Кіріспе
Public Domain Enhancement Act (PDEA) (АҚШ Конгресінің 108-ші және 109-шы Конгрессі) – 2003 жылдың 25 маусымында АҚШ Өкілдер палатасында алғаш рет ұсынылған, қабылданған жағдайда авторлық құқықты сақтап тұру үшін авторлық құқықтары бар еңбектерге салық салуды көздейтін заң жобасы. Бұл заң жобасының мақсаты авторлық құқықты кімнің иеленгенін анықтауды жеңілдету (салықты төлеген тұлғаны анықтау арқылы) және иелерінен бас тартылған, «жетім туындылар» деп аталатын авторлық құқықтары бар еңбектердің қоғамдық доменге өтуіне жағдай жасау болды.
Әсері
Заң жобасының соңғы нұсқасында салық бірнеше рет төленетін болар еді, туынды жұмыстың алғаш рет жарияланған күнінен бастап 50 жыл өткен соң немесе 2006 жылдың 31 желтоқсанында, егер бұл екеуінің арасында кейінгісі орын алса, содан кейін авторлық құқық мерзімі аяқталғанға дейін әр 10 жыл сайын төленеді, тек АҚШ-та алғаш рет жарияланған туындылар үшін (шетелдіктерден салық алу Берн конвенциясын бұзуы мүмкін, бірақ Берн конвенциясының үш кезеңді тестінің кейбір түсіндірмелерінде бұл мүмкін емес). Авторлық құқықты жаңарту ақысын авторлық құқық кеңсесіне белгіленген мерзімде немесе одан кейін 6 айлық белгілі бір кезең ішінде төлемеу, туынды жұмыстың АҚШ-та және Берн конвенциясының ең қысқа мерзімін қолданатын басқа елдерде және аймақтарда қоғамдық доменге түсуіне әкеледі. Бірақ, төлем уақытылы жасалса, авторлық құқық қалыпты ең ұзақ мерзімге дейін, қазіргі уақытта жалдамаға алынған туынды үшін 95 жылға дейін ұзартылуы мүмкін. Бұл, іс жүзінде, 1909 жылғы Авторлық құқық туралы заңға сәйкес авторлық құқықты жаңартуға ұқсас, бірақ заң жобасы 50 жылдық мерзімді 45 жылға бес рет жаңартуды көздейді. Заң шешуге тырысатын мәселе – туындының иесін табудың құны көбінесе тым жоғары. Әлі де басылып жатқан туындылар үшін бұл әдетте мәселе емес, бірақ басқа жағдайларда бастапқы автордың құқықтарды бергені, қайтыс болғаны немесе оның құқықтарына мұрагер болғаны туралы нақты жазбалар көбінесе жоқ. PDEA бұл мәселені туындының авторлық құқығын сақтау үшін шағын салық салу арқылы шешеді. Авторлық құқық иесі енді қамқорлық жасамайтын туындылар үшін авторлық құқық жойылады, сондықтан оның көшірмелерін және туындыларын еркін жасауға болады. Заң сонымен қатар авторлық құқық кеңсесін оңай іздестірілетін деректер базасын жүргізуді талап етеді, сондықтан бастапқы баспагер әлі де авторлық құқықты сақтағысы келсе, әлеуетті туынды авторлары 1 доллар салықты кім төлегенін біліп, олармен рұқсат алу үшін келіссөздер жүргізе алады.
Заңнамалық тарихы
Бұл заң жобасы алғаш рет 2003 жылғы 25 маусымда Зой Лофгрен (Демократ, Калифорния штаты) және Джон Т. Дулиттл (Республикалық, Калифорния штаты) депутаттары палатаға ұсынды, содан кейін ол Әділет комитетіне жіберілді. 2003 жылғы 4 қыркүйекте ол Соттар, Интернет және Интеллектуалдық меншік тақырыбы бойынша палатаның кіші комитетіне өтті. 2005 жылғы 17 мамырда Лофгрен оны H. R. 2408 ретінде қайта ұсынды және ол тағы да Әділет комитетінің қарауына берілді.
PDEA-ға қарсылық
Public Domain Enhancement Act-қа қарсылық ойын-сауық индустриясы, әсіресе Америка кино ассоциациясы (MPAA) және оның лоббистері тарапынан туындады. Лоуренс Лессиг өзінің "Еркін мәдениет" атты кітабында MPAA-ның заң жобасына қарсылық білдіруінің себебін былай түсіндіреді: Конгресс 1976 жылғы Авторлық құқық туралы заңда авторлық құқықты жаңарту концепциясын "қатты қабылдамады", бұл авторлық құқықпен қорғалған туындыларды тіркеу және жаңарту қажеттілігін жойды. 1 долларлық төлем авторлық құқық иелеріне, әсіресе көптеген белсенді және коммерциялық тұрғыдан пайдалы туындылары барларға зиян келтіреді. Ұзарту ақысы авторлық құқықты қайта орнатуға ықпал етеді, бұл АҚШ-тан тыс жерде пайда болған және АҚШ-та авторлық құқығы жаңартылмаған қоғамдық домендегі туындыға авторлық құқықты қайта бекіту процесі. Бұл пайда тіркеу жүйесін құру және қаржыландыру үшін қажетті әкімшілік шығындарды ақтамайды. MPAA қазіргі авторлық құқыққа ие фильмнің негізінде жатқан оқиғаның қоғамдық доменге өтуінің салдарынан алаңдаушылық білдірді (бірақ бұл фильмнің авторлық құқығын жоймайды). MPAA қазіргі заңның лицензиялау және құқықтарды беру арқылы туынды туындылар жасауға мүмкіндік беретінін айтады. Лессиг сияқты жақтаушылар авторлық құқық иелерінің PDEA-ға қарсы шығуына бәсекелестік қаупі себеп болуы мүмкін деп санайды: тасталған туындылардың үлкен толқыны қоғамдық доменге өтіп, бұл белгілі авторлық құқықпен қорғалған туындылармен коммерциялық бәсекелестікке түсетін жаңа туындылардың негізін құруы мүмкін.
Congress had already "firmly rejected" the concept of copyright renewal in the Copyright Act of 1976, which eliminated the need for registration and renewal of copyrighted works. The $1 fee would harm copyright owners, particularly those with large numbers of active and potentially commercially viable works. The extension fee would encourage copyright restoration, a process that re asserts copyright over a public domain work that originated outside the US and for which US copyright was not renewed. The benefits would fail to justify the administrative costs needed to set up and fund a registration system. The MPAA expressed concern about the effects of a story that underlies a currently copyrighted film moving into the public domain (although this would not invalidate the copyright of the film). The MPAA argues that current law already allows for the creation of derivative works via licensing and release of rights. Proponents such as Lessig have suggested that copyright holders may be motivated to oppose the PDEA by a competitive threat: a huge wave of abandoned works would spill into the public domain which could form the basis of new derived works that would compete commercially with established copyrighted works.