Кіріспе

Америкалық жүк ұшағының прототипі (1949–57)

Convair XC-99, AF Ser. No. 43-52436 – Convair компаниясы АҚШ Әуе күштері үшін салған ауыр жүк тасымалдаушы ұшақтың прототипі. Бұл құрлықта пайдаланатын, поршеньді қозғалтқышпен жасалған ең ірі ұшақ болды және Convair B-36 Peacemaker бомбалаушысынан дамытылды, оның қанаттары мен кейбір құрылымдық бөліктерін бөлісті. Алғашқы ұшу 1947 жылғы 24 қарашада Сан-Диегода (Калифорния штаты) өтті, сынақтан өткен соң 1949 жылғы 26 мамырда Әуе күштеріне тапсырылды. Convair Model 37 – XC-99 негізінде жоспарланған азаматтық жолаушылар нұсқасы, бірақ ол құрылмады.

Жобалау және әзірлеу

XC 99 жобалық сыйымдылығы жүк немесе екі қабатты жүк бөлімшесінде 400 толық жабдықталған әскер тасымалдауға арналған. Жүктү тиеуді жеңілдету үшін жүк көтергіш орнатылды. Қозғалтқыштар артқа қарай бағытталған, итеру конфигурациясында орналасқан.

Жолаушылар үшін жоспарланған азаматтық нұсқа

Convair Model 37 – XC-99-дан туындаған үлкен азаматтық жолаушылар ұшағының жобасы, бірақ ешқашан салынбаған. Model 37-нің XC-99-ға ұқсас пропорцияларға ие болуы жоспарланған; ұзындығы 182 фут (55 м), қанаттарының ені 230 фут (70 м) және жоғары сыйымдылыққа ие, екі қабатты фюзеляж. Көзделінген жолаушылар саны 204 адамды құрады, ал тиімді ұшу қашықтығы 4200 миль (6759 км) болжанатын. Pan American Airways әуе компаниясы Атлантика арқылы жүзе тасымалдау үшін 15 ұшаққа тапсырыс берді. Дегенмен, XC-99 және B-36 ұшақтарына қуат беретін алты Wasp Major радиальдық қозғалтқыштарының отын және май шығыны жобаның экономикалық тұрғыдан тиімді еместігін көрсетті, ал күтілген турбовинттік қозғалтқыштар жеткілікті деңгейде дамытылмады. Ұшақтарға жасалған тапсырыстардың аз саны өндірісті бастау үшін жеткіліксіз болды, нәтижесінде жоба тоқтатылды.

Пайдалану тарихы

1950 жылдың шілдесінде XC 99 өзінің алғашқы жүк тасымалын "Қарлы операция" деген атпен жүзеге асырды. Ол жүк тасымалдады, соның ішінде B-36 бомбалаушысы үшін қозғалтқыштар мен винттерді, Сан-Диегодан Техас штатының Сан-Антонио қаласындағы Келли әуе базасына дейін. Бұл рекордты ол кейіннен 5000 фут (1524 м) биіктіктегі әуеайлақтан жүк көтерген кезде жаңартты. 1953 жылдың тамызында XC 99 ең ұзақ рейсін – 12000 мильді (19312 км) Германияның Рейн-Майн әуе базасына, Бермудадағы Киндли әуе күштері базасы және Азор аралдарындағы Лажеш полигоны арқылы жасады. Ол екі бағытта да көп жүк тасыды. Ол ұшқан әр жерде көп назар аударды. АҚШ Әуе күштері сол кезде мұндай үлкен, ұзақ қашықтыққа арналған көлікке мұқтаждық жоқ деп шешті және одан артық тапсырыс берілмеді. Жалғыз XC 99 1957 жылға дейін қызмет етті, соның ішінде Корея соғысы кезінде кеңінен қолданылды. Ол аптасына екі рет Келли әуе базасынан Калифорниядағы Макклеллан әуе базасындағы ұшақ қоймасына барып-келіп, B-36 бомбалаушысына қажетті жарақтар мен бөлшектерді тасыды, ал басқа базалар немесе қоймалар арқылы қайтып келе жатқанда, жол бойы тасымалдау және жеткізіп беру жұмыстарын жүзеге асырды. Өзінің пайдалану мерзімі ішінде XC 99 7400 сағаттан астам уақыт ұшты және 60 миллион фунттан (27 000 метрикалық тоннадан) астам жүк тасыды. Ұшақ 19 наурыз 1957 жылы соңғы рет ұшып, Келли әуе базасына қонды, онда ол келесі 47 жыл бойы тұрды. Огайо штатының Дейтон қаласына жақын орналасқан Райт-Паттерсон әуе базасындағы АҚШ Әскери-әуе күштерінің мұражайы ұшақты көрсету үшін сол жерге жеткізуді сұрады, бірақ Әуе күштері ұшу құны 7400 доллар тұратындықтан, одан бас тартты.

