Ғылыми зерттеулерге қолдау көрсететін кітапханалар
Research library
Ғылыми зерттеулерге қолдау көрсететін кітапханалар туралы мақала. Басты дереккөздер, мазмұны сапалы ғылыми материалдарды қамтиды. Университет кітапханалары.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Ғылыми зерттеулерді қолдайтын кітапхана
Library that supports scholarly research
Ғылыми зерттеулер кітапханасы – бір немесе бірнеше тақырып бойынша материалдардың терең жиынтығын қамтитын кітапхана. Ғылыми-зерттеу кітапханасы әдетте, белгілі бір тақырып немесе тақырыптар жиынтығы бойынша материалдарды тереңінен іріктеп, бастапқы және екіншілік дереккөздерді қамтиды. Ғылыми-зерттеу кітапханалары зерттеу қажеттіліктерін қанағаттандыру үшін құрылады, сондықтан олар сапалы мазмұны бар нақты материалдармен жабдықталады. Мұндай кітапханалар көбінесе осы тақырыпта маманданған және осы мекеменің мүшелеріне қызмет ететін академиялық немесе ғылыми-зерттеу институттарымен байланысты болады. Ірі университет кітапханалары ғылыми-зерттеу кітапханалары саналады және көбінесе көптеген мамандандырылған филиалдық ғылыми-зерттеу кітапханаларын қамтиды. Кітапханалар осы ұйымдардың студенттері мен қызметкерлеріне зерттеу материалдарын ұсынады, сондай-ақ осы институттар шығарған әдебиеттерді жариялап, оларды басқаларға қолжетімді ете алады. Зерттеу кітапханалары осы тақырып бойынша терең білім алуды қалайтын жалпы оқырмандарға да қолжетімді болуы мүмкін. Зерттеу кітапханалары зерттеу материалдарын оқырмандарға қолжетімді етуде ерекше қиындықтарға тап болады. Олар сонымен қатар материалдарына қатысты авторлық құқық мәселелерінің болмауын, мүмкіндігінше көп материалдың ашық қолжетімді болуын және барлық материалдардың сенімді көздерден алынғанын қамтамасыз етуі керек. Зерттеу кітапханаларында әдетте ғылыми және деректік материалдар болады. Бұған әдетте кітаптар, мерзімдік басылымдар, журналдар, газеттер, қолжазбалар және кассеталар кіреді. Технологияның дамуымен бірге бұл CD, DVD, электрондық кітаптар, аудиокітаптар және онлайн зерттеу каталогтарын қамтуға дейін жетті. Зерттеу кітапханаларының жинақтары бір немесе бірнеше тақырыпқа немесе зерттеу саласына бағытталған, ал осы тақырыптар бойынша қолжетімді материалдар әдетте жалпы кітапханалардағыдан гөрі кең және терең болады. Университеттер сияқты мекемелерде әр түрлі факультеттерге немесе пәндерге арналған бірнеше зерттеу кітапханалары болуы мүмкін. Зерттеу кітапханалары өз кітапханашылары жүргізген ғылыми зерттеулерін, олар таңдаған тақырыптар бойынша жариялай алады.
A research library is a library that contains an in depth collection of material on one or several subjects. A research library will generally include an in depth selection of materials on a particular topic or set of topics and contain primary sources as well as secondary sources. Research libraries are established to meet research needs and, as such, are stocked with authentic materials with quality content. Research libraries are typically attached to academic or research institutions that specialize in that topic and serve members of that institution. Large university libraries are considered research libraries, and often contain many specialized branch research libraries. The libraries provide research materials for students and staff of these organizations to use and can also publish and carry literature produced by these institutions and make them available to others. Research libraries could also be accessible to members of the public who wish to gain in depth knowledge on that particular topic. Research libraries face a unique challenge of making research materials accessible and available to patrons. They also need to ensure there are no copyright related issues with their materials, ensure that as many materials as possible are open access, and ensure all their materials are reliably sourced. Research libraries will generally have materials that are typically non fiction and scholarly. These traditionally included books, periodicals, journals, newspapers, manuscripts and cassette tapes. With the advent of technology, this has evolved to include CDs, DVDs, Ebooks, audiobooks and online research catalogues. Research library collections are focused on one or more subjects or fields of study and the material available on those topics are typically more extensive and in depth than that found in public lending libraries. Institutions such as universities may have multiple research libraries on campus, each dedicated to different faculties or subjects. Research libraries may also publish their own scholarly research which is conducted by their librarians on their topics of choice.
