрады.

Ерте өмір

Лесли Мармон Силко Нью-Мексико штатының Альбукерки қаласында белгілі фотограф Лиланд Говард Мармон мен мұғалім Мэри Вирджиния Леслинің отбасында дүниеге келді. Оның аралас нәсілді отбасы ақ американдық, американың жергілікті халқы және мексикалықтардан тараған. Ол Монтанада туған әжесінің әкесінің "жазық далалық үндістердің" бірі екенін, бірақ әжесінің "қай тайпадан" шыққандығын білмейтінін, ал әжесінің әкесі "жартылай неміс" және "үнді" анасы болғанын айтады. Ол өзінің шешесінің әжесі Кентуккиден келген "Вуд әкесі арқылы" жартылай чероки екенін айтады. Силко Лагуна Пуэбло қоғамының шетінде өсті – отбасының үйі Лагуна Пуэбло резервациясының шетінде орналасқан, сонымен қатар бейнелі түрде де, өйткені түрлі тайпалық рәсімдерге қатысуға немесе Пуэблоның діни бірлестіктеріне қосылуға рұқсат берілмеді. Әкесінің Лагуна қанының мөлшері төрттен бір бөлігін құрайды, ал оның – сегізден бір бөлігі; Лагуна Пуэблоның мүшелікке қатысты қанының мөлшері талабы – төрттен бір бөлігі. Ол Лагуна Пуэблоның тіркелген азаматы емес. Өзін "аралас нәсілді" деп атап, жергілікті бірегейлік үшін қан мөлшерінен гөрі қауымдық сезім маңызды екенін айтты: "Адамның кім екендігі осы қауымдық сезімнен туындауы керек, нәсілдік қанының мөлшерінен емес". Ол өзінің Мармон отбасы тарихының "қазірге дейін де даулы" екенін айтады. Ол Лагунадан шыққан, Мария Аная/Аналла есімді әйелі Роберт Ганн Мармон есімді ақ қоныс терушіге үйленген арғы атасы арқылы Лагуна ұрпағы. Силконың айтуынша, оның шығармаларының басты тақырыбы – "толығымен ақ немесе дәстүрлі үнді емес" болудің мәнін түсінуге тырысу. Ол өзін мәдени тұрғыдан Лагуна әйелі деп санайды, бірақ өзін жергілікті дауыстардың өкілі деп есептемейді. Ата-анасы жұмыс істеген кезде Силко мен оның екі әпкесін әжесі Лилли Стагнер мен әжелері Хелен Ромеро тәрбиеледі, екеуі де әңгімешілер еді. Силко Лагуна халқының дәстүрлі әңгімелерін әжесінен, оны А'муу деп атаған, әпкесі Сюзиден және әкесі Хэнктан ерте жасында үйренді. Осының нәтижесінде Силко әрқашан өзінің Лагуна мұрасымен тығыз байланысты болды, Алан Велиге берген сұхбатында: "Мен аралас нәсілдімін, бірақ мен білетінім – Лагуна". Силконың білімі Лагуна БИА (Үнді істері бюросы) мектебінде мектепке дейінгі тәрбиеден басталып, төртінші сыныпқа дейін созылды, содан кейін Альбукерке үнді мектебіне (жеке күндізгі мектеп) оқуға түсті, соңғысы әкесінің интернат мектебінен аулақ болу үшін 100 мильдік бір күндік сапарды талап етті. Ол 1965 жылы Хайленд орта мектебін бітірді. Силко 1969 жылы Нью-Мексико университетінен ағылшын әдебиеті бойынша бакалавр дәрежесін алды; ол әдеби мансабын толық уақытты жалғастырмас бұрын Нью-Мексико университетінің заң мектебінде қысқа уақыт оқыды.

