Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Солтүстік Пайют авторы, белсендісі және педагогы (шамамен 1844 – 1891)
Northern Paiute author, activist, and educator (c. 1844 –1891)
Сара (туған аты Виннемукка) Хопкинс (шамамен 1844 – 17 қазан 1891) – Солтүстік Пайют жазушысы, белсенді, лекторы, мұғалімі және мектеп ұйымдастырушысы. Оның Солтүстік Пайют есімі Токментония, сондай-ақ Токметоне деп те жазылады, ол «Қабық гүлі» деп аударылады. Сара Виннемукка Невада штатының Гумбольдт көлінің жанында, ықпалды Солтүстік Пайют отбасында дүниеге келді. Олар өз қауымдастығын ағылшын-американдық қоныс аударушылардың топтарымен достық қарым-қатынас орнатуға жетекшілік етті. Ол Пайют ұлтының басшысы Виннемукканың қызы және бас Трукидің немересі болды. 16 жасында Сара Калифорния штатының Сан-Хосе қаласындағы католик мектебінде оқыды. Пайют соғысы, Пирамида көлі Пайюттары мен қоныс аударушылар арасында, оның ішінде Виннемукка отбасының достары бар адамдар арасында басталғанда, Сара және оның отбасының бір бөлігі соғыстан қашу үшін Сан-Франциско мен Вирджиния қалаларына сапар шекті. Олар сахнада «Пайют патшалық отбасысы» ретінде өнер көрсетіп, күнкөріс жасады. 1865 жылы, Виннемукка отбасы жолда болғанда, олардың тайпасына АҚШ атқыштар әскері шабуыл жасап, 29 Пайютты, оның ішінде Сараның анасы мен оның бірнеше туыстарын өлтірді. 27 жасында Сара 1871 жылы Форт Макдермиттегі Үндістер істері бюросында аудармашы болып жұмыс істей бастады. Кейіннен Виннемукка америкалық түпкілікті халықтардың құқықтарын қорғаушы болды, АҚШ-ты аралап, аңглоамерикандықтарға өз халқының жағдайы туралы айтты. Баннок соғысынан кейін Пайюттар Вашингтон штатының Якима қаласындағы концлагерьге қамалғанда, ол Конгресс пен атқарушы билік органдарын оларды босату үшін лоббилеу үшін Вашингтонға барып, үгіт жүргізді. Ол сондай-ақ АҚШ әскерлеріне хабаршы, аудармашы, жетекші және тұтқынға алынған түпкілікті американдықтар үшін мұғалім ретінде қызмет етті. Виннемукка «Пиюттер арасындағы өмір: олардың қиындықтары мен талаптары» (1883) атты кітап жариялады, бұл кітап оның халқының еуропалық американдықтармен алғашқы 40 жылдық қарым-қатынасы туралы естеліктері мен тарихын қамтиды. Бұл кітап «түпкілікті американдық әйел жазған алғашқы автобиография» саналады. Антрополог Омер Стюарт оны «америкалық үндістер жазған алғашқы және ең танымал этнотарихи кітаптардың бірі» деп сипаттады, және ол ғалымдар жиі сілтеме жасайды. Кітап жарық көргеннен кейін Виннемукка АҚШ-тың шығыс жағына сапар шегіп, Жаңа Англия, Пенсильвания және Вашингтон қалаларында өз халқы туралы лекциялар оқыды. Ол Батысқа оралып, Невада штатының Лавлок қаласында түпкілікті американдық балаларға арналған жеке мектеп ашты. ХХ ғасырдың соңынан бері ғалымдар Виннемукканың жетістіктеріне қайта көңіл бөлді. 1993 жылы ол қайтыс болғаннан кейін Невада жазушылардың Даңқ залына енгізілді. 2005 жылы Невада штаты АҚШ Капитолийінің Ұлттық мүсін залы жинағына мүсінші Бенджамин Виктордың оның мүсінін сыйлады. Виннемукканың мұрасы әртүрлі бағаланды. Кейбір өмірбаян жазушылар оны, ең алдымен, өз халқының жағдайын жақсартуға бағытталған белсенділігі мен әлеуметтік жұмысы үшін есте сақтауды қалайды, ал басқалары оны Пайюттер арасындағы әлеуметтік статусын асыра көрсетуі үшін сынады. Пайюттар арасында оның Пайюттармен соғысқан кезде АҚШ әскеріне көмектесуі сынға ұшырады, сондай-ақ оның түпкілікті халықтарды аңглоамерикандық мәдениетке ассимиляциялауды қолдауы да сынға түсті. Дегенмен, Пайюттар оның әлеуметтік жұмысына және түпкілікті халықтардың құқықтары үшін белсенділігіне де ризашылық білдірді.
