Кіріспе

Американдық антрополог (1793–1864)

Генри Роу Скулкрафт (28 наурыз 1793 – 10 желтоқсан 1864) – американдық географ, геолог және этнолог, американдық жергілікті халықтардың мәдениетін зерттеуімен және 1832 жылы Миссисипи өзенінің бастауына жасаған экспедициясымен танымал. Ол сондай-ақ Конгресс тапсырған және 1850 жылдары жарияланған Американың жергілікті тұрғындары туралы алты томдық еңбегімен де белгілі. 1822 жылдан бастап ол Мичиган штатында АҚШ-тың үнді агенті қызметін атқарды. Осы кезеңде ол жаңадан құрылған бірнеше округтерге ат қойды, көбінесе жергілікті тілдерден шығарылған деп мәлімдеген жаңа сөздерді пайдаланды. Ол сол жерде әйгілі шотланд-ирландиялық тері саудагерінің қызы Джейн Джонстонға және әскери басшы Ваубоджегтің жоғары лауазымды қызы, оджибве анасына үйленді. Джонстон отбасымен бірге Саулт-Сте. Мари, Мичиган штатында тұрды. Джонстон екі тілді білетін, білімді және сауатты отбасында өскен. Ол Скулкрафтқа оджибве тілін және анасының мәдениетін үйретті. Олардың бірнеше балалары болды, олардың тек екеуі ғана балалық шақтың өтуіне шыдады. Қазір ол өзінің поэзиясы және басқа да жазбаларымен АҚШ-тағы алғашқы жергілікті американдық әдебиетші ретінде танылады. Скулкрафт жергілікті американдық тайпаларды зерттеуді және олар туралы еңбектер жариялауды жалғастырды. 1833 жылы ол Америка философиялық қоғамының мүшесі болып сайланды. 1846 жылы Джейн қайтыс болды. Сол жылы Конгресс Скулкрафтқа «АҚШ-тың үнді тайпалары» деп аталатын үлкен зерттеуді тапсырды. Ол 1851 жылдан 1857 жылға дейін алты томдық түрде жарық көрді, ал суреттерін Сет Истман салған, ол жергілікті халықтардың суретшісі ретінде мол тәжірибесі бар әскери офицер болды. 1847 жылы Скулкрафт Оңтүстік Каролинадағы құлдар ұстаған отбасынан шыққан Мэри Ховардқа қайта үйленді. 1860 жылы ол «Қара қолғап» атты бестселлер романын жариялады. Бұл солтүстік аболиционисі Харриет Бичер Стоудың «Том ағаның қалыбы» атты бестселлеріне жауап ретінде оңтүстікте жазылған «Томға қарсы» әдебиетінің бір бөлігі болды.

Ерте өмір және білім

Скулкрафт 1793 жылы Нью-Йорк штатының Олбэни округіндегі Гилдерленд қаласында Лоуренс Скулкрафт пен Маргарет Анна Барбара (құрметті есімі Роу) Скулкрафттың ұлы болып дүниеге келді. Ол 15 жасында Юнион колледжіне қабылданды, кейін Миддлбери колледжіне оқуға түсті. Оның геология мен минералогия саласына ерекше қызығушылығы болды. Әкесі шыны жасаушы болғандықтан, Скулкрафт бастапқыда сол мамандықта оқып, жұмыс істеді. 24 жасында ол осы тақырыпта алғашқы мақаласын жазды, ол «Витреология» (1817) деп аталды. Нью-Йорк, Вермонт және Нью-Гэмпширдегі бірнеше шыны зауыттарында жұмыс істегеннен кейін, жас Скулкрафт 25 жасында отбасылық бизнестен қол үзді және батыс шекарасын зерттеуге шықты.

