Кіріспе

Фиджидің бұрынғы жоғарғы палатасы, 2013 жылы таратылған.

Фиджи Сенаты Парламенттің жоғарғы палатасы болды. Ол бірқатар әскери төңкерістерден кейін 2013 жылғы Фиджи Конституциясымен таратылды. Екі палатаның арасында Сенат әлсіз болды; ол заң жобаларын бастамалай алмады, бірақ оларды өзгерте немесе вето қоя алатын. Сенаттың қаржылық заңдарға қатысты өкілеттігі одан да шектеулі болды: ол оларды толығымен вето қоя алатын, бірақ өзгерте алмайтын. Өкілдер палатасы Сенаттың ветосын жоққа шығару үшін, Сенат тарапынан қабылданбағаннан кейін парламенттік сессияның келесі отырысында заң жобасын екінші рет қабылдау арқылы, кемінде алты ай өткен соң мүмкіндік алды. Конституцияға енгізілген түзетулерге қатысты ерекшеліктер болды: Сенаттың ветосы абсолютті болды. Өкілдер палатасы заң жобасын қабылдағаннан кейін, Сенат оны мақұлдау, өзгерту немесе қабылдамау үшін 21 күнге (егер заң жобасы "жедел" деп танылса, 7 күнге) ие болды; егер осы мерзім ішінде Сенат ешқандай шара қолданбаса, заң жобасы қабылданған деп есептелді.

Құрамы

Сенат 32 мүшеден тұрды. Ресми түрде олар президент тарапынан, Өкілдер палатасының мерзімімен сәйкес келетін бес жылдық мерзімге тағайындалды. Бірақ, конституциялық тұрғыдан алғанда, президент белгілі бір институттар ұсынған кандидаттарды қабылдауға міндетті болды. Он төрт сенаторды Босе Леву Вакутурага (Басшылар кеңесі) таңдады, бірақ іс жүзінде кеңес бұл құқықты Фиджинің 14 провинциялық кеңесіне жүктеді, олардың әрқайсысы бір сенаторды сайлады. Тағы тоғыз сенаторды премьер-министр, ал сегізін оппозиция жетекшісі таңдады. Қалған бір сенаторды Фиджиге тәуелді Ротума аралдарының кеңесі таңдады. Сенаторлар өздерінен сайланған мүшелердің арасынан президент пен вице-президентті сайлады, олардың міндеттері Өкілдер палатасының спикері мен вице-спикерінің міндеттеріне ұқсас болды. 2006 жылдың қыркүйегіне қарай Сенат президенті Рату Киниджожи Майвалили, ал вице-президенті Хафиз Хан еді. Олар 2006 жылдың маусымында Сенаттан зейнеткерлікке шыққан Тайто Вакавакатога мен Кеннет Лоудың орнына сайланды. Сенаттағы Фиджи басшыларының көпшілігі оларға даулы әлеуметтік заңдарға, сондай-ақ конституциялық түзетулерге тиімді вето құқығын берді, егер олар бірігіп дауыс берсе, себебі көпшілікке жету үшін оларға басқа сенаторлар да қосылар еді. Бұған қоса, конституцияның жергілікті Фиджи халқына жердің басым бөлігін иелену және басқару құқығын кепілдік беретін баптарына кез келген өзгеріс Басшылар кеңесі таңдаған 14 сенатордың 9-ы мен Сенаттың жалпы көпшілігінің мақұлдауымен бекітілуі керек еді. Сенаторлар, Өкілдер палатасының парламентшілері сияқты, үкіметтің атқарушы органы – Кабинетке тағайындалуы мүмкін еді.

Тарих

Фиджи Сенаты 1972 жылы құрылды, ол кезде бұрынғы бірпалаталы заң шығарушы кеңес екіпалаталы парламентпен алмастырылды. Сенат конституциялық құрылымдар күшіне енгеннен кейін екі рет қайта құрылды. 1972 жылдан 1987 жылға дейін Сенат 22 мүшеден тұрды. Бас кеңесінің (8), премьер-министрдің (7), оппозиция жетекшісінің (6) және Ротума кеңесінің (1) ұсынысы бойынша генерал-губернатор тағайындаған сенаторлар алты жылдық мерзімге қызмет етті, олардың жартысы әр үш жылда бір рет зейнетке шықты. Бас кеңесінің және оппозиция жетекшісінің, премьер-министрдің жеті ұсынымының үшеуі және жалғыз ротумалық сенатордың алғашқы өкілеттігі үш жылға ғана созылып, 1975 жылы аяқталды. Сенат тұрақты орган болды, ол ешқашан таратылмады. 1987 жылы екі әскери төңкерістен кейін Конституция жаңадан жазылды. Сенат президенттің төрт жылдық мерзімге тағайындаған 34 мүшеге дейін кеңейтілді, олардың жартысы екі жылда бір рет зейнеткерлікке шықты. Президент Бас кеңесі ұсынған 24 сенаторды, Ротума кеңесі ұсынған 1 сенаторды және өзінің қалауы бойынша Фиджи индо және азшылық қауымдастықтарынан тағы 9 сенаторды тағайындады. Бұл тәртіп 1992 жылдан 1999 жылға дейін қолданылды. Бас кеңесі ұсынған 24 сенатордың 12-сі және басқа қауымдарды ұсынуға тағайындалған 9 сенатордың 4-інің алғашқы өкілеттігі екі жылға ғана созылып, 1994 жылы аяқталды. Бұрынғыдай, Сенат ешқашан таратылмады. Конституциялық тәртіп 1997–1998 жылдары күшіне енді, ал алғашқы Сенаттың қызметі 1999 жылы басталды. Алғаш рет барлық сенаторлар бір мезгілде, бес жылдық мерзімге, Өкілдер палатасының мерзімімен сәйкес келіп қызмет етті.

Басшылар кеңесі ұсынған

. СенаторПровинция Рату Соломон БаузерауНаитасириИсаия ГоневайНадрога НавосаАтунаиса КалоумайраиЛомаивитиРату Аисеа КатонивереМакуатаАтонио ЛеауереСеруаРату Киниджоджи Р. МайвалилиКакаудровАди Лауфиту МаланиРаАди Коила Мара НаилатикауЛауЭминони РанаковуТаилевуРату Маноа РасигаталеРеваАсела СадолеБаМатарети СарасауКадавуРату Кинивилиаме ТаукеиникороНамосиРату Киниджоджи ВакаулетабуаБуа