Тарих
Кітапханалар алғаш рет 5000 жыл бұрын Оңтүстік-Батыс Азияда пайда болды, жазба ресурстарын сақтау және табу үшін арналған орындар ретінде. Олар көбінесе бамбук, саз, кейін қағаз сияқты материалдарға жазылған. Осы материалдардың ең берігі – саз болды, және саздан жасалған тақташалар ежелгі кітапханалардан табылған ең көп кездесетін артефакттар. Көптеген ұлы цивилизациялар кітапханалар салған, онда жылдар, кейде ғасырлар бойы жинақталған білім мен ақпарат сақталған. Әлемдегі ең көне кітапхана Сирияның солтүстігіндегі Эбла қаласында қазба жұмыстары кезінде табылған. Ежелгі қаланың орнын қазу 1964 жылы басталды, және археологтар қала тұрғындарының экономикалық және мәдени өмірін көрсететін 20 000-нан астам саз тақташаларды тапты. 1975 жылы б.з.д. 3000 жылға дейінгі мұрағаттар да табылды. Кітапханада зоология, минералогия және Эбланың бизнес және салық мәселелері сияқты тақырыптар бойынша ғылыми жазбалар мен байқаулар да болды. Патша өз хатшыларын аймақтағы басқа кітапханаларға, олардың мазмұнын жазу үшін жіберді, мазмұндардың тізімін жасау үшін. Ежелгі әлемдегі ең танымал кітапхана – Мысырдағы Александрияның Ұлы кітапханасы болды. Кітапхана Mouseion деп аталатын зерттеу институтын қамтитын патшалық кешеннің бір бөлігі болды және Птолемей I Сотер (б.з.д. 367–283) және оның ұлы Птолемей II Филадельф (б.з.д. 285–246) билік еткен кезеңде құрылған деп саналады. Кітапхананың өркендеген шағында 400 000-ға дейін папирус шоғырлары болған деген хабарлар бар, бірақ нақты саны және олардың нешесі түпнұсқа еңбек болғаны белгісіз, себебі олардың кейбіреуі көшірме болуы мүмкін. Жиналған еңбектер Гомер, Геродот, Платон және Аристотельдің шығармалары сияқты көптеген тақырыптарды қамтыды. Кітапхана бүкіл әлемнен ғалымдарды тартты және Александрияның білім мен оқу орталығы ретінде танылуына себеп болды. АҚШ Конгресс кітапханасы – әлемдегі ең ірі және танымал зерттеу кітапханаларының бірі. Ол АҚШ Конгресінің ресми зерттеу кітапханасы және елдің ең көне федералды мәдени мекемесі, 1800 жылы құрылған. Онда әлемнің әртүрлі аймақтарынан және 470 түрлі тілде 170 миллионнан астам материал бар. Кітапхана шетелдегі кеңселер арқылы дәстүрлі әдістермен алуға қиын материалдарды сатып алып, сақтай алады.
Libraries first appeared in Southwest Asia more than 5,000 years ago as repositories to store written resources for retrieval, often written on materials like bamboo, clay, and later papyrus. The most durable of these materials was clay, and tablets made of clay are the most common artifacts retrieved from ancient library sites. Many great civilizations built libraries which contained knowledge and information that were accumulated over years, sometimes centuries, and from across regions. The oldest known library in the world was excavated in Ebla in northern Syria. Excavation of the site of the ancient city began in 1964 and archeologists have since uncovered more than 20,000 clay tablets that documented the economic and cultural life of the city's residents. Archives dating back to 3000 BC were also discovered in 1975. The library also contained scientific records and observations on topics such as zoology, mineralogy, and information on Ebla's business and tax issues. The king sent his scribes to other libraries in the region to record their contents to create a register of contents. Probably the most renowned library in the ancient world was the Great Library of Alexandria, in Egypt. The library was part of the royal complex that included the research institution known as the Mouseion, and is believed to have been established during the reigns of Ptolemy I Soter (367–283 BC) and his son Ptolemy II Philadelphus (285–246 BC). There are report that the library at its height had up to 400,000 scrolls, though there is uncertainty regarding the exact number and how many scrolls were original works, as some of these may have been copies. The works collected covered a wide range of topics including works by Homer, Herodotus, Plato, and Aristotle. The library drew scholars from across the world and led to Alexandria being known as a hub for knowledge and learning. The US Library of Congress is one of the largest and most well known research libraries in the world. It is the United States Congress' official research library and is the oldest federal cultural institution in the country, having been founded in 1800. It contains more than 170 million items that cover a wide range of subjects from across the world and in 470 different languages. The library has offices abroad through which it is able to acquire and maintain materials that are not easily available through traditional acquisition methods.
