Кіріспе

Спорттық жабдық

Крикет шайқасы – крикет спортында баттерлердің допты соғуға арналған арнайы құрал. Ол әдетте жалпақ беті бар талдан жасалған пышаққа бекітілген сапақтан тұрады. Баттерлер жүгіруден сақтану үшін шайқасын ұстап, жерге тигізу арқылы да қолдануы мүмкін. Шайқастың ұзындығы 38 дюймнен (96,5 см) аспауы керек, ал ені 4,25 дюймнен (10,8 см) аспауы тиіс. Оның қолданылуы алғаш рет 1624 жылы тіркелген. 1979 жылдан бері заңға енгізілген өзгеріс бойынша крикет шайқалары тек ағаштан ғана жасалуы керек.

Құрылыс

Крикет шайбасының жапырағы – әдетте соққы беретін беті жалпақ, ал артқы жағында (қолсап жағында) дөңгелек орналасқан ағаш блок. Дөңгелек орталық бөлігінде жинақталған, себебі доп әдетте сол жерге тиеді. Шабақ дәстүрлі түрде қамыс ағашынан жасалады, атап айтқанда, крикет шабағына арналған қамыстың (Salix alba var. caerulea) бір түрінен жасалады. Ол қорғаныш функциясын атқаратын шикі (қайнатылмаған) зығыр майымен өңделеді. Бұл қамыс түрі өте берік және соққыға төзімді болғандықтан қолданылады, крикет добының жоғары жылдамдықпен тиюінен айқын зақымдар қалдырмайды және сынып қалмайды, сонымен қатар жеңіл салмаққа ие. Шабақтың беті пайдаланушы көбінесе қорғаныш пленкамен жабылады. 1900 жылы Перси Стюарт Сурридж мықтыланған аяқ бөлігін жасады. Жапырақ ұзын цилиндрлі қамыс тұтқаға жалғастырылады, ол 20 ғасырдың ортасындағы теннис ракеткасының тұтқасына ұқсас, біріктіру арқылы. Тұтқа әдетте резеңке жабынмен жабылады. Шабақтың дизайнында тұтқа мен жапырақ қосылған жерде ағаш серпімділігі қарастырылған. Қазіргі кездегі қамыс тұтқаны қамыс жапырағына конус тәрізді біріктіру 1880 жылдары Брунельдің шәкірті және Северн теміржол туннелінің бірінші бас инженері Чарльз Ричардсонның өнертабысы болды. Бұрын да біріктірілген тұтқалар қолданылған, бірақ олар қосылған жерінен сынған. Конус жапырақтан тұтқаға жүктемені біртіндеп беруді қамтамасыз етеді және осы мәселені болдырмайды. Тұтқаға жақын жапырақтың жиектері шабақтың иықтары деп аталады, ал жапырақтың төменгі бөлігі – шабақтың аяғы деп аталады. Шабақтар әрқашан осындай пішінде болған емес. 18 ғасырға дейін шабақтардың пішіні қазіргі хоккей таяқшаларына ұқсас болған. Бұл ойынның тарихындағы мұра болуы мүмкін. Крикеттің алғашқы формалары белгісіз болғанымен, ойын алғаш рет шопанның таяқтарымен ойналған болуы мүмкін. Әдетте ең көне шабақ деп саналатыны 1729 жылы жасалған және Лондонның The Oval стадионындағы Sandham бөлмесінде көрсетілуде.

Сақтау

Алғашқыда сатып алынған кезде көптеген сойылдар дереу пайдалануға дайын болмайды және жұмсақ талшықтарына жаңа, қатты крикет добының соққысын сойылға зақым келтірмей, соққының толық күші берілуі үшін "қағу" процесі қажет. Қағу – бұл сойылдың бетіне ескі крикет добымен немесе арнайы балғамен соққы беру. Бұл сойылдың ішіндегі жұмсақ талшықтарды тығыздайды және сойылдың сыну қаупін азайтады. Сонымен қатар, сойылдың талшықтары арасындағы кеңістіктерді толтыру үшін шикі зығыр майы қажет болуы мүмкін. Шикі зығыр майы қайнатылған зығыр майынан гөрі жақсырақ, себебі шикі түрі де кептіретін май болып табылады, бірақ өте баяу кебеді, сондықтан беті жабысқы болып қалады. Үнемі қолданылғанда, бұл ағашқа қорғаныш әсерін тигізеді және оны атмосферадағы ылғалдың өзгеруіне, бұрылуға немесе жарылуға азырақ сезімтал етеді. Тағы бір маңызды фактор – бұл доптың сойыл бетімен үйкелісін арттырып, соққыны жақсырақ бақылауға мүмкіндік беруі. Ойыншы тозған бетін байқап, майлау қажеттігін анықтай алады.