Sarah (née Winnemucca) Hopkins (c. 1844 – October 17, 1891) was a Northern Paiute writer, activist, lecturer, teacher, and school organizer. Her Northern Paiute name was Thocmentony, also spelled Tocmetone, which translates as "Shell Flower." Sarah Winnemucca was born near Humboldt Lake, Nevada, into an influential Northern Paiute family who led their community in pursuing friendly relations with the arriving groups of Anglo American settlers. She was the daughter of Chief Winnemucca of the Paiute nation and the granddaughter of Chief Truckee. At 16, Sarah studied at a Catholic school in San Jose, California. When the Paiute War erupted between the Pyramid Lake Paiute and the settlers, including some who were friends of the Winnemucca family, Sarah and some of her family traveled to San Francisco and Virginia City to escape the fighting. They made a living performing onstage as "A Paiute Royal Family." In 1865, while the Winnemucca family was away, their band was attacked by the U. S. cavalry, who killed 29 Paiutes, including Sarah's mother and several members of her extended family. At 27, Sarah began working in the Bureau of Indian Affairs at Fort McDermit in 1871 as an interpreter. Subsequently, Winnemucca became an advocate for the rights of Native Americans, traveling across the U. S. to tell Anglo Americans about the plight of her people. When the Paiute were interned in a concentration camp at Yakima, Washington after the Bannock War, she traveled to Washington, D. C. to lobby Congress and the executive branch for their release. She also served U. S. forces as a messenger, interpreter, and guide, and as a teacher for imprisoned Native Americans. Winnemucca published Life Among the Piutes: Their Wrongs and Claims (1883), a book that is both a memoir and history of her people during their first 40 years of contact with European Americans. It is considered the "first known autobiography written by a Native American woman." Anthropologist Omer Stewart described it as "one of the first and one of the most enduring ethnohistorical books written by an American Indian," frequently cited by scholars. Following the publication of the book, Winnemucca toured the Eastern United States, giving lectures about her people in New England, Pennsylvania, and Washington, D. C. She returned to the West, founding a private school for Native American children in Lovelock, Nevada. Since the late 20th century, scholars have paid renewed attention to Winnemucca for her accomplishments. In 1993, she was inducted posthumously into the Nevada Writers Hall of Fame. In 2005, the state of Nevada contributed a statue of her by sculptor Benjamin Victor to the National Statuary Hall Collection in the U. S. Capitol. Winnemucca's legacy has been controversial. Some biographers have wished to remember her primarily for her activism and social work to better the conditions for her people, while others have criticized her for her tendency to exaggerate her social status among the Paiute. Among the Paiute, her assistance to the U. S. military at a time when they were at war with the Paiute has been criticized, as has her advocacy for assimilation of Natives to Anglo American culture. Still, Paiute have also recognized her social work and activism for Indigenous rights.
Жас шағы мен отбасы
1844 жылға жуық Хумбольдт көлінің маңында, қазіргі Невада штатының батысында дүниеге келген Сара Виннемука, Виннемуканың (Поито) қызы, ол неке арқылы паиут тайпасына қосылған шошон тайпасынан шыққан. Невада штатындағы Виннемука қаласы оның әкесінің құрметіне аталған. Виннемукканың әкесі Тру ки зо немесе Труки, аймақты зерттеуді бастаған еуропалық американдықтармен жақсы қарым-қатынас орнатқан. Ол 1843-45 жылдардағы Ұлы Бекен арқылы Калифорнияға жасалған экспедицияда капитан Джон С. Фремонтқа жол көрсеткен. Кейіннен Труки Мексика-Америка соғысында (1846-1848) қатысып, көптеген ақ түсті достар тапқан, соның арқасында оның туыстары еуропалық американдықтармен жақын қарым-қатынас орнатуға мүмкіндік алған. Сараның үлкен әпкесі Мэри, кіші інісі Натчез болған. Ол өз халқының дәстүрлерін, балық аулау және өсімдіктер жинау сияқты әдістерін үйренген. Ол оны тастап кеткен, ал ол Макдермит лагеріне қайтып келген. 1876 жылы Мальхер резервациясына көшкеннен кейін ол ажырасып, Виннемука есімін қайтару туралы өтініш берген, сотқа ол рұхсат берілген. Ажырасу туралы шешімде Сара күйеуі оны қаражатызсыз тастап кеткен кезде өзін қалай асырағанын жазған: "Мен тігін тігумен айналыстым. Мен қолғап жасап күнкөріс жасадым".
