Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Интернеттегі кітапхана каталогы
Library catalog on the Web
Желілік ашық қолжетімді каталог (ЖАҚК), қазір көбінесе кітапхана каталогы деп аталады, кітапхана немесе кітапханалар тобында сақталатын материалдардың онлайн дерекқоры болып табылады. Онлайн каталогтар кітапханаларда бұрын қолданылған аналогты карточкалық каталогтардың орнын толығымен басып алды.
The online public access catalog (OPAC), now frequently synonymous with library catalog, is an online database of materials held by a library or group of libraries. Online catalogs have largely replaced the analog card catalogs previously used in libraries.
Алдын ала онлайн
1960 жылдары бірнеше тәжірибелік жүйелер болғанмен, алғашқы кең ауқымды онлайн каталогтар 1975 жылы Огайо штатының университетінде және 1978 жылы Даллас қалалық кітапханасында құрылды. Бұл және басқа да ерте онлайн каталог жүйелері, олар алмастыруға тиіс болған картотекалық каталогтарды жақыннан қайталайтын. Арнайы терминал немесе telnet клиентін пайдаланып, қолданушылар бірнеше алдын ала жасалған индекс бойынша іздеу жүргізе алатын және нәтижелерді картотекалық каталогты қарағандай көре алатын. 1980 жылдары онлайн каталогтардың саны мен күрделілігі артты. Алғашқы коммерциялық жүйелер пайда болды және он жылдықтың соңына қарай кітапханалардың өзі жасаған жүйелердің орнын басып алды. Кітапхана каталогтары іздеу механизмдерін жақсарта бастады, оның ішінде бульдік және кілт сөздерді іздеу мүмкіндіктері, сондай-ақ қолжетімді емес материалдарға тапсырыс беру сияқты қосымша функцияларды ұсынды. Сонымен қатар кітапханалар кітаптар мен басқа кітапхана материалдарын сатып алу, каталогтау және тарату процестерін автоматтандыруға бағытталған қосымшаларды жасауға кірісті. Бұл қосымшалар жиынтығы біріктірілген кітапхана жүйесі (ILS) немесе кітапхана басқару жүйесі деп аталады, және жүйелік қордың қолданушыға ашық интерфейсі ретінде онлайн каталогты қамтиды. Көптеген кітапхана каталогтары өздерінің негізгі ILS жүйесімен тығыз байланысты.
Although a handful of experimental systems existed as early as the 1960s, the first large scale online catalogs were developed at Ohio State University in 1975 and the Dallas Public Library in 1978. These and other early online catalog systems tended to closely reflect the card catalogs that they were intended to replace. Using a dedicated terminal or telnet client, users could search a handful of pre coordinate indexes and browse the resulting display in much the same way they had previously navigated the card catalog. Throughout the 1980s, the number and sophistication of online catalogs grew. The first commercial systems appeared, and would by the end of the decade largely replace systems built by libraries themselves. Library catalogs began providing improved search mechanisms, including Boolean and keyword searching, as well as ancillary functions, such as the ability to place holds on items that had been checked out. At the same time, libraries began to develop applications to automate the purchase, cataloging, and circulation of books and other library materials. These applications, collectively known as an integrated library system (ILS) or library management system, included an online catalog as the public interface to the system's inventory. Most library catalogs are closely tied to their underlying ILS system.
Тұрақсыздық және қанағаттанбаушылық
1990 жылдары онлайн-каталогтардың дамуы салыстырмалы түрде баяулады. Алдыңғы таңбалық интерфейстер Вебке ауыстырылса да, көптеген жүйелердің дизайны мен негізгі іздеу технологиясы 1980-ші жылдардың соңында жеткен деңгейден көп асып түспеді. Сонымен қатар, кітапханалардан тыс ұйымдар ақпаратты іздеудің күрделі жүйелерін жасауға кірісті. Google сияқты веб-іздеу машиналары және Amazon сияқты танымал электрондық коммерция сайттары, .com, ықтималдық және векторлық сұраныстарды қолдана отырып, маңыздылығы бойынша реттелген іздеу нәтижелерін ұсынатын, пайдалануға оңай (бірақ қуаттырақ) жүйелерді ұсынды. Интернет кеңінен қолданысқа енгенге дейін онлайн-каталог кітапхана пайдаланушылары кездесетін алғашқы ақпаратты іздеу жүйесі болып есептелді. Қазір веб-іздеу машиналарына үйренген жаңа буын кітапхана пайдаланушылары ескі онлайн-каталог жүйелерінің күрделі (көбінесе түсініксіз) іздеу механизмдеріне көбірек наразылық білдіруде. Бұл өз кезегінде кітапхана қоғамдастығының ішінде осы жүйелерге қатысты айқын сынға ұласты және соңғы жылдары жаңа (көбінесе "келесі буын") каталогтарды әзірлеуге алып келді.
The 1990s saw a relative stagnation in the development of online catalogs. Although the earlier character based interfaces were replaced with ones for the Web, both the design and the underlying search technology of most systems did not advance much beyond that developed in the late 1980s. At the same time, organizations outside of libraries began developing more sophisticated information retrieval systems. Web search engines like Google and popular e commerce websites such as Amazon. com provided simpler to use (yet more powerful) systems that could provide relevancy ranked search results using probabilistic and vector based queries. Prior to the widespread use of the Internet, the online catalog was often the first information retrieval system library users ever encountered. Now accustomed to web search engines, newer generations of library users have grown increasingly dissatisfied with the complex (and often arcane) search mechanisms of older online catalog systems. This has, in turn, led to vocal criticisms of these systems within the library community itself, and in recent years to the development of newer (often termed 'next generation') catalogs.