Шошқалардың өлшемдері

Крикет ережелерінің 5-бабында бидің ұзындығы 38 дюймнен (965 мм), ені 4,25 дюймнен (108 мм), жалпы тереңдігі 2,64 дюймнен (67 мм) және жиегі 1,56 дюймнен (40 мм) аспауы керек деп айтылған. Крикет ережелерінің Б қосымшасында одан да нақты талаптар келтірілген. Бұл ереже 1771 жылғы «Монстр-би» оқиғасынан кейін енгізілді. 2017 жылғы ережелерге енгізілген жаңартпа бидің максималды ұзындығын өзгерте қоймады – ол әлі де 38 дюйм / 96,52 см құрайды, бірақ жаңа талап бойынша бидің жиегі 1,56 дюйм / 4 см, ал тереңдігі 2,64 дюйм / 6,7 см-ден аспауы керек. Қазір төрешілерде бидің заңдылығын кез келген уақытта тексеруге арналған өлшегіш құрал бар. Билер әртүрлі өлшемдерде шығарылады, кейбір өндірушілер ерекше үлгілер ұсынады. Көбінесе балалардың 0-дан 6-ға дейінгі өлшемдері, жастардың Harrow өлшемі және ересектердің өлшемдері кездеседі. SH (Short Handle) – ересектер арасында ең көп таралған өлшем, сондай-ақ ұзын тұтқалы және ұзын жапырақты нұсқалары да бар. Балалардың өлшемдері ұлғайған сайын ұзындығы мен ені де артады. Көптеген ересектер билері рұқсат етілген максималды енге (4,25 дюйм) ие болғанымен, жалпы саудадағы крикет билерінің көбі 38 дюйм максималды ұзындығына жете бермейді, көбінесе 35 дюймнан аспайды.