Барлау және геологиялық зерттеу

1819 жылдың 18 қарашасынан 18 ақпанға дейін Скулкрафт және оның серігі Леви Петибоун Миссури штатының Потоси қаласынан қазіргі Спрингфилдке экспедиция жасады. Олар Арканзас штатына қарай Ақ өзеннен төмен сапар шегіп, аймақтың географиясын, геологиясын және минералогиясын зерттеді. Скулкрафт бұл зерттеуді «Миссуридің қорғасын кен орындарына шолу» (1819) еңбегінде жариялады. Ол бұл кітапта аймақта қорғасын кен орындарының болу мүмкіндігін дұрыс анықтады. Мінезді Миссури штаты қорғасын өндіруші бірінші орынға ие болды. (Француз отаршылары 18 ғасырда Сент-Луис маңында қорғасын кенін өндірген.) Ол сондай-ақ «Миссури және Арканзас ішкі аймағына жасаған саяхат журналы» (1821) атты еңбегін жариялады, бұл Озарк тауларын еуропалық-американдықтардың зерттеуі туралы алғашқы жазбалы мәліметтер еді. Бұл экспедиция және оның нәтижесінде жарық көрген басылымдары Скулкрафты соғыс министрі Джон Кэлхунның назарына іліктірді, ол оны «еңбекқор, амбициялы және толыққандылықты білмейтін жаратылыс» деп санады. Кэлхун Скулкрафты Мичиганның аумақтық губернаторы Льюис Касқа Супериор көлі және Миссисипи өзенінен батысқа қарайғы жерлерді зерттеуге Кас басшылық ететін экспедицияға қатысу үшін ұсынды. 1820 жылдың көктемінен бастап Скулкрафт Льюис Касс экспедициясында геолог болып жұмыс істеді. Олар Детройттен бастап, Хьюрон және Супериор көлдері бойымен, батысқа қарай Миссисипи өзеніне дейін, өзен бойымен қазіргі Айоваға дейін сапар шегіп, содан кейін Мичиган көлінің жағалауын бойлап Детройтке оралды. Экспедицияның мақсаты Миссисипи өзенінің бастауын анықтау болды. Сондай-ақ, АҚШ пен Британдық Канада арасындағы әлі шешілмеген шекара мәселесін де реттеу жоспарланған. Экспедиция қазіргі Миннесота штатындағы Жоғарғы Қызыл Седр көліне дейін өзен жоғары ағысына қарай сапар шекті. Төмен су деңгейі өзеннің жоғары ағысында жүзуге мүмкіндік бермегендіктен, экспедиция көлді өзеннің бастауы деп белгілеп, оны Кастың құрметіне қайта атады. (Скулкрафт жергілікті тұрғындар экспедицияға сол жылдың басында су деңгейі жоғары болғанда каноэмен одан да жоғары сапар жасауға болатынын айтқандарын атап өтті.) Скулкрафттың экспедиция туралы есебі «Солтүстік-батыс аймақтар арқылы Миссисипи өзенінің бастауына жасаған саяхаттардың баяндамалық журналы» (1821) деген атпен жарияланды. 1821 жылы ол Иллинойс, Индиана және Огайо штаттары арқылы саяхаттаған тағы бір үкіметтік экспедицияның мүшесі болды. 1832 жылы ол Миссисипи өзенінің бастауына екінші экспедицияны жетекшілік етті. 1820 жылғы экспедициядан бір ай бұрын келген ол жоғары су деңгейін пайдаланып, Итаска көліне жетуге мүмкіндік алды.