Leslie Marmon Silko was born in Albuquerque, New Mexico to Leland Howard Marmon, a noted photographer, and Mary Virginia Leslie, a teacher, and grew up on the Laguna Pueblo reservation. Her mixed race family was of white American, Native American, and Mexican descent. She claims that her paternal grandmother, who was born in Montana, had a father whose family was "part Plains Indian" but that her grandmother "never knew" which tribe she was descended from, and that her grandmother's father was "half German" with an "Indian" mother. She claims that her maternal grandmother was part Cherokee "through her Grandfather Wood" who was from Kentucky. Silko grew up on the edge of Laguna Pueblo society both literally – her family's house was at the edge of the Laguna Pueblo reservation – and figuratively, as she was not permitted to participate in various tribal rituals or join any of the Pueblo's religious societies. Her father's Laguna blood quantum was one quarter and hers is one eighth; the Laguna Pueblo blood quantum requirement for regular membership is one quarter. She is not an enrolled citizen of the Laguna Pueblo. Calling herself a "mixed breed", she had said that a sense of community is more important to Native identity than blood quantum: "That's where a person's identity has to come from, not from racial blood quantum levels." She has described her Marmon family history as "very controversial, even now." She is of Laguna descent through her great grandfather, a Laguna woman named Maria Anaya/Analla, who was married to a white settler named Robert Gunn Marmon. According to Silko, the core theme of her writing is an attempt to make sense of what it means to be "neither white nor fully traditionally Indian." She identifies culturally as a Laguna woman, but does not claim to be representative of Native voices. While her parents worked, Silko and her two sisters were cared for by their grandmother, Lillie Stagner, and great grandmother, Helen Romero, both story tellers. Silko learned much of the traditional stories of the Laguna people from her grandmother, whom she called A'mooh, her aunt Susie, and her grandfather Hank during her early years. As a result, Silko has always identified most strongly with her Laguna heritage, stating in an interview with Alan Velie, "I am of mixed breed ancestry, but what I know is Laguna". Silko's education included preschool through the fourth grade at Laguna BIA (Bureau of Indian Affairs) School and followed by Albuquerque Indian School (a private day school), the latter meant a day's drive by her father of 100 miles to avoid the boarding school experience. She is a 1965 graduate of Highland High School. Silko went on to receive a BA in English Literature from the University of New Mexico in 1969; she briefly attended the University of New Mexico law school before pursuing her literary career full time.

Ертедегі әдеби шығармалары

Силко "Жаңбырлы бұлттарды шақыруға болатын адам" атты әңгімесі үшін ерте әдеби даңққа ие болды, бұл әңгіме Ұлттық гуманитарлық қорының ашу грантымен марапатталды. Бұл әңгіме әлі де әңгімелер жинағына енгізіліп келеді. 1968-1974 жылдар аралығында Силко көптеген әңгімелер мен өлеңдер жазып, жариялады, олар "Лагуна әйелі" (1974) кітабына енді. Оның басқа да жарияланған еңбектері: "Лагуна әйелі: Өлеңдер" (1974), "Дәстүр" (1977), "Әңгімеші" (1981) және ақын Джеймс А. Райтпен бірлесіп жазылған "Тордың нәзіктігі мен күші: Лесли Мармон Силко мен Джеймс Райт арасындағы хаттар" (1985). "Өлілердің альманахы" романы 1991 жылы, ал "Сары әйел және рухтың сұлулығы: қазіргі американдықтардың өмірі туралы эсселер" эсселер жинағы 1996 жылы жарық көрді. Силко, романшы Ларри Макмертримен бірлесіп, "Хонкитонк Сью" комиксі негізінде сценарий жазды, бірақ ол әлі көрсетілген жоқ.