Вариациялар

Әр түрлі компаниялар өздеріне атақ алу және сатуды арттыру үшін ойын ережелеріне сәйкес келетін жаңа пішіндерді сынап көрді. 1960 жылдары Slazenger компаниясынан алғашқы иықсыз найзағайлар пайда болды. Бұл салмақтың көбірек бөлігін найзағайдың "тиімді нүктесіне" қайта бөлуге мүмкіндік берді, әрбір соққыға көбірек күш беруге, сонымен қатар жақсы тепе-теңдік пен жеңіл "ұстауға" ие болды. Бұл стильді Лэнс Кернстің 1983 жылы өткен матчта алты алтылық соққаннан кейін танымал болды. 1970 жылдары Warsop Stebbing компаниясынан екі жақты найзағайлар пайда болды. Twenty20 крикетінің пайда болуымен екі жақты найзағайларға қызығушылық жаңадан артып келеді. 1974 жылы алғашқы GN100 Scoop шығарылды; бұл найзағайдың артқы жағының ортасынан ағаш алып тастау арқылы басына қарай пішін өзгертетін алғашқы найзағай болды. Осы ағашты алып тастау арқасында найзағай жеңілдеді, оның тиімді нүктесі ұлғайды және ұстау қабілеті жақсарды. Материал аз болғанымен, дұрыс уақытталған жағдайда күшті соққылар орындау мүмкін. Бұл әлсіз ойыншыларға өз репертуарында болмайтын көптеген соққыларды ойнауға мүмкіндік береді. Бұл найзағай тез арада көп сатылатын тауарға айналды және Gray Nicolls компаниясы GN500, Dynadrive және Viper сияқты әртүрлі Scoop найзағайларын шығарды, соның ішінде 2012 жылғы Англия маусымы үшін Scoop-тың қайта шығарылуын да қамтыды. Артқы жағынан ағаш алып тастау әдісі көптеген басқа компаниялар тарапынан қолданылды, бірақ сыншылар оны жоғары бағаламады. 1979 жылы австралиялық крикетші Деннис Лилли ComBat алюминий найзағайын қысқа мерзімге қолданды. Төрешілермен келіссөздерден кейін, және Англия командасының допқа зиян келтіретіні туралы шағымдардан соң (кейіннен бұл жалған екені дәлелденді), Австралия капитаны Грег Чаппелл оны ағаш найзағайға қайта оралуға шақырды, өйткені Чаппелл бұл найзағайдың ағаш найзағай сияқты допқа бірдей күш бермейтініне сенді. Крикет ережелері жақын арада өзгертіліп, найзағайдың жапырағы толығымен ағаштан жасалуы керек екені айтылды. 1980 жылдары Стюарт Сурридж және компаниясы Turbo найзағайын жасады. Джон Сурридж жобалаған бұл найзағай екі сабаннан жасалған, бұл иілуді азайтып, күштілікті арттырды. Бұл найзағай 1990 жылы Үндістанға қарсы матчта Грэм Гучтың 333 рекордтық ұпай жинауына көмектесті. 2005 жылы Kookaburra компаниясы найзағайдың омыртқасының бойымен көміртек талшығымен күшейтілген полимерлік тірегі бар найзағайдың жаңа түрін шығарды. Бұл найзағайдың арқасы мен жапырағын қосымша ұстап тұру үшін, осылайша оның қызмет ету мерзімін ұзарту үшін жасалған. Бұл жаңа найзағайды халықаралық крикетте алғаш рет австралиялық Рикки Понтинг қолданды. Kookaburra компаниясы 6-тармақ бойынша заңсыз деп МКК-дан кеңес алғаннан кейін оны кері қайтарып алды. 2005 жылы Newbery компаниясы C6 және C6+ көміртек талшықты тұтқасын жасады, ол стандартты ламинатталған қамыс және резеңке тұтқадан 3 унция / 85 граммға жеңіл болды. Оны Newbery және Puma үш жыл бойы қолданды, кейін бұл идеяны Gray Nicolls компаниясы қуыс пластик түтікпен көшірді. Алайда, бұл МКК-ны тұтқалардағы материалдар туралы заңды өзгертуге итермеледі, өйткені жаңа технология доптың ұшу қашықтығын арттыруы мүмкін деген қауіп болды. Крикет ережелеріндегі B.2.3 қосымшасы тұтқадағы материалдарға қатысты және "Тұтқаның жалпы көлеміне қатысты, қамыс, ағаш немесе жіптен басқа материалдар оннан бір бөлігінен аспауы керек" деп мәлімдейді. 2008 жылдың соңында SAFBats компаниясы офсетті жиекті крикет найзағайын жасады. Жиектің офсеті ортаны кеңейтуге, жақсырақ соғу салмағына және крикет найзағайының тепе-теңдігін бұзбай, өнімділікті арттыруға мүмкіндік берді. Өндіріс үлгілері 2009 жылы қолжетімді болды, ал найзағай 2010 және 2012 жылдары марапаттар жеңіп алды.

Твинти-20 жарғақтар

2004 жылы Ньюбери жаңа Twenty20 форматы үшін қысқартылған пышағы және ұзартылған тұтқасы бар Uzi модельін жасады. Бұл өзгеріс, ойынның қысқа нұсқасында шабуылдық соққылар көп ойнатылатындықтан, ортаға көбірек ағаш орналастыруға мүмкіндік берді. 2009 жылы Mongoose компаниясы Newbery Uzi пішінінің ең экстремалды нұсқасы – Mi3 модельін ұсынды. Дизайнның ерекшелігі – пышағы стандартты шападан 33%-ға қысқа, ал тұтқасы 43%-ға ұзын. Жаңа модель T20 форматында допты қорғамай, тек шабуылдық соққылар ойнау идеясын жариялады. 2010 жылдың 11 наурызында Mongoose компаниясы Үндістанда өнімдерін ұсынып, Мэтью Хейденді бренд амбассадоры етіп тағайындады. Бұрынғы австралиялық тестік ойыншысы Стюарт Лоу оны «таяққа бекітілген жарты кірпіш» деп атады. Хейден 2010 жылғы IPL турнирінде осы шапаны қолданды. Worcestershire клубының ойыншысы Гарет Эндрю 2010 жылы Surrey клубына қарсы өткен ойында 58 доптан 100 ұпай жинап, MMi3 шапанымен кәсіби крикеттегі алғашқы жүзіндік соққысын жасады. 2008 жылы Lekka Cricket компаниясы T20 форматына арналған Big Hitter шапанын ұсынды. Ал 2009 жылы Black Cat Cricket Joker шапанын ұсынды. Бұл шапандар да басқа T20 шапандары сияқты, пышағы бір дюймға қысқартылып, тұтқасы бір дюймға ұзартылған, бірақ ересектерге арналған модельдерде шапан ені 4 дюймға дейін азайтылды.

