Кіріспе

Ирландия саяси партиясы, 1996 жылы құрылған партия. Социалистік партия (Páirtí Sóisialach) – Ирландиядағы саяси партия, Ирландия Республикасында да, Солтүстік Ирландияда да белсенді. Халықаралық деңгейде ол Троцкишіл Халықаралық Социалистік Альтернативаға мүше. Партия түрлі популистік науқандарға қатысты, соның ішінде қоқыс салығына қарсы науқан және үй мен су салығына қарсы науқан. Партия мүшелері біріншісі үшін түрмеге қамалды, ал екіншісі үшін тұтқындалды. 2009-2014 жылдары Еуропалық парламентте мандат алды. 2015 жылы партия мемлекеттен 132 000 евро қаржыландыру алды. 2014 жылдан бастап партияның Ирландия Республикасындағы сайлау кандидаттары тікелей Социалистік партия атынан сайлауға қатыспады, бірақ оның орнына 2014 және 2015 жылдар аралығында өздігінен тіркелген Анти-Аустеріти Альянсы (AAA), қазіргіде Solidarity (бірлестік) атынан, сайлауға түсті. Бұл альянс 2014-2015 жылдары дербес партия ретінде тіркелді және People Before Profit–Solidarity (PBP–S) бірлестігінің құрамында сайлауға қатысуда. Социалистік партия мүшелері Рут Коппингер, Мик Барри және бұрынғы мүшесі Пол Мерфи осылайша 32-ші Даилде депутат (TD) болып сайланды. Сол сияқты, 2016 жылы Солтүстік Ирландиядағы Социалистік партиясының кандидаттары Cross Community Labour Alternative (қоғамдық еңбек альтернативасы) атынан сайлауға түсті. Алайда, 2022 жылы партия Солтүстікте қайтадан Социалистік партия ретінде қатысты.

Тарих

Партия 1989 жылы троцкистік ентризммен айыпталған және партиядан қуылған Еңбек партиясының бұрынғы мүшелерімен, ұжымдық түрде "Жауынгерлік бағыт" деп белгілі болған, құрылды. Олар 1996 жылы Социалистік партияға айналған "Милитанттық лейборист" партиясын құрды.

Еңбек партиясынан құрылуы мен бөлінуі

Партия 1972 жылы Лейбористік партия ішіндегі бір бағыт ретінде құрылды, оның негізінде "Militant Irish Monthly" атты бюллетень тобы болды. Бұл бағыт 1970-ші және 1980-ші жылдар бойы Лейбористік партия ішінде ұйымдасып, партияны социализмге қарай бағыттуға тырысты және 1983 жылдан 1986 жылға дейін қысқа мерзімге Лейбористік жастарды бақылады. Оған Дермот Коннолли, Клэр Дейли, Финн Гейни, Джо Хиггинс және Джон Трон сияқты адамдар қатысты. 1980-ші жылдардың соңында бірқатар белгілі мүшелер Лейбористік партиядан қуылды. 1989 жылы олар тәуелсіз партия құрып, "Жұмысшыл еңбек" атауын қабылдады, сол кездегі Халықаралық жұмысшылар комитетінің басқа да бөлімдері осы атауды қолданды. 1996 жылы партия Солтүстік Ирландияның Еңбек және кәсіподақтар тобымен толық бірігіп, атын Социалистік партия деп өзгертті. Социалистік партия Ирландия Республикасында белгілі бір сайлау қолдауын күшейтті. Солтүстік Ирландияда сайлауда бекініп қалу қиын болды, бірақ ол ондағы кәсіподақ қозғалысындағы аз ғана қатысуын сақтап, жастар қанатын да құрды.

1996-2002 (27-ші және 28-ші Дал)

1996 жылы «Militant Labour» партиясы «Социалистік партия» деп өзгертілді және сол жылы Дублин батысындағы қосымша сайлауда Джо Хиггинс жеңімпаз Брайан Ленихан кішіден бар болғаны 252 дауыс қалып қойғанда, ол халық арасында кеңінен танымал болды. Келесі жылғы жалпы сайлауда Хиггинс алғаш рет Dáil Éireann-ге сайланды.

