Кіріспе

Кітапхана жұмысының принциптерін С. Р. Ранганатхан ұсынған. Кітапхана ғылымының бес заңы – бұл 1931 жылы С. Р. Ранганатхан ұсынған, кітапхана жүйесін басқару принциптерін егжей-тегжейлі сипаттайтын теория. Әлемнің көптеген кітапханашылары осы заңдарды өз философияларының негізі деп қабылдайды. Бұл заңдар Ранганатханның «Кітапхана ғылымының бес заңы» еңбегінде былай келтірілген: Кітаптар қолдану үшін. Әр адамға – өз кітабы. Әр кітапқа – өз оқырманы. Оқырмандардың уақытын сақтау. Кітапхана – дамитын ағза.

Бірінші заң: Кітаптар пайдалану үшін

Кітапхана ғылымының бірінші заңы "Кітаптар қолдану үшін" кітапханалық қызметтердің негізін қалайды. Бұл заң кітапханадағы кітаптарды пайдаланушылардан жабық ұстауға болмайтынын білдіреді. Ранганатхан кітаптарды ұрлап кетпеу үшін көбінесе тізбектеп байлап қоятынын, ал назар кітаптарды қолдануға емес, сақтауға және қорғауға бағытталғанын атап өткен. Ол сақтау мен қорғаудың маңызды екенін жоққа шығарған жоқ, бірақ осындай іс-әрекеттердің мақсаты қолдануды ынталандыру болуы керек деп мәлімдеді. Егер пайдаланушылар материалдарға қол жеткізе алмаса, онда бұл заттардың құны төмендейді. Доктор Ранганатхан қолдануға баса назар аудару арқылы саланың назарын қолжетімділік мәселелеріне қайта бағыттады.

Екінші ереже: Әркімнің өз кітабы

Кітапхана ғылымының екінші заңы – "Әр адамға өз кітабы", кітапханашылардың кең ауқымды оқырман тобына қызмет көрсетуін, алуан түрлі қажеттіліктерге сай әдебиеттерді жинауын және оқырманның таңдауына қатысты пікір білдіруден немесе оларды бағалаудан аулақ болуын білдіреді. Кітапханашылар әр адамның ерекше екенін және олардың кітап таңдауларында әртүрлі талғамдар болатынын құрметтеуі керек. "Кітапхана ғылымының бес заңы" жарияланғаннан кейін, Рангатан балаларды, дене мүмкіндігі шектеулі жандарды, қолөнершілерді, жаңа сауаттанған ересектерді, зиякерлік қабілеті шектеулі жандарды, жұмысшы табын және ерекше қызығушылықтары бар адамдарды екінші заңның қолданылуы арқылы қызмет көрсетілетін нақты оқырман топтары ретінде атады. Бұдан өзге, кітапхана қоры қызмет көрсететін қоғамды бейнелеуі тиіс. Рангатан төртінші заңның орталықтандырылған жіктеу және каталогтау, материалдарды тапсырыс берген кітапханаға жібермес бұрын құжаттау және ақпаратты іздеудің механикалық тәсілдерін пайдалану арқылы кітапхана қызметкерлерінің уақытын үнемдейтінін айтты.