Өңдеу

Қазіргі заманғы бейсбол таяқтары көбінесе Үндістан немесе Пәкістан субконтинентінде қолмен жасалады, себебі еңбек құны төмен. Дегенмен, Англия, Австралия және Жаңа Зеландиядағы бірнеше мамандар әлі де таяқтар жасап тұрады, көбінесе CNC токарлық станогын пайдаланады.

Үндістанның крикет шайқас индустриясы

Дәстүрлі үнді крикет таяқшалары Джамму және Кашмир, Пенджаб, Харьяна, Гуджарат, Уттар-Прадеш және Раджастан аймақтарында жасалады. Кашмирде олар Солтүстік Үндістанда өсетін терек ағашынан жасалады. Кашмирде жасалған кейбір таяқшалар халықаралық стандарттарға сай келеді және бұрынғы және қазіргі Үндістан құрамасының ойыншылары Сунил Гаваскар, Вирендер Сехваг және Юврадж Сингх қолданған.

Кашмир сағасы жарғақтары

Кашмирде жарғақтар жасауға қолданылатын сабанды 1820 жылдары Үндістанды билеген британдықтар әкелген. Өнеркәсіп дәстүрлі құралдарды заманауи технологиямен үйлестіреді. Осы жарғақтар Кашмирдегі Анантнаг, Барамула және Пахалгам аудандарында жасалады. Оның түрі (Salix alba var. caerulea) ағылшын сабанымен бірдей. Кашмир сабанынан жасалған жарғақтар жақсы ойнайды және ағаш немесе дайын өнімнің ерекше қасиеттері бар екеніне, немесе олардың ойын көрсеткіштері басқаша екеніне ешқандай дәлел жоқ. Дегенмен, Кашмир сабанынан жасалған жарғақтар ағылшын сабанынан жасалған жарғақтарға қарағанда әлдеқайда арзанға сатылады, себебі ағылшын сабанынан жасалған жарғақтар сапалы деп есептеледі. Кашмир сабанынан жасалған жарғақтар әлеуметтік және әуесқой жарыстарда кеңінен қолданылады, бірақ ағылшын сабанынан жасалған жарғақтар "профессионал" крикетшілердің жарғағы ретінде қарастырылады. Ағылшын сабанынан жасалған крикет жарғақтарының көп бөлігі Үндістанда импортталған ағылшын сабанының жартылай фабрикаттарынан жасалады. Кашмир сабанынан жасалған "қойма" ағылшын сабанынан жасалған жарғақтарды анықтау іс жүзінде мүмкін емес. Сондықтан, ағылшын сабанынан жасалған жарғақтарды сату – бұл сатып алушы мен бренд арасындағы сенімге негізделген келісім, яғни брендтің "ағылшын сабанынан" жасалған жарғақтарының көлемін Үндістаннан және Англиядан әкелінген жартылай фабрикаттардың есебінен арттырмағанына сенім. Бұл ауыстыру тәуекелі шағын брендтер үшін үлкен кедергі болып табылады. Өндірістің барлық кезеңдерінде ағылшын сабанының сақталуын және түгелдігін қамтамасыз ету үшін ресурстар қажет. Сонымен қатар, ағылшын сабанынан жасалған жарғақтардың түйіршіктері түзу болмағанда немесе түсі өзгергенде арзанға түседі. Англияның бұрынғы капитаны Джеффри Бойкотт мұндай жарғақтар көрінісі жақсырақ жарғақтардай ойнайтынын және ойыншылардың бірдей өнімділікті арзан бағамен алу үшін оларды сатып алуы керектігін айтты. Көптеген ойыншылар жетіспеушіліктерден өнімділіктегі айырмашылықты байқамайды, егер олар айқын болмаса. Сабан кесілгеннен кейін және жарғақ жасалған кезде дұрыс өңделген болса, жарғақтың жиналуы (немесе салмақ таралуы) және оның ойыншының стиліне сәйкес келуі одан да маңыздырақ. Әртүрлі пішіндеу әдістері орталықтың жоғары немесе төмен орналасуын және әртүрлі "тиімді нүкте" өлшемдерін және орналасуын қамтамасыз етеді. Кашмир сабанына қарсы айтылған бір мәселе – бұл оның жылы климатта өсуі. Ағаш тығыз, серпімділігі аз болады. Дегенмен, бұл ағылшын сабанынан жасалған жарғақтар үшін де ортақ мәселе. Ағылшын сабанының жетіспеушілігіне және сұранысқа байланысты көптеген жеке меншіктегі шағын плантациялар идеалды жағдайларда құрылды, ағаштар 10-12 жылда піседі. Бұл ағаштағы түйіршіктердің көбеюіне әкелді, кейде 6 немесе тіпті 4 түйіршікті жарғақтар жасалды. 8 немесе одан аз түйіршікті жарғақтар тығыз және жақсы ойнау үшін көбірек уақыт қажет етеді, бірақ олар ұзақ қызмет етеді. 16 немесе одан да көп түйіршікті жарғақтар жұмсақ және бірден ойнауға ыңғайлы, бірақ қызмет ету мерзімі қысқа. 8-12 түйіршік әдетте қажетті диапазон болып табылады. Австралия – Salix alba var. caerulea-ны крикет жарғақтары үшін өсіретін тағы бір ел, Австралиядағы барлық қор 1930 жылдары Англия капитанынан Австралия капитанына жіберілген таяқтардан тараған. Австралия ондаған жылдар бойы сойыл өсірді, бірақ Slazenger плантациялардың көп бөлігіне ие болған компанияны сатып алғанға дейін. Slazenger-дің жалғыз қызығушылығы киім-кешек болды, ал плантациялар көбінесе сатылып, жойылды. 1990 жылдары крикет жарғақтарын қайтадан коммерциялық мақсатта өсіру жобасы басталды. Қазір Виктория және Жаңа Оңтүстік Уэльсте плантациялар бар, бірақ Квинслендте емес, онда сабанның барлық түріне тыйым салынған.