Үндістандық агент

Скулкрафт өзінің этнологиялық зерттеулерін 1822 жылы Саулт-Сте. Мари, Мичиган штатында бастады. Ол қазіргі Мичиган, Висконсин және Миннесота штаттарының солтүстігіндегі тайпаларға жауапты болды. Скулкрафт әйелі Джейн Джонстондан оджибве тілін, сондай-ақ тайпаның көптеген дәстүрлерін және мәдениетін үйренді. Скулкрафт "The Muzzeniegun" немесе "Literary Voyager" атты отбасылық журнал шығарды, оны Джейнмен бірге 1826–1827 жылдардың қысында шығарып, достары арасында таратты ("muzzeniegun" оджибве тіліндегі "mazina'igan" сөзінен, яғни "кітап" деген мағынаны білдіреді). Журналда көбінесе оның өзінің жазбалары болды, бірақ әйелінен және жергілікті тұрғындардан да бірнеше материалдар енгізді. Олар тек бір ғана нөмір шығарса да, әрқайсысы Саулт-Сте. Мари тұрғындарына, содан кейін Детройт, Нью-Йорк және басқа шығыс қалаларындағы Скулкрафттың достарына кеңінен таратылды. Джейн Джонстон Скулкрафт түрлі индей мәдениетінің аспектілерін жазу үшін "Роза" және Лилинау псевдонимдерін қолданды. Скулкрафт Мичиган территориясының заң шығарушы органына сайланды және 1828 жылдан 1832 жылға дейін қызмет етті. 1832 жылы ол Миссисипи өзенінің жоғарғы ағысына барып, оджибве және дакота (сиу) тайпалары арасындағы дауларды реттеді. Ол бейбітшілікті сақтау үшін мүмкіндігінше көптеген үнді басшыларымен келіссөздер жүргізуге тырысты. Оған хирург тағайындалып, үнділерді шешекке қарсы вакцинациялау жөнінде нұсқау берілді. Ол 1750 жылы Шығыс жағалауда еуропалықтармен байланысқа түскен соғыс жасаған топтың оралуына дейін оджибвелер арасында шешек ауруының белгілі болмағанын анықтады. Олар француз-үнді соғысында (Жеті жылдық соғыстың Солтүстік Америка майданы) ағылшықтарға қарсы француздарға көмектесу үшін Монреальге барған. Саяхат барысында Скулкрафт аймақты зерттеуге мүмкіндік алды және Батыс Супериор көлінің маңындағы көлдер аймағының алғашқы дәл картасын жасады. Ожибве жетекшісі Озавиндибтің басшылығымен Скулкрафт Миссисипи өзенінің нағыз бастауын тапты – "Омушкос" деп аталатын көл, яғни Елк көлі. Ол бұл көлді "Итаска" деп атады, бұл латын тіліндегі "veritas" ("ақиқат") және "caput" ("бас") сөздерінен алынған. Жақын орналасқан Скулкрафт өзені, Миссисипи өзенінің алғашқы ірі саласы, кейін оның құрметіне аталды. АҚШ газеттері бұл экспедицияны кеңінен жариялады. Скулкрафт өзінің "Миссисипи өзенінің жоғарғы ағысы арқылы Итаска көліне жасалған экспедиция" (1834) атты кітабында ашылу туралы жеке баяндама жасады. 1833 жылы оның үнді істерінің аумағы кеңейгеннен кейін, Скулкрафт және оның әйелі Джейн Макинак аралына, оның әкімшілігінің жаңа штаб-пәтеріне көшіп келді. 1836 жылы ол оджибвелермен жер дауларын реттеуде маңызды рөл атқарды. Ол олармен бірге Вашингтон келісімін (1836) жасасты, оған сәйкес оджибвелер АҚШ-қа 13 миллион акрдан астам (53 000 км²) аумақты, құны көп миллион долларға бағаланған жерді берді. Ол оджибвелердің егіншілікке үйренуі және кең аулау жерлерін тастауы жақсы болады деп сенді. Үкімет оджибвелер жаңа өмір салтына көшкен кезде субсидиялар төлеуге және керек-жарақтармен қамтамасыз етуге келісті, бірақ уәде етілген субсидиялар көбінесе кешіктіріліп, жеткіліксіз қаржыландырылды. Осының салдарынан оджибвелер қиындыққа тап болды. 1838 жылы келісім шарттарына сәйкес, Скулкрафт Макинак аралында Үнді жатақханасының құрылысын қадағалады. Бұл ғимарат тарихи орындардың ұлттық тізіліміне енгізілген. Ол АҚШ үкіметінің көзқарасы бойынша тұрақтырақ өмір салтына көшу үшін Макинак аралына аннуитет алуға келген оджибвелерге уақытша баспана берді. 1839 жылы Скулкрафт Солтүстік департаментінде Үнді істері жөніндегі суперинтендант болып тағайындалды. Ол кейін "Альгикалық зерттеулер" (2 том, 1839) деп жарияланған үнді зерттеулері сериясын бастады. Онда оның үнді әңгімелері мен аңыздары жинақталған, олардың көп бөлігі әйелі Джейн Джонстон Скулкрафт оған айтқан немесе оның мәдениетінен аударған. Мичиган штатында жүргенде Скулкрафт Мичиган университетінің Регенттер кеңесінің мүшесі болды. Бұл лауазымда ол мемлекеттік университеттің қаржылық ұйымын құруға көмектесті.