Born "somewhere near 1844" at Humboldt Lake in what is now western Nevada, Sarah Winnemucca was the daughter of Winnemucca (Poito), a Shoshone who had joined the Paiute through marriage, The town of Winnemucca, Nevada was named after her father. Winnemucca's grandfather, Tru ki zo or Truckee, had established positive relations with the European Americans who started exploring in the area. He guided Captain John C. Frémont during his 1843–45 survey and map making expedition across the Great Basin to California. Later, Truckee fought in the Mexican–American War (1846–1848), earning many white friends and leading the way for his extended family's relationships with European Americans. Sarah had an older sister Mary, younger brother Natchez, She learned the ways of her people, including fishing and gathering plants. He abandoned her, and she returned to Camp McDermit. In 1876, after having moved to Malheur Reservation, she got a divorce and filed to take back her name of Winnemucca, which the court granted. In the divorce decree, Sarah stated what she did to support herself when her husband left her with no money, writing, "I did sewing. I made gloves for a living."
Баннок соғысы
1876 жылы жазда Пэриштің орнын агент Уильям В. Ринехарт басқарды. Пайуттар Пэриштің кетіп қалғанына өкінді. Жою соғысын жақтаған Ринехарт, пайуттарды өзінің бақылауында ұстауға ерекше мән берді. Ол Пэриш бастаған көптеген саясатты кері қайтарды және пайуттарға резервация жері үкіметтің меншігі екенін мәлімдеді. Ол олардың ауылшаруашылық жұмысындағы жұмысшыларына еңбекақы төлемеді, соның салдарынан көптеген тайпа басшыларын наразылыққа итерді. Малхер резервациясындағы жағдай тез арада шыдайсыз болып кетті. 1883 жылы жарық көрген кітабында Виннемука Ринехарттың пайут халқына арналған жабдықтарды жергілікті ақтарға сатқанын айтты. Резервациядағы жақсы жерлердің көп бөлігі ақтардың заңсыз иелігіне өтті. 1878 жылы пайуттар мен банноктардың көбі осы зұлматтар мен қиын өмір салту жағдайларына байланысты резервацияны тастап кетті. Оңтүстік Айдаходан келген банноктар да ұқсас мәселелерге байланысты Форт-Холл резервациясынан кетіп қалды. Олар батысқа қарай жылжып, Оңтүстік Орегон мен Солтүстік Невададағы шалғайдағы ақтардың қоныстарын шапты, осылайша Баннок соғысы (1878) басталды. Солтүстік пайуттардың банноктармен бірге қаншалықты қатысқаны белгісіз. Виннемука өзінің және бірнеше пайут отбасыларының соғыс кезінде банноктар тарапынан тұтқынға алынғанын жазды. Баннок соғысы кезінде Виннемука АҚШ армиясының генералы Оливер О. Говардтың аудармашысы болып жұмыс істеді, ол резервацияға келген кезде онымен танысқан еді; ол сонымен қатар барлаушы және хабаршы қызметін атқарды. Оның сөзіне сүйенсек, баннок жауынгерлері мен әскерлер бір-біріне соншалықты жақын болғандықтан, көбінесе өлтіру үшін оқ атпаған. Қандай себеп болса да, қаза тапқандардың саны салыстырмалы түрде аз болды. Виннемука жұмыс істеген офицерлердің арасында жоғары бағаға ие болды және ол 1883 жылғы кітабына олардың бірнешеуінен алған ұсыным хаттарын қосты. Көптеген офицерлерге әсер еткен Виннемука, АҚШ армиясының үнді резервацияларын басқаруды саяси тағайындалғандардың орнына әскерилерге беру қажет деген ұстанымын қолдауға кірісті.
Parrish was replaced in the summer of 1876 by agent William V. Rinehart. The Paiute were sorry to see Parrish leave. A proponent of extermination style warfare, Rinehart emphasized keeping the Paiute under his thumb. He reversed many of the policies that Parrish had initiated, telling the Paiute the reservation land belonged to the government. He failed to pay their workers for agricultural labor in communal fields, and alienated many tribal leaders. Conditions at the Malheur Reservation quickly became intolerable. In her 1883 book, Winnemucca recounted that Rinehart sold supplies intended for the Paiute people to local whites. Much of the good land on the reservation was illegally expropriated by white settlers. In 1878, virtually all of the Paiute and Bannock people left the reservation because of these abuses and their difficulties in living. The Bannock from southern Idaho had left the Fort Hall Reservation due to similar problems. They moved west, raiding isolated white settlements in southern Oregon and northern Nevada, triggering the Bannock War (1878). The degree to which Northern Paiute people participated with the Bannock is unclear. Winnemucca wrote that she and several other Paiute families were held hostage by the Bannock during the war. During the Bannock War, Winnemucca worked as a translator for General Oliver O. Howard of the U. S. Army, whom she had met during his visit to the reservation; she also acted as a scout and messenger. According to her account, the Bannock warriors and the Army soldiers liked each other so much that they rarely shot to kill. For whatever reason, casualties were relatively few. Winnemucca was highly regarded by the officers she worked for, and she included letters of recommendation from several of them in her 1883 book. Impressed by many of the officers, Winnemucca began to support the U. S. Army's position to have the military take over administration of the Indian reservations, rather than political appointees.