Келесі буын каталогтары
Кітапхана каталогтарының жаңа буыны, әдетте ашылу жүйелері (немесе ашылу қабаты) деп аталады, бұрынғы OPAC-терден олардың күрделірек іздеу технологияларын пайдалануымен ерекшеленеді, соның ішінде маңыздылығы бойынша реттеу және аспектілі іздеу, сондай-ақ пайдаланушылардың жүйемен өзара әрекеттесуі мен қатысуын арттыруға бағытталған мүмкіндіктермен, мысалы, тегтеу және пікірлер қалдыру. Бұл жаңа мүмкіндіктер, әсіресе ескі жазбалар үшін, қолданыстағы метадеректерге көп тәуелді, ал олар нашар немесе біркелкі болмауы мүмкін. Жаңа каталогтық платформалар ұйымның кітапханалық интеграцияланған жүйесінен (ILS) тәуелсіз болуы мүмкін, оның орнына екі жүйе арасындағы деректерді синхрондауға мүмкіндік беретін драйверлерді ұсынады. Алғашқы онлайн каталог интерфейстерін негізінен ILS жеткізушілері жасаған болса, кітапханалар енді корпоративтік іздеу компаниялары мен ашық кодты бағдарламалық жобалар жасаған келесі буын каталогтарын іздеуге бейім, көбінесе мұндай жобаларды кітапханалар өздері бастайды.
Newer generations of library catalog systems, typically called discovery systems (or a discovery layer), are distinguished from earlier OPACs by their use of more sophisticated search technologies, including relevancy ranking and faceted search, as well as features aimed at greater user interaction and participation with the system, including tagging and reviews. These new features rely heavily on existing metadata which may be poor or inconsistent, particularly for older records. Newer catalog platforms may be independent of the organization's integrated library system (ILS), instead providing drivers that allow for the synchronization of data between the two systems. While the original online catalog interfaces were almost exclusively built by ILS vendors, libraries have increasingly sought next generation catalogs built by enterprise search companies and open source software projects, often led by libraries themselves.
Одақ каталогтары
Кітапхана каталогтары көбінесе бір кітапхананың қорын көрсетеді, бірақ олар кітапханалар тобының немесе консорциумының қорын да қамтуы мүмкін. Бұл жүйелер, одақтық каталогтар деп аталады, мүше мекемелер арасында кітапханааралық алым-қарыз арқылы кітаптар мен басқа материалдарды алуға көмектесу үшін әзірленген. Мұндай каталогтардың мысалдары: COPAC, SUNCAT, NLA Trove және WorldCat – соңғысы әлемдік кітапханалардың жинақтарын каталогтайды.
Although library catalogs typically reflect the holdings of a single library, they can also contain the holdings of a group or consortium of libraries. These systems, known as union catalogs, are usually designed to aid the borrowing of books and other materials among the member institutions via interlibrary loan. Examples of this type of catalogs include COPAC, SUNCAT, NLA Trove, and WorldCat—the latter catalogs the collections of libraries worldwide.
Қатынасты жүйелер
Кітапхана каталогтарымен көп ортақ белгілері бар бірнеше жүйелер бар, бірақ олар дәстүрлі түрде олардан ажыратылып келеді. Кітапханалар осы жүйелерді кітапхана каталогында әдетте кездеспейтін материалдарды іздеу үшін пайдаланады, бірақ бұл жүйелер кейде толыққанды іздеу жүйесіне біріктіріледі. Медиалайн, ЭРИК, ПсихИнфо сияқты және тағы да көптеген библиографиялық деректер базалары журналдардағы мақалалар мен басқа да зерттеу деректерін тіркеуге (индекстеуге) мүмкіндік береді. Сонымен қатар, құжаттарды, фотосуреттерді және басқа да цифрланған немесе цифрлық форматта туған материалдарды басқаруға арналған бірқатар қолданбалар бар, мысалы Digital Commons және DSpace. Әсіресе академиялық кітапханаларда осы жүйелер (көбінесе цифрлық кітапхана жүйелері немесе институционалдық репозиторий жүйелері деп аталады) профессорлар мен студенттер жасаған құжаттарды сақтау жұмысына көмектеседі. Электрондық ресурстарды басқару кітапханашыларға кітапхананың электрондық ақпараттық ресурстарын іріктеу, сатып алу және лицензиялауды қадағалауға көмектеседі.
There are a number of systems that share much in common with library catalogs, but have traditionally been distinguished from them. Libraries utilize these systems to search for items not traditionally covered by a library catalog, although these systems are sometimes integrated into a more comprehensive discovery system. Bibliographic databases—such as Medline, ERIC, PsycINFO, and many others—index journal articles and other research data. There are also a number of applications aimed at managing documents, photographs, and other digitized or born digital items such as Digital Commons and DSpace. Particularly in academic libraries, these systems (often known as digital library systems or institutional repository systems) assist with efforts to preserve documents created by faculty and students. Electronic resource management helps librarians to track selection, acquisition, and licensing of a library's electronic information resources.