Атау беру орындары

Скулкрафт Мичиган штатының көптеген округтері мен бұрынғы Мичиган территориясындағы жерлерге ат қойды. Ол Мичиган штатының Лиланау округін әйелінің "Лилинау" деген псевдонимімен атады. 1840 жылы құрылған округтер үшін ол әр түрлі тілдерден алынған абстракт идеяларды қамтитын морфемаларды біріктіру арқылы, Солтүстік Америкада бұрын қолданылмаған деп санайтын бірегей жер аттарын жасады. Мысалы, Алкона, Алгома, Аллеган, Альпена, Аренак, Иоско, Калькаска, Лиланау, Ленауи, Оскода және Тускола сияқты аттарда Скулкрафт американдық жергілікті тілдердегі сөздер мен буындарды латын және араб тілдерінен алынған сөздер мен буындармен қостырды. Миссисипи өзенінің бастауы – Итаска көлі де американдық және латын морфемаларын біріктірудің бір мысалы. 1843 жылы 1840 жылы Мичиганның жергілікті басшыларының құрметіне аталған алты округтің есімдері өзгертілді: Каутаваубет округі, Кайкаки округі, Кескауко округі, Мигиси округі, Микенаук округі және Тонедагана округі. Алайда, 1840 жылғы Скулкрафттың жасаған бірегей элизиялары бар округтер өзгеріссіз қалды.

Кейінгі жылдар

1841 жылы Уильям Генри Харрисон сайланғанда Виг партиясы билікке келген кезде Скулкрафт үнді агенті лауазымынан айырылды. Ол Джейнмен бірге Нью-Йоркке көшті. Ол келесі жылы Канададағы қарындасының үйіне барғанда қайтыс болды, ал Скулкрафт сол кезде Еуропаға саяхаттап жүрген еді. Ол американдық үндістер туралы жазуын жалғастырды. 1846 жылы Конгресс оған американдық үнді тайпалары туралы толық анықтамалық еңбек жасауды тапсырды. Скулкрафт өз жобасын іске асыру үшін Джордж Кэтлиннің қызметін сұрап Англияға сапар шекті, өйткені ол үнді өмірін суреттеудегі ең білікті суретші деп есептелді. Бірақ Кэтлин бас тартқандықтан Скулкрафт көңілі қалды. Кейіннен ол әскери шенеунік, суретші Сет Истманды сурет салуға шақырды. Армия капитаны, кейіннен бригада генералы болған Истман американдық үнді халықтарын суреттеуімен танымал еді. Ол қазіргі Миннесота штатындағы Снелинг бекінісінде екі рет ұзақ қызмет етті, екінші рет бекініс командирі болып тағайындалды және Ұлы далалардың үнді мәдениетіндегі халықты жақсы зерттеп, суреттеді. Скулкрафт Америка Құрама Штаттарының үнді тайпаларының тарихын және зерттеулерін көп жылдар бойы дайындады. Ол 1851-1857 жылдары алты томдық кітап ретінде Филадельфиядағы Дж. Б. Липпинкотт және компаниясынан жарық көрді. Сыншылар Скулкрафттың біліктілігін, құнды мазмұнын және Истманның мұқият, білімді суреттерін жоғары бағалады. Бірақ олар жұмыстың кемшіліктеріне де назар аударды, олардың ішінде кітапта көрсеткіштің болмауы және нашар ұйымдастырылуы бар еді, бұл ақпаратты табуды қиын етіп берді. Шамамен 100 жыл өткен соң, 1954 жылы Смитсондар институтының Америка этнология бюросы кітаптарға көрсеткіш жасап, жариялады. (АҚШ үкіметі американдық үндістердің жағдайына қатысты келесі толық зерттеуді 1928 жылы ғана жүргізді; ол команданың техникалық директоры Льюис Мериамның атымен «Мериам есебі» деп аталды.) Скулкрафт 1864 жылдың 10 желтоқсанында Вашингтонда қайтыс болды. Оның өлімінен кейін екінші әйелі Мэри Скулкрафттың кітапханасынан 35 түрлі үнді тілінде жарық көрген 200-ден астам кітабын Бостон Афинаеумына сыйлады. Скулкрафт пен Мэри екеуі де Вашингтондағы Конгресс зиратында жерленген. Оның қолжазбалары Конгресс кітапханасында сақтаулы.