2002-2007 (29-шы Дал)

2002 жылғы жалпы сайлауда Джо Хиггинс Дэйл Эйрандағы Дублин-Вест орындығын сақтап қалды. Клэр Дейли Дублин Солтүстік сайлау округінде партия үшін екінші орынды алуға шамасы келмеді. Осы кезде «Қоқыс салығына қарсы науқан» басталды. 2003 жылдың 19 қыркүйегінде Хиггинс пен Дейли қоқыс тасығыштарды тоқтатуға қатысты Жоғары соттың шешімін орындамағандары үшін бір айға Маунтджой түрмесіне жіберілді. 2004 жылғы жергілікті сайлауда Социалистік партия екі кеңес орынды жеңіп алды, Мик Мерфи Оңтүстік Дублин округі кеңесіне, ал Мик Барри Корк қалалық кеңесіне сайланды. Партия сонымен қатар Фингал округі кеңесіндегі бұрынғы екі орынды (Дейли мен Рут Коппингер иеленген) сақтап қалды. Сол күні өткен Еуропалық сайлауда Джо Хиггинс Дублин округінде 23 218 (5,5%) дауыс жинады, бірақ орын жеңе алмады. Кеңесші Мик Мерфи 2004 жылдың қазан айында «ГАМА» құрылыс скандалын жариялады. Бұл түрік құрылыс компаниясы GAMA-ның түрік жұмысшыларын Ирландияға әкелуімен байланысты болды. Олар заңсыз түрде аз жалақы алып, Еуроодақ Еңбек кодексін бұза отырып, ұзақ сағаттар бойы жұмыс істеуге мәжбүр болды. Мерфи жұмысшылардың жұмыс істейтін құрылыс алаңында тұрғанын анықтады. Жергілікті кеңес, GAMA және кәсіподақ өкілдерімен байланысқа келгеннен кейін, Мерфи ағылшын тілінде хабарлама жазып, оны түрік тіліне аударды – «біздің олардың мұнда болуына және GAMA айтқандарға қарсы ештеңе жоқ екенін жеткізу үшін» және оны құрылыс алаңының қоршауына лақтырып жіберді. Бұл құрылысшылардың, көші-қон жұмысшылардың мемлекеттік жобаларға жұмысқа алынып, сағатына 2,20 евро (Ирландиядағы ең төменгі жалақы 7,00 евро) төленгенін және аптасына 80 сағатқа дейін жұмыс істеуге мәжбүрленгенін қамтыды. Бұл Ирландиядағы көші-қон жұмысшыларының ереуіліне әкелді. Жұмысшылар әрқайсысы ондаған мың евро көлеміндегі төленбеген жалақы мен еңбекақысын алды.

2007-2011 (30-шы Дал)

2007 жылғы жалпы сайлауда Джо Хиггинс Дублин батысындағы мандатын жоғалтты және Социалистік партия 1997 жылдан бері алғаш рет парламент депутатыз (TD) болмай қалды. Партия 2008 және 2009 жылғы Лиссабон шарты бойынша өткен референдумдарда "жоқ" деп дауыс беруге шақырып үгіт жүргізді. 2009 жылғы Еуропа және жергілікті сайлауларда Джо Хиггинс Дублин сайлау округінде 50,510 (12,4%) бірінші кезектегі дауыспен мандат жеңіп алды, сондай-ақ Фигал округі кеңесінің Кастленок жергілікті сайлау аймағында да орын алды. Партия Фингал округі және Корк қалалық кеңесіндегі өкілдіктерін сақтап қалды (сәйкесінше Рут Коппингер және Мик Барри), ал Балбригган қалалық кеңесі мен Дрогеда аудандық кеңесіне бір орыннан қосымша жеңіп алды. Дегенмен, партия Оңтүстік Дублин округі кеңесіндегі жалғыз кеңесшісі Мик Мерфиден айырылды.