Самырсынның заманауи баламалары

Ағылшын сағасы (Salix alba var. caerulea) Англияда азайып бара жатқандықтан, зерттеушілер крикет жарғағының орнына сағаштан жасалған баламаларды ойлап табуға тырысты. Кембридж университетінің докторлары Даршил Шах пен Бен Тинклер Дэвис "Спорттық инженерия және технология журналында" жариялаған зерттеуге сәйкес, бамбук ағашынан жасалған крикет жарғақтары дәстүрлі сағаш жарғағынан артық күшке ие, сондықтан олар сағаш жарғағынан жұқарақ және жеңіл болуы мүмкін, бірақ сағаш жарғағымен салыстырылатын күшті ұсынады. Зерттеушілер қолданған бамбук жарғағы – бамбук ағашының қабаттарын біріктіру арқылы жасалған арнайы ламинатталған жарғақ болды. Бамбук жарғағының "тәтті нүктесі" сағаш жарғағына қарағанда 19%-ға жақсы нәтиже көрсетті. Сағаш сияқты бамбук та крикетті сағаш ағашы өспейтін, мысалы, Қытай және Оңтүстік-Шығыс Азия сияқты аймақтардағы жаһандық кеңеюіне көмектеседі, мұнда бамбук жақсы өседі. Бұл бамбук жарғақтарын дәстүрлі сағаш жарғақтарынан әлдеқайда арзанға түсіріп, спортты одан да қолжетімді етеді. Мэрилебон Крикет Клубы жасаған мәлімдемеде бамбуктан жасалған жарғақ қазіргі заңдар бойынша заңсыз болады делінген, себебі Крикет ережелерінің 5.3.2-тармағында крикет жарғағының "жапырағы тек ағаштан тұруы керек" делінеді. Бамбук – шөп болғандықтан, бұл ережені өзгертіп, бамбук жарғақтарына рұқсат беру қажет. Сондай-ақ, мәлімдемеде бамбук жарғақтары және сағашқа баламалар мәселесі заңдар комитетінің келесі отырысында талқыланатыны айтылды.