Қызметтер
Зерттеу кітапханалары анықтамалық кітапханалар немесе несиелік кітапханалар болуы мүмкін, біріншісі өз қорларын бермейді, ал екіншісі қорларының барлығын немесе бір бөлігін береді. Кейбір аса ірі немесе дәстүрлі зерттеу кітапханалары толығымен анықтамалық болып табылады, яғни ешқандай материалды несиеге бермейді; ал АҚШ-тағы көптеген академиялық зерттеу кітапханалары қазір кітаптарды несиеге береді, бірақ мерзімді басылымдарды немесе басқа материалдарды емес. Зерттеу кітапханаларында оқулықтар, журналдар және сирек қолжазбалар сияқты кітаптар болуы мүмкін. Зерттеу кітапханаларының мазмұны өте нақты бағытталған болғандықтан, кейде белгілі бір кітаптарға сұраныс артады. Кітапхана пайдаланушыларының барынша көптігіне қажетті кітаптарға қол жеткізуге мүмкіндік беру үшін кітапханаларда резервтік қоры бар, олардың кітаптары тек қысқа мерзімге несиеге беріледі. Мұндай несиелердің мерзімі бірнеше күннен бірнеше сағатқа дейін жетеді. Сонымен қатар кітапханаларда ескі фотосуреттердің, фильмдердің, музыкалық ноталардың және тіпті көркем туындылардың архиві болуы мүмкін. Бұл бүгінгі таңда ерекше маңызды, себебі кітапханалар азайып бара жатқан ресурстармен клиенттеріне көбірек қызмет көрсетуге міндетті.
Research libraries can be either reference libraries, which do not lend their holdings, or lending libraries, which do lend all or some of their holdings. Some extremely large or traditional research libraries are entirely reference in this sense, lending none of their material; most academic research libraries, at least in the U. S., now lend books, but not periodicals or other material. Books available in research libraries can include textbooks, journals and rare manuscripts. As the contents of research libraries are so focused, there can sometimes be a high demand for certain book titles. To ensure that as many patrons as possible can have access to the books they need, libraries have reserve collections, the books of which are only available for short term loans. These loans can range from a few days to as short as a few hours. Libraries may also have archives of old photographs, films, musical scores and even artwork. This is especially important today, with libraries being required to offer more services for their patrons with fewer resources.
Ғылыми кітапханашылар
Ғылыми кітапханалардың кітапханашылары кітапхана жинақтарын қалыптастыруға жауапты. Олар каталогтарды, баспагерлердің жарияланымдарын және кітап туралы рецензияларды оқып, кітапханалар үшін ең үздік кітаптар мен ресурстарды анықтайды және оларды сатып алады. Бұл ресурстар көбінесе жоғары сапалы және сенімді көздер мен баспагерлерден алынады. Олар сондай-ақ кітаптар мен ресурстарды тізімдеп, ұйымдастырады, қажет болған жағдайда кітаптарды күтіп, жөндеуге қатысады. Кітапханашылар оқырмандармен ақпараттық немесе анықтамалық әңгімелер жүргізеді, олардың қандай ақпарат іздеп отырғанын және зерттеу мақсатын анықтайды. Бұл оларға пайдаланушыларды тиісті дерекқорларға немесе материалдарға бағыттауға, ал кейбір жағдайларда осы материалдарды сыртқы көздерден алуға көмектеседі. Кітапханалардың рөлі өзгеруімен қатар, ғылыми кітапханашылардың қызметі кітапхана ұсыныстарын және кітаптарды таңдау мен сақтаудан, сондай-ақ оқырмандарға қажетті материалдарды табуға көмектесуден асып түсті. Бүгінде кітапханашылар кітапхананың электрондық жүйелерін пайдалануды оқырмандарға үйрету үшін технологиялық білімі болуы керек. Кітапханашылар сонымен қатар кітапханадағы бар негізгі зерттеу көздерін цифрландыру жобаларын бастап жүзеге асырады. Бұл көздер әдетте сол мекеменің кітапханашылары жүргізген зерттеу жобаларының нәтижесі болып табылады.