Якама резервациясына көшіңіз
Баннок соғысынан кейін Солтүстік Пайют тайпалары Невададан Якама үнді резервациясына (Шығыс Вашингтон аймағында) көшірілді, онда олар ауыр қиындықтарға тап болды. Барлығы 543 Пайютті "концентрациялық лагерь" деп сипатталған жерге қамады. Оның орнына, үкімет 1879 жылы Мальхер резервациясын жабуға және оны тоқтатуға шешім қабылдады.
Following the Bannock War, the Northern Paiute bands were ordered from Nevada to the Yakama Indian Reservation (in eastern Washington Territory), where they endured great deprivation. A total of 543 Paiute were interned in what has been described as a "concentration camp." Instead, the government decided to "discontinue" the Malheur Reservation in 1879, closing it.
Екінші неке
1881 жылы генерал Оливер О. Говард Виннемукканы Ванкувер казармасында ұсталған шошон тұтқындарына сабақ беру үшін жалдады. Сол жерде ол Льюис Х. Хопкинс лейтенантпен танысып, жақын дос болды. Олар сол жылы Сан-Францискода үйленді. 1884 жылы Невадаға қайтқаннан кейін Виннемукка Сан-Францискода бір жыл бойы лекция оқыды. Ол тағы да Пирамида көліне келгенде, ағасымен бірге Пайют мәдениетін және тілін дамыту мақсатында Невада штатының Лавлок қаласында индей балаларға арналған мектеп салды. Бостон қаласындағы олардың демеушісі Мэри Пибоди Маннның құрметіне аталған Пейбоди үнді мектебі бірнеше жыл бойы жұмыс істеді. Карлайл үнді мектебінің жетістігі деп есептелгеннен кейін, федералды саясаттағы өзгерістер федералды үкіметті ағылшын тіліндегі пансиондық мектептерде американдық үнді балаларының білімін кеңейтуге бағыттады. Виннемукканың мектебі 1887 жылы жабылып, балалар Колорадо штатының Гранд-Джанкшн қаласындағы бір оқу орнына ауыстырылды.
In 1881, General Oliver O. Howard hired Winnemucca to teach Shoshone prisoners held at Vancouver Barracks. While there, she met and became close to Lieutenant Lewis H. Hopkins, an Indian Department employee. They married that year in San Francisco. After returning to Nevada in 1884, Winnemucca spent a year lecturing in San Francisco. When she returned again to Pyramid Lake, she and her brother built a school for Indian children at Lovelock, Nevada, in order to promote the Paiute culture and language. The Peabody Indian School, named for their benefactor Mary Peabody Mann in Boston, operated for a couple of years. Changes in federal policy following what was considered the success of the Carlisle Indian School prompted the federal government to promote education for Native American children at English language boarding schools. Winnemucca's school was closed in 1887 and the children were transferred to a facility in Grand Junction, Colorado.
Кейінгі жылдар және өлім
Виннемукка өмірінің соңғы төрт жылын қоғамдық қызметтен шетте өткізді. Ол туберкулезден қарындасы Эльма Смиттің үйінде, Айдахо штатындағы Генри көлі маңында қайтыс болды. 1994 жылы Невада штатының Уошо округіндегі бір бастауыш мектепке оның есімі берілді. 1994 жылы Сара Виннемукка Ұлттық әйелдер даңқы залына енгізілді. 2005 жылы Невада штаты Виннемукканың мүсінін АҚШ Капитолийіндегі Ұлттық мүсіндер залы жинағына табыс етті.
Winnemucca spent the last four years of her life retired from public activity. She died of tuberculosis at her sister Elma Smith's home at Henry's Lake, Idaho. In 1994, a Washoe County, Nevada elementary school was named in her honor. In 1994, Sarah Winnemucca was inducted into the National Women's Hall of Fame. In 2005, the state of Nevada contributed a statue of Winnemucca to the National Statuary Hall Collection in the U. S. Capitol.