Әдеби маңыздылығы мен тақырыптары

Жазушы және мұғалім ретінде өзінің барлық мансабында ол Лагуна Пуэблоның тарихқа толы ландшафтында тамыр қағуын сақтады. Оның мәдениеттегі тәжірибесі мәдени дәстүрлерді сақтауға және өткеннің қазіргі өмірге тигізетін әсерін түсінуге деген қызығушылықты күшейтті. Белгілі романист және ақын Силконың мансабы адамдарды тамырланған расизм мен ақ мәдени империализм туралы хабардар етумен, сондай-ақ әйелдер мәселелерін қолдаумен ерекшеленеді. Оның романдарында көптеген кейіпкерлер Американың түпкілікті халықтарының дәстүрлерін сақтап қалуды және қазіргі Американың зорлық-зомбылығымен теңестіруге тырысады, бұл кейбірлер үшін қарапайым, бірақ қиын міндет болып көрінеді. Өркениеттердің қақтығысы – қазіргі Оңтүстік-Батыстағы және аймақтың тұрғындары кездесетін тепе-теңдікті іздеудің үнемі қайталанып тұратын тақырыбы. Өйткені олар америкалық әдеби дәстүрдің ағылшын-еуропалық бағынышты анықтамаларын кеңейтеді, көбінесе жеткіліксіз көрсетілген дәстүрлерді, басымдықтарды және жекелік туралы түсініктерді қамтиды, олар көптеген американдық үнді мәдениеттеріне тән және Силконың Лагуна мұрасы мен тәжірибесінің негізін құрайды. 1995 жылы Германияда өткен сұхбатында Силко өзінің жазбаларының Лагуна халқының ауызша дәстүрінің жалғасы екенін айтты. Ол өзінің туындылары ескі аңыздардың қайта қарауы емес, олар жүздеген жылдар бұрын айтылғандай маңызды хабарламаларды жеткізеді деп атап өтті. Силко Лагуна халқының уақытқа қатысты көзқарасының осыған жауапты екенін түсіндіріп, былай деді: «Пуэбло халқы мен Американың түпкілікті халықтары уақытты ұзын сызықтық тізбектей емес, дөңгелек деп қарастырады. Егер уақыт дөңгелек болса, егер уақыт мұхит болса, онда 500 жыл бұрын болған оқиға өте жақын және нақты болуы мүмкін, ал бір сағат бұрын болған маңызсыз оқиға алыс болуы мүмкін».

Салтанатты рәсім

Лесли Мармон Сильконың "Сермония" романы алғаш рет 1977 жылдың наурыз айында "Пингвин" баспасында жарық көрді, көптеген сыншылардың жоғары бағасын алды. Роман Лос-Анджелестегі ардагерлер ауруханасында қысқа уақыт емделгеннен кейін, Екінші дүниежүзілік соғыстан жараланған күйі оралған, Лагуна және ақ нәсілдің қанасы араласқан Тайo атты ардагердің тарихын айтады. Ол кедейлікпен күресіп жатқан Лагуна резервациясына қайта оралады, "соғыс шаршаңқысынан" (соққыдан) әлі де зардап шегеді және 1942 жылғы Батан өлім маршында қаза болған туысы Роккидің естеліктерімен мазаланбайды. Азаптан құтылуға жасаған алғашқы тыңайысы оны маскүнемдікке алып келеді, бірақ оның қарт әжесі мен аралас қанды навахо емшісі Бетони оған жергілікті дәстүрлі рәсімдер арқылы әлемді және Лагуна адамы ретіндегі орнын жақсырақ түсінуге көмектеседі. "Сермония" романы "Грааль әңгімесі" деп аталады, онда кейіпкер белгілі бір мақсатқа жету үшін бірқатар сынақтардан өтеді; бірақ бұл көзқарас еуроцентризм деп сынға ұшырады, себебі ол еуропалық-американдық мифтерге емес, американдық түпкілікті халықтардың мәдени контексіне негізделген. Романдағы Сильконың жазу шеберлігі, дәстүр мен түсінікті ескі буыннан жас буынға жеткізетін әңгімелеу өнеріне терең байланысты. Сол сияқты Пуэбло ақыны Паула Ганн Аллен бұл кітапты сынға алып, Силько тайпаның құпия білімін, оны тек тайпа мүшелеріне ғана ашу керектігін, сырттан келгендерге емес, жариялап отыр деп айтты. "Сермония" Вьетнам соғысынан оралған ардагерлердің романның әскери қимылдардың салдарынан зардап шеккен нәсілдер мен адамдар арасындағы күресу, жазылу және келісім тақырыбына ден қойғаннан кейін бірден және ұзақ мерзімді қабылдауға ие болды. Осы еңбектің арқасында сыншы Алан Велли Сильконы Н. Скотт Момадей, Джеральд Визенор және Джеймс Уэлчпен бірге төрт американдық түпкілікті әдеби шебердің бірі деп атады. "Сермония" әлі де колледждер мен университеттердің оқу жоспарларындағы маңызды әдеби шығарма болып табылады және американдық түпкілікті мұраның авторы жазылған еңбектерінің арасында толыққанды зерттеулерге ие болған сирек туындылардың бірі.