2011-2016 (31-ші Дал)

2011 жылғы жалпы сайлауда Социалистік партия Дэйл Эйранға екі депутатты сайлады: Клэр Дейли Дублин Солтүстік сайлау округінен сайланды, ал Джо Хиггинс Дублин Батыс округіндегі мандатын қайта жеңіп алды. Социалистік партия бұл сайлауға United Left Alliance (ULA) – People Before Profit (PBP) және Workers and Unemployed Action Group (WUAG) сияқты солшыл партиялардың одағы және тәуелсіз белсенділердің қатысуымен барып қатысты. Альянс ұлттық парламентте бес орынға ие болды. Хиггинс Еуропалық парламенттегі мандатын тастады, ал оның орнына Пол Мерфи сайланды. Брайан Лениханның қайтысынан кейін Социалистік партия 2011 жылы Дублин Батысында өткен қосымша сайлауға қатысты, онда олардың үміткері Рут Коппингер үшінші орынды иеленді. Социалистік партия 2011 жылғы желтоқсандағы Еуроодақ келісіміне қатысты референдум өткізуді талап етті, оған олар қарсы болды. 2012 жылы Хиггинс пен Дейлиге депутаттар ретінде берілген шығындар олардың сайлау округтерінен тыс жерлерге және Дэйлге сапарларға жұмсалғаны мүмкін деген мәлімдеме пайда болғаннан кейін заңгерлік кеңес сұралды. Мемлекеттік шығыстар министрі Брендан Хоулин кейіннен депутаттардың сайлау округтерінен тыс жерлерге сапарларға шығындарды талап етуге құқылы екенін және Дейли мен Хиггинстің ешқандай құқықбұзушылық жасағандығын растады. Социалистік партия мен ULA бұл оқиғаны «жасалма дау» деп, миллиардер Денис О'Брайенге тиесілі «Тәуелсіз газеттердің кекшіл жала жабу науқанының» бөлігі деп мәлімдеді. Клэр Дейли 2012 жылдың тамызында салық бұзушылықтарына қатысты мәлімдемелерден кейін партиядан кетуге шақырған тәуелсіз депутат Мик Уоллесті қолдағандығына байланысты туған даудан кейін Социалистік партиядан кетті. Социалистік партия 2013 жылдың қаңтарында ULA-дан шықты. Социалистік партия мүшелері 2014 жылғы жергілікті сайлауда Anti-Austerity Alliance аясында бақ сынады. Партия Лимерик және Корк қалалық кеңестеріне орын алып, одақты «тек Дублинге ғана емес, ұлттық деңгейдегі күшке» айналдырды. Сол күні өткен Дублин Батысындағы қосымша сайлауда Рут Коппингер Дэйл Эйранға оралып, Дублин Батысына Социалистік партияның екі депутатын әкелді. Пол Мерфи бұл кезде Социалистік партияның Еуропалық парламенттегі мандатын сақтап қалуға сәтсіз болды, бірақ қазан айында Дублин Оңтүстік-Батысындағы қосымша сайлауда күтпеген жеңіске жетіп, Дэйл Эйранға сайланды, бұл сайлауда Синн Фейн үміткері жеңіске жететіні күтілген еді. 2014 жылы партия тіркелген атауын «Су салығын тоқтату – Социалистік партия» деп өзгертті. 2015 жылы партияның сайланған өкілдері – Пол Мерфи, Киран Махон және Мик Мерфи су төлеміне қарсы наразылық акцияларына қатысқандары үшін тұтқындалды. Тұтқындаулар «саяси полиция» деген айыптамаларға әкеп соқты және Лондон, Берлин, Вена және Стокгольм сияқты Еуропаның әртүрлі қалаларында шағын ынтымақтастық акцияларына ұйтқы болды.

2016-2020 (32-ші Дал)

2016 жылғы жалпы сайлауда Мерфи мен Коппингер Дублиннің оңтүстік-батысы мен Дублиннің батысында сәйкесінше қайта сайланды, ал Барри Корктың солтүстік-орталық аймағында сайланды. Олардың барлығы «Анти-Кепілдік Альянсы – Адамдарға пайдадан бұрын» мүшелері ретінде қатысты. 2016 жылғы Ассамблея сайлауында Солтүстік Ирландияның Социалистік партиясы «Түрлі қоғамдық еңбек альтернатаивасын» қолдады және екі партия бірдей сайлау округтерінде кандидаттар тіркемегендіктен «Адамдарға пайдадан бұрын» дауыс беруге баса назар салды. 2019 жылы «Жұмысшылар интернационалы комитетіндегі» жарылыс партия ішіндегі бөлініске әкеліп, Пол Мерфи депутаттығынан кетіп RISE ұйымын құрды. Бөлініс сондай-ақ «Жұмысшы Интернационалы (қайта құрылған) Комитетімен» байланыс орнатқан «Жауынгерлік солшылдар» ұйымының құрылуына әкелді, бұл ұйымды Англия мен Уэльстің Социалистік партиясы негізгі түрде қолдады.