Зейнетақыға шығару және сақтау

Ұшақ 1957 жылы Техас штатының Сан-Антонио қаласына жақын орналасқан Келли әуе базасында көрмеге қойылды. Құрамындағы жоғары магний мөлшері салдарынан ұшақ корпусының нашарлауын жергілікті мамандармен шешу мүмкін болмады. Кейін ұшақ база маңындағы шөп алаңына көшірілді, ал 1993 жылы АҚШ Әскери-әуе күштері оны Келли әуе базасына қайта әкелді. 1995 жылы Келли әуе базасы BRAC бағдарламасы арқылы жабылуға белгіленді, бірақ кейбір бөлімдері Келли әуе базасы Лакленд әуе базасының ілемі ретінде АҚШ Әскери-әуе күштерінің бақылауында қалды, сондай-ақ XC 99 үшін жаңа орналасқан жер анықталуы тиіс еді. Ұшақты бөлшектеу жұмысы 2004 жылдың сәуір айында Келли полигонында басталды, ал ұшақ корпусы бөлік-бөлікпен Келлиден Wright Patterson әуе базасындағы АҚШ Әскери-әуе күштері ұлттық мұражайына (NMUSAF) жеткізілді. 2008 жылдың жазына қарай көшіру толығымен аяқталды және бөлшектер мұражай сыртында қалды. Ұшақ Техаста өткен жылдары қосымша коррозияға ұшырады және күтілгеннен де нашар жағдайда болды, ал қалпына келтіру жұмысы мұражайдың нақты уақыт шеңберіндегі ресурстарына шамадан тыс екені анықталды. Кейбір маңызды компоненттерді, мысалы, қанат тіректерін толығымен ауыстыру қажет болды. NMUSAF-тың XC 99-ды қалпына келтіру және көрсету жоспарлары 1:72 масштабты модельмен бірге жасалған витринада ұсынылған, бұл модельді АҚШ Әскери-әуе күштерінің зейнеткер полковнигі Ховард Т. Мик жасаған. Ұшақты болашақта қалпына келтіру үшін сақтап қалу мақсатында XC 99 кейіннен 309-шы аэроғарыштық техникалық қызмет және жаңарту тобының (309 AMARG) сақтау орталығына, Аризона штатының Тусон қаласындағы Дэвис-Монтан әуе базасына көшірілді, онда мұражай оны қалпына келтіре алғанша сақталады.

Әуе кемесінің қазіргі орналасқан жері

XC 99, ӘС сериялық нөмірі 43 52436 қазір Wright Patterson AFB-дегі Америка Құрама Штаттарының Әуе күштері ұлттық музейінің қорындағы мүлік болып табылады. Ұшақ Техас штатындағы Келли әуе базасында демонтаждалды, ал оның бөліктері коррозиядан қорғау және қайта құрастыру үшін NMUSAF-қа тасымалданды. Содан кейін 2012 жылдың жазында Дэвис Монтан әуе базасына жеткізіліп, 309 AMARG кешенінің 20-ауданында, "Boneyard" деп аталатын жерде сақталуда, ұшақты қалпына келтіруге және оны NMUSAF-қа көрмеге қоюға жеткілікті қаржылық ресурстар күтілуде.