Қисса айтушы

1981 жылы Силко «Әңгімеші» атты өлеңдер мен әңгімелер жинағын жариялады, онда шығармашылық жазу, мифология және автобиографиялық элементтер үйлесім тапқан. Бұл жинақ, «Дәстүр» романындағыдай поэтикалық стильде жазылғандықтан, оң пікірлерге ие болды.

Желдің нәзіктігі мен беріктігі

1986 жылы "Delicacy and Strength of Lace" кітабы жарық көрді. Бұл кітап – Силко мен оның досы Джеймс Райт арасындағы хаттар жинағы. Ол "Ceremony" басылғаннан кейін танысқан еді. Кітапты Райттың әйелі Энн Райт өңдеді және 1980 жылғы наурызда Райт қайтыс болғаннан кейін жарыққа шықты.

Өлгендердің альманахы

"Өлілердің альманахы" романы 1991 жылы жарық көрді. Бұл туындыны аяқтауға Силко он жыл жұмсады және ол аралас пікірлерге бөленді. Кітаптағы көрініс екі Америка құрлығын қамтиды және Мексиканың оңтүстігіндегі Чиапас штатында орналасқан Ұлттық Азаттық армиясының "Zapatista Army of National Liberation" революционерлері де, кейіпкерлердің көптеген тобының бірі ретінде бейнеленеді. Романның тақырыбы, "Церемония" романы сияқты, ағылшын-американдықтар мен жергілікті американдықтар арасындағы қақтығысқа ден қояды. Бірнеше әдеби сыншылар романның гомосексуализмді бейнелеуін сынады, себебі романның ішінде зорлық-зомбылыққа, садизмге және қатыгездікке ұшыраған еркек гейлер мен бисексуал кейіпкерлері бар. "Өлілердің альманахы" бұрынғы туындысымен салыстырғанда, кеңінен танылмады.

Қасиетті су

1993 жылдың маусым айында Силко "Sacred Water" кітабын Flood Plain Press басылымымен, Силконың жеке басып шығару жобасы арқылы, шектеулі таралымда жариялады. "Киелі судың" әрбір данасын Силко жеке баспа машинасымен қолмен дайындап, автордың түсірген терең әсерлі суреттерімен қатар мәтінді үйлестірді. "Киелі су" автобиографиялық прозадан, поэзиядан және судың өмір үшін маңызы мен орталық рөліне арналған пуэбло мифологиясынан құралған. Силко 1994 жылы "Sacred Water" кітабын екінші рет басып шығарды, осы арқылы оқушылар мен ғалымдар үшін кітапты қолжетімді етуді көздеді, әдетте бұл басылым да шектеулі болды. Бұл басылымда кең таралымды басып шығаруға бейімделген әдістер қолданылды.

Сары әйел және рухтың сұлулығы: қазіргі заманғы америкалықтардың өмірі туралы очерктер

Сары әйел және рухтың сұлулығы: бүгінгі американдық өмір туралы эсселер 1997 жылдың наурыз айында «Саймон мен Шустер» баспасынан жарық көрді. Бұл еңбек – әртүрлі тақырыптарды қамтитын эсселер жинағы; оның ішінде Лагуна Пуэблодағы балалық шағы туралы автобиографиялық эссе, сондай-ақ аралас қанды адам болғандықтан кездескен расизм, Президент Билл Клинтонның иммиграциялық саясатына қатысты қатаң сын, ацтек және майя кодекстерінің дамуына ризашылық пен жоғалуына қайғы, Пуэбло мифологиясына түсініктемелер бар. Бір рецензент атап өткендей, Силконың эсселерінде «дәстүрлі әңгіме айту, Пуэбло халқы үшін сөздің күші туралы әңгімелер, фотосуреттерге байланысты естеліктер, АҚШ шекара қызметінің қорқынышты оқиғалары, майя кодекстерінің тарихи түсіндірмелері және АҚШ үкіметінің түрлі халықтармен, оның ішінде Пуэбломен қарым-қатынасы туралы әлеуметтік-саяси сараптамалар» қамтылған. «Сары әйел» эссесі күйеуі мен балалары болғанына қарамастан, оны ұрлап кеткен адаммен романтикалық және эмоционалдық қарым-қатынасқа түсетін жас әйел туралы. Бұл оқиға Лагуна Пуэблосының Сары әйел туралы дәстүрлі аңызымен байланысты.

