1952 жылғы Халықаралық авторлық құқық шарты

Кіріспе

1952 жылғы халықаралық авторлық құқық шарты. Жалпыға бірдей авторлық құқық конвенциясы (ЖБК) – ЮНЕСКО-ның қолдауымен 1952 жылы жасалған халықаралық құрал. 1952 жылы Женевада қабылданған және 1955 жылы күшіне енген ЖБК авторлық құқықты қорғайтын екі маңызды халықаралық конвенцияның бірі болып табылады; екіншісі – Берн конвенциясы.

Тарих

UCC 1952 жылы ЮНЕСКО әзірлеген, Швейцарияның Женева қаласында қабылданған және 1955 жылы күшіне енген. Ол Берн конвенциясының кейбір ережелерімен келіспейтін, бірақ авторлық құқықтың қандай да бір нысанымен қатысуға ниеттенген мемлекеттер үшін Берн конвенциясына балама ретінде жасалған. Бұл мемлекеттердің қатарында АҚШ және Латын Америкасының көп бөлігі болды. Дамушы елдер Берн конвенциясымен қамтамасыз етілген күшті авторлық құқық қорғауы Батыс, дамыған, авторлық құқықтарды экспорттаушы елдерге тым көп пайда әкеледі деп санайтын. Ал АҚШ және Латын Америкасы бұрыннан Буэнос-Айрес конвенциясының мүшелері болды, бұл Панамерикандік авторлық құқық конвенциясы Берн конвенциясынан нашар болды. Берн конвенциясына қатысушы мемлекеттер де UCC-ға қосылды, осылайша олардың авторлық құқықтары Берн конвенциясына қатыспаған мемлекеттерде де сақталады. 1973 жылы Кеңес Одағы UCC-ға қосылды. АҚШ тек белгілі бір мерзімге авторлық құқық қорғауын ұсынды және жұмыстың авторлық құқықпен қорғалуы үшін авторлық құқық туралы хабарлама болуы және Авторлық құқық кеңсесінде тіркелуі керек деп талап етті. Ал Берн конвенциясы автордың өміріне байланысты бір мерзімге авторлық құқық қорғауды қарастырды және авторлық құқықтың болуы үшін тіркеуді немесе авторлық құқық туралы хабарламаны енгізуді талап етпеді. Осылайша, АҚШ Берн конвенциясына қатысу үшін авторлық құқық заңнамасына бірнеше маңызды өзгерістер енгізуі керек болды. Сол кезде АҚШ мұны істеуге дайын болған жоқ. UCC осылайша, қол қойылған кезде АҚШ сияқты белгілі мерзімге қорғау жүйесіне ие мемлекеттерге оны сақтап қалуға мүмкіндік берді. Соңында АҚШ Берн конвенциясына қатысуға және қажет болған жағдайда ұлттық авторлық құқық заңнамасын өзгертуге дайын болды. 1989 жылы ол 1988 жылғы Берн конвенциясын іске асыру туралы актінің нәтижесінде Берн конвенциясының қатысушысы атанды. Жалпыға бірдей авторлық құқық туралы конвенцияның екінші хаттамасына сәйкес (Париж мәтіні), Біріккен Ұлттар Ұйымы, БҰҰ мамандандырылған агенттіктері және Америка Мемлекеттері Ұйымы (OAS) жариялаған туындыларға АҚШ авторлық құқығының қорғалуы тікелей талап етіледі. Осы талап басқа да келісім жасасушы мемлекеттерге де қолданылады. Берн конвенциясының мемлекеттері UCC-нің болуы Берн конвенциясының тараптарын осы конвенциядан шығып, оның орнына UCC-ні қабылдауға ынталандырады деп алаңдады. Сондықтан UCC-де Берн конвенциясының тараптары болған тараптар 1951 жылдан кейін Берн конвенциясынан бас тартқан бұрынғы Берн конвенциясы мемлекетіне Конвенцияның ережелерін қолдануға міндетті емес екенін көрсететін ереже енгізілді. Осылайша, Берн конвенциясын қабылдаған кез келген мемлекет, егер ол Берн конвенциясынан бас тартып, оның орнына UCC қорғауын пайдалануды шешсе, жазаланады, өйткені оның авторлық құқықтары Берн конвенциясының мемлекеттерінде енді жоқ болуы мүмкін. Қазіргі уақытта барлық елдердің көпшілігі Дүниежүзілік сауда ұйымының (ДСҰ) мүшелері немесе мүшелікке үміткерлер, сондықтан олар Интеллектуалдық меншік құқығына қатысты сауда келісімі (TRIPS) талаптарына сәйкес келеді, UCC маңыздылығын жоғалтты.

The UCC was developed by UNESCO in 1952, adopted at Geneva, Switzerland, and came into force in 1955. It was developed as an alternative to the Berne Convention for those states that disagreed with aspects of the Berne Convention but still wished to participate in some form of multilateral copyright protection. These states included countries such as the United States and most of Latin America. The developing countries thought that the strong copyright protections granted by the Berne Convention overly benefited Western, developed, copyright exporting nations; whereas the United States and Latin America were already members of the Buenos Aires Convention, a Pan American copyright convention that was weaker than the Berne Convention. The Berne Convention states also became party to the UCC, so that their copyrights would exist in non Berne convention states. In 1973 the Soviet Union joined the UCC. The United States only provided copyright protection for a fixed renewable term, and required that, for a work to be copyrighted, it must contain a copyright notice and be registered at the Copyright Office. The Berne Convention, on the other hand, provided for copyright protection for a single term based on the life of the author, and did not require registration or the inclusion of a copyright notice for copyright to exist. Thus the United States would have to make several major modifications to its copyright law to become a party to the Berne Convention. At the time, the United States was unwilling to do so. The UCC thus permits those states that had a system of protection similar to the United States for fixed terms at the time of signature to retain them. Eventually, the United States became willing to participate in the Berne Convention and change its national copyright law as required. In 1989 it became a party to the Berne Convention as a result of the Berne Convention Implementation Act of 1988. Under the Second Protocol of the Universal Copyright Convention (Paris text), protection under U. S. copyright law is expressly required for works published by the United Nations, by UN specialized agencies and by the Organization of American States (OAS). The same requirement applies to other contracting states as well. Berne Convention states were concerned that the existence of the UCC would encourage parties to the Berne Convention to leave that convention and adopt the UCC instead. So the UCC included a clause stating that parties which were also Berne Convention parties need not apply the provisions of the Convention to any former Berne Convention state that renounced the Berne Convention after 1951. Thus, any state that has once adopted the Berne Convention is penalised if it then decides to renounce the Berne Convention and use the UCC protections instead, as its copyrights might no longer exist in Berne Convention states. Since almost all countries are either members or aspiring members of the World Trade Organization (WTO), and thus comply with the Agreement on Trade Related Aspects of Intellectual Property Rights Agreement (TRIPS), the UCC has lost significance.