Librarians at research libraries are responsible for curating the library's collections. They identify the best books and resources by reading catalogues, publishers' announcements and book reviews, and acquire them for the libraries. These resources are often of high quality and are from trusted sources and publishers. They also catalogue and organize the books and resources, maintain and repair books as required. They conduct informational or reference interviews with patrons to ascertain what information they are looking for, and the purpose behind their research. This can help them to direct users to the appropriate databases or materials or in some cases obtaining these materials from external sources for them. With the changing role of libraries, research librarians' roles have evolved to include more than just selecting and maintaining the library's offerings and books, and helping patrons locate the items of their choice. Today, librarians must also be technologically savvy so they can teach users how to use the library's electronic systems. Librarians also spearhead the digitization projects of any primary research sources that the library might have. These sources are typically the result of research projects conducted by the librarians affiliated with that institution.
Болашақ перспективалары
Технологияның қарқынды дамуы және цифрлық дәуірдің келуімен қатар тұтынушылардың күтілімдері өзгеріп, кітапханалар өздерінің цифрлық инфрақұрылымын жақсартуға міндетті болды. Бұл құбылыс 2010 жылдардың басында басталды және COVID-19 пандемиясы салдарынан күшейді, онда әлемдегі көптеген кітапханалар физикалық жабылып, оқырмандар тек электрондық қызметтерге сүйенуге мәжбүр болды. Кітапханалар жаңа қоғамдық талаптарға жауап беру үшін технологиялық инфрақұрылымын жаңартуға қажеттілік туды. Кітапханалар қазір электрондық журналдар, электрондық кітаптар және виртуалды анықтамалық қызметтерді қамтитын кең ауқымды цифрлық жинақтарға ие болуы керек. Сондай-ақ, олар өздерінің каталогтарын онлайн режимінде қолжетімді етуі керек, осылайша пайдаланушылар кітапханада қажетті материалдардың бар-жоғын, сондай-ақ оларды қашан және қалай алуға болатынын жылдам анықтай алады. Көптеген кітапханаларда бір-бірімен байланысқан жүйелер бар, олар оқырмандарға еншілес кітапханалардан кітаптарды резервтеуге және қарызға алуға мүмкіндік береді, бұл кітапхана қорының көлемін ұлғайтып, шығындарды азайтады. Кітапханалар тұтынушылардың сұранысын қанағаттандыру және бюджеттің қысқаруына бейімделу үшін тиімдірек жұмыс істеуі керек. Цифрландырудың бір артықшылығы – кітапханалардағы жұмыс процестерін автоматтандыруға мүмкіндік беру, бұл олардың жұмысын оңтайландырады. Осы тиімділіктің артуы кітапханалар мен олардың қызметкерлерінің ең жоғары сапалы қызмет көрсетуін қамтамасыз етеді.
With the rapid advancement of technology and the advent of the digital age, consumers expectations are changing and libraries are being required to improve their digital infrastructure. This phenomenon began in the early 2010s and has been accelerated due to the COVID 19 pandemic when many libraries across the world were physically closed forcing patrons to rely solely on their electronic offerings. Libraries have had to update their technological infrastructure in order to keep up with the new demands of the public. Libraries are now required to have extensive digital collections which comprise electronic journals, Ebooks and virtual reference services. They must also make their catalogues available online for users to quickly determine whether the library has the materials they need and when and how these materials will be available for their use. Many libraries also have interlinked systems that enable patrons to reserve and borrow books from affiliated libraries, effectively increasing their collection size while keeping costs down. Libraries are also required to be more efficient to meet both consumer demand and to keep up with continuing budget cuts. One benefit of increasing digitization is that it enables greater automation of workflows within libraries which ensures that they become more streamlined. These increased efficiencies ensure libraries and their librarians are able to provide the highest quality service possible.