Мектептің кітап сын-қағаздары

Белтрамидің "Миссисипи және Қанды өзендерінің бастауларын ашу" кітабына шолу. North American Review, 27 том, № 60 (1828 жылғы шілде), 89-115 беттер. "Баптисттік Бас Конвенциясы Басқармасының Нью-Йоркте өткен мәжілісінің есебі мен он төртінші жылдық баяндамасы, 1828 жылғы сәуір айы" және "J. M. Wainwright, D. D. жазған, 1828 жылғы 10 тамызда Коннектикут штатының Хартфорд қаласындағы Христос шіркеуінде Африка миссиялық мектеп қоғамын құру туралы сөз". North American Review, 28 том, № 63 (1829 жылғы сәуір), 354-368 беттер. Галатиннің "Америка Құрама Штаттарындағы үнді тайпаларының сипаттамасы" еңбегі және Археология Америка: Америкалық антикварлық қоғамның еңбектері мен жинақтары, 2 том, 1836 жыл. North American Review, 45 том, № 96 (1837 жылғы шілде), 34-59 беттер. "Американың Колумбқа дейінгі тарихы" (ағылш.) атты еңбекке шолу, American Biblical Repository, 2-ші серия, 1 том, № 2 (1839 жылғы сәуір), 430-439 беттер. Кэтлиннің Солтүстік Америка үндістерінің мінез-құлқы, әдет-ғұрыптары және жағдайы туралы хаттары мен жазбаларына, сондай-ақ Брэдфордтың американдық ескіліктері мен қызыл нәсілдің тегі мен тарихы туралы зерттеулеріне шолу. North American Review, 54 том, № 115 (1842 жылғы сәуір), 283-299 беттер. "Брант, Қызыл жакет, Ункас, Мионтоним. 1843 жылы Демократиялық шолу үшін дайындалған Уильям Л. Стоунның өмірбаяны туралы хабарлама", Oneota, 1845 жылғы қайта басылымы, 352-363 беттер.

Мақалалар

Мичиган тарихи қоғамының 1830 жылғы 4 маусымда өткен жылдық мерейтойында сөйленген сөз. Өтініш бойынша жарық көрді. Генри Р. Скулкрафт (Детройт: Гео. Л. Уитни, 1830); "Мичиган тарихи қоғамы алдында сөйленген сөз" деп қайта басылды. Генри Р. Скулкрафт жазған, Солтүстік Американың түпкі халқының шығу тегі мен сипатына қатысты бірнеше ескертулер және т.б. "Мичиганның тарихи және ғылыми очерктері, Мичиган тарихи қоғамы алдында сөйленген сөздер жинағы және аумаққа қатысты басқа да қызықты құжаттар." (Детройт: Стивен Уэллс және Джордж Л. Уитни, 1834), 51-109 беттер, соның ішінде 1830 жылғы сөзге қосымша 18 беттік 18 түсіндірме, 1834 жылы қайта басылған. "Үндістердің жағдайына күшті ішімдіктің әсері. Чиппева округының Саулт-Сент-Маридегі тыйым салу қоғамы алдында оқылған сөз, 1832 жылғы 8 мамыр." Oneota, 1845, 413-425 беттерде қайта басылған. "Үнді нәсілінің білімі." 1834 жылы Америкалық лицей үшін жазылған мақала. Oneota, 1845, 332-341 беттерде жартылай қайта басылған. "Солтүстік Америка үндістерінің мифологиясы, сенімдері және тілдері." New York Literary and Theological Review, 2-том (1835 жылғы наурыз), 96-121 беттер. Oneota, 1845, 449-460 беттерде жартылай қайта басылған. Cyclopædia indianensis, тек бір саны шығарылды (1842). "Америкадағы қызыл нәсілдің тағдыры." Democratic review, 1844. Oneota, 1845, 487-510 беттерде қайта басылған. Жаңа Йорк штатындағы жергілікті атаулар және географиялық терминология туралы есеп (1845). Америка этнологиясын зерттеу жоспары (1846). Флоридадан табылған ежелгі топырақ ыдыстар туралы хабарламалар (1847). Ерте Америка тарихы туралы сөз (Нью-Йорк, 1847). Генерал Льюис Кастың өмірі мен мінезінің сызбасы (Альбани, 1848). Америка Құрама Штаттарының үнді тілдеріндегі кітаптардың, Киелі кітаптардың аудармаларының және басқа да басылымдардың библиографиялық каталогы (Вашингтон, 1849).

Мүшеліктер

1821 жылы Америкалық ежелгі заттар қоғамының мүшесі болып сайланды.