2020 қазіргі (33-ші Дал)

2020 жылғы жалпы сайлауда Мик Барри Корк Солтүстік-Орталық округінде қайта сайланды, ал Рут Коппингер Дублин Батысындағы мандатын жоғалтты.

Саясат

Өзінің веб-сайтына сәйкес, Социалистік партия "нақты демократияны – яғни қоғамды басқаруда қарапайым адамдардың басты рөлде болуын, банктердің, экономика мен өнеркәсіптің маңызды салаларының демократиялық мемлекеттік меншігін, және халықтың қажеттіліктерін қамтамасыз ететін экономиканың демократиялық жоспарын" – нарық диктатурасына социалистік балама деп санайды. Олар "Әлеуметтік серіктестік" деп аталатын келісімдерге және оларды жақтаушы кәсіподақ қозғалысының өкілдеріне қарсы, осы келісімдерді жұмысшылардың әл-ауқатына зиян келтіретін деп есептейді. Социалистік партия Солтүстік Ирландиядағы FBU филиалында да ықпалды, онда олардың мүшелері 2004 жылы FBU-дың Ұлыбританияның Лейбористік партиясынан бөлінуіне ынталандыруда маңызды рөл атқарды, сондай-ақ NIPSA-дағы кең солшыл фракцияда да ықпалға ие. Социалистік партия Еуроскептик және Brexit-ті қолдады, ЕО-ны "басшылар мен банкирлер клубы" деп қарастырып, ЕО-да "демократиялық есеп берудің дерлік ешқандай механизмі" болмағандықтан реформаларға қарсы тұрады. Сондықтан олар шекаралық референдумға қарсы және оның өткізілуі католиктер мен протестанттар арасындағы қақтығысты одан әрі күшейтеді деп санайды. Оның орнына Социалистік партия Ирландия, Англия, Шотландия және Уэльс бірігіп, социалистік федерация құруы керек, ал ол Еуропаның Социалистік Федерациясына қосылуға ұмтылуы тиіс деп есептейді. "Феникс" басылымы Социалистік партияның позициясын "троцкизм мен британдық унионизмнің керемет үйлесімі" деп сипаттайды, бұл "социалистік риторикамен жамылған унионистік көзқарас". Социалистік партия аборт жасау құқығын қолдайды. Олардың мүшелері 8-ші түзетуді жою науқаны барысында "аборт таблеткалары автобусын" ұйымдастырып, Ирландия бойынша аборт таблеткаларын таратты.

Дэйл Эирэн

СайлауДайл Бірінші басымдық дауыс Дауыс % Орындықтар 1997 12,445 0.7% 2002 29 14,896 0.8% 2007 30 13,218 0.6% 2011 31 26,770 1.2% 2016 32 2020 33

Солтүстік Ирландия Ассамблеясы

Сайлау Ассамблеясы Бірінші таңдау дауысы Дауыс % Орын 1998 789 0,1% 2003 2-орын 343 0,0% 2007 3-орын 473 0,1% 2011 4-орын 819 0,1% 2022 7-орын 524 0,0%

Жергілікті

СайлауЕлБірінші таңдау дауысыДауыс %Орын 1999Ирландия Республикасы 5,312 0.4% 2004Ирландия Республикасы 13,494 0.7% 2005Солтүстік Ирландия 828 0.1% 2009Ирландия Республикасы 16,052 0.9% 2011Солтүстік Ирландия 682 0.1% 2014Солтүстік Ирландия 272 0.0% 2014Ирландия Республикасы «Ауқатсыздыққа қарсы альянс» аясында сайлауға қатысты.

Еуропалық

Социалистік партия Ирландия Республикасында Еуропалық сайлауда бақ сынаған, бірақ Солтүстік Ирландияда қатыспаған. Сайлау Бірінші таңдау дауысы Дауыс % Орын 1999 10 619 0.8% 2004 23 218 1.3% 2009 50 510 2.7% 2014 29 953 1.8%