Жаңбыр

1997 жылы Силко Flood Plain Press баспасы арқылы қолмен жасалған кітаптардың шектеулі санын жариялады. "Сакрельд Вотер" сияқты, "Дождь" да қысқа автобиографиялық проза мен өлеңдердің, оның фотосуреттерімен бірге үйлесім тапқан туындысы болды. Бұл кітаптың негізгі тақырыбы Оңтүстік-Батыста жеке және рухани жайлылық үшін жаңбырдың маңыздылығы еді.

Саздықтардағы бақтар

"Дюнадағы бақтар" 1999 жылы жарық көрді. Бұл туынды феминизм, құлдық, жаулап алу және ботаника тақырыптарын өріп суреттейді, сонымен қатар Аризона аймағындағы ойдан шығарылған "Жемтіл балдырлар тайпасынан" шыққан Индиго есімді жас қыздың және оның бай ақ әйел Хатидің жазғы серігі ретінде Еуропаға саяхаттауының оқиғасын баяндайды. Оқиға фон ретінде үнді балалар интернаттарының құрылуы, Калифорния алтын асығы және Ghost Dance дінінің пайда болуы секілді тарихи оқиғаларды көрсетеді.

Түркіза түстес жар: естеліктер

2010 жылы Силко "Көктемір жартас: естеліктер" кітабын жариялады. Ерекше көркем тілмен және түпкілікті американдық әңгіме айту дәстүрлерінен әсер алған жалпы құрылымымен жазылған бұл кітап, оның Лагуна Пуэбло, Чероки, мексикалық және еуропалық әулеттерінің тарихын ғана емес, сонымен қатар табиғат, қайғы, түсінік, қоршаған ортаны қорғау және қасиеттілік туралы кең ауқымды зерттеу болып табылады. Оңтүстік-батыс шөлінің ортасы ерекше көзге түседі. Бұл көркем емес туынды болғанымен, стильдік ұсынылысы көркем әдебиетті еске түсіреді.

Эсселер

Американың жергілікті халықтарының мәселелері бойынша көптен бері пікір білдіріп келе жатқан Силко, олар туралы көптеген ғылыми еңбектер мен әдебиеттер жариялаған. Силконың ең белгілі екі эссесі – әріптес жазушыларға жасалған ашық сын. "Ескі үнді шабуылы екі бөлімде" атты мақаласында (алғаш рет 1978 жылы Гири Хобсонның "Есте қалған жер" жинағында жарияланған), Силко Гари Снайдерді Американың жергілікті халықтарының мәдениетінен пайда табуда деп айыптады, әсіресе оның "Тасбақа аралы" жинағында, оның атауы мен тақырыбы Пуэбло мифологиясынан алынған. 1986 жылы Силко анишинаабе жазушысы Луиза Эрдричтің "Қызылша патшайымы" романына "Ертегілерге арналған сөредегі қызықты артефакт" деген рецензия жазды. Силко Эрдричтің жергілікті халықтардың тәуелсіздік үшін күресі туралы жазуды тоқтатқанын, оның орнына "өзіне қатысты" постмодернистік көркем әдебиет жазуға көшкенін мәлімдеді. 2012 жылы оның эссесі енген "Колумбты қайта қарастыру" оқулығы, штат бойынша этникалық және мәдени зерттеулерге тыйым салынғаннан кейін, Тусон біріктірілген мектеп округінде қолданылудан тыйым салынды.

Жеке өмір

1965 жылы ол Ричард Ч. Чэпманға тұрмысқа шықты, және олардың Роберт Чэпман деген ұлы болды, бірақ 1969 жылы ажырасып кетті. 1971 жылы ол Джон Силкоға үйленді. Олардың Казимир Силко деген ұлы бар еді. Бұл неке де ажырасумен аяқталды.