Мидың үшінші қарыншасы: құрылымы мен орналасуы

Кіріспе

Мидың екі таламустың арасында орналасқан қарыншасы.

Үшінші қарынша – сүтқоректілер миындағы қарыншалық жүйенің байланысқан төрт қарыншасының бірі. Ол диэнцефалонның екі таламус арасында, оң және сол жақ қарыншалардың ортасындағы тік сызықта пайда болған, саңылау тәрізді қуыс және цереброспинальдық сұйықтықпен (CSF) толтырылған. Үшінші қарынша арқылы таламустарды байланыстыруға мүмкіндік беретін таламустық нейрондар мен талшықтарды қамтитын таламустық жабысу өтеді.

Құрылымы

Үшінші қарынша – тар, бүйірінен жалпақталған, дөңгелек тікбұрышты аймақ, ми-мұра сұйықтығымен толтырылған және эпендимамен қапталған. Ол жоғарғы алдыңғы бұрышта бүйірлік қарыншалармен, қарыншааралық тесіктер арқылы байланысады және артқы құйрықтық бұрышта ми су құбырына (Силвий су құбыры) айналады. Қарыншааралық тесіктер бүйірлік жағында орналасқандықтан, үшінші қарыншаның бұрышы алдыңғы ойыс құрайды (оны қарыншаның шығыңқы бөлігі деп те атайды). Қарыншаның төбесін хориоидтық тораң құрайды, ол тела хориоиданың төменгі орталық бөлігін құрайды; тела хориоиданың жоғары орталық бөлігінің үстінде форникс орналасқан. Қарыншаның бүйір жағында гипоталамус ойысы бар, ол қарыншааралық тесіктің төменгі жағынан ми су құбырының алдыңғы жағына дейін созылады. Ойыстың артқы/жоғарғы шекарасы таламусты құрайды, ал алдыңғы/төменгі шекарасы гипоталамусты құрайды. Таламияралық біріктіргіш әдетте таламустың шұңқыры арқылы өтеді, таламустың сол және оң жартыларын біріктіреді, бірақ кейде ол жоқ немесе қарынша арқылы бірнеше шұңқырға бөлінеді; қазіргі уақытта сол және оң таламустың арасында қандай да бір жүйке талшықтары біріктіргіш арқылы өтетіні белгісіз (ол комиссураға қарағанда грыжаға көбірек ұқсайды). Қарыншаның артқы шекарасы негізінен эпиталамусты құрайды. Артқы шекараның жоғарғы бөлігі габенулярлық комиссураны құрайды, ал орталық бөлігінде ұйқыны реттейтін және жарық деңгейіне сезімтал эпифиз безі орналасқан. Эпифиз безінен төмен қарай артқы комиссура орналасқан; жүйке талшықтары іргелес мидың ортасынан артқы комиссураға жетеді, бірақ одан әрі байланысы әлі белгісіз. Комиссуралар артқы қарынша шекарасының пішініне сәйкес ойыстар жасайды, олардың ішінде габенулярдың үстіндегі супрапинеалдық ойыс және габенуляр мен артқы комиссура арасындағы терең пинеалдық ойыс бар; ойыстар пинеалдық ойыстың пинеал безімен шектелуіне байланысты осылай аталады. Қарыншаның алдыңғы қабырғасы терминалдық пластинканы құрайды, оның ішінде тамырлық орган қанның осмостық концентрациясын бақылайды және реттейді; ми терминалдық пластинкадан тыс орналасқан және оның сәл қуыс пішінге ие болуына себеп болады. Оптикалық ойыс терминалдық пластинканың төменгі шетін белгілейді, ал оптикалық хиазма тікелей іргелес еденді құрайды. Оптикалық хиазманың тікелей артындағы еден бөлігі төмен және сәл алға қарай созылып, түтік (инфундибулум) құрайды; түтікке апаратын ойыс инфундибулярлық ойыс деп аталады. Түтіктің шеті – цинерал түйіні, ол гипоталамустан шыққан жүйке талшықтарының жиынтығы болып табылады. Түйін гипофиздің артқы бөлігінде аяқталады, ол цинерал түйіні арқылы гипоталамусқа байланысқан. Дөңгелек синус (веналық синус) цинерал түйінінің жоғарғы бөлігін қоршап тұрады; дөңгелек синус – екі бүйірлік каверноз синустың артқы және алдыңғы каверноз синус арқылы біріккен бөлігі. Маммилярлық денелер цинерал түйінінің артқы жағында орналасқан және форникс пен гипоталамус арасындағы байланыс ретінде қызмет етеді. Маммилярлық денелердің артында қарынша ми су құбырының ашылуы орналасқан, ал төменгі шекаралары мидың орталық аяқтарын (кейде тарихи тұрғысынан мидың тірегі деп аталады) құрайды.

The third ventricle is a narrow, laterally flattened, vaguely rectangular region, filled with cerebrospinal fluid, and lined by ependyma. It is connected at the superior anterior corner to the lateral ventricles, by the interventricular foramina, and becomes the cerebral aqueduct (aqueduct of Sylvius) at the posterior caudal corner. Since the interventricular foramina are on the lateral edge, the corner of the third ventricle itself forms a bulb, known as the anterior recess (it is also known as the bulb of the ventricle). The roof of the ventricle comprises choroid plexus, forming the inferior central portion of the tela choroidea; immediately above the superior central portion of the tela choroidea is the fornix. The lateral side of the ventricle is marked by a sulcus – the hypothalamic sulcus – from the inferior side of the interventricular foramina to the anterior side of the cerebral aqueduct. The lateral border posterior/superior of the sulcus constitutes the thalamus, while anterior/inferior of the sulcus it constitutes the hypothalamus. The interthalamic adhesion usually tunnels through the thalamic portion of the ventricle, joining together the left and right halves of the thalamus, although it is sometimes absent, or split into more than one tunnel through the ventricle; it is currently unknown whether any nerve fibres pass between the left and right thalamus via the adhesion (it has more resemblance to a herniation than a commissure). The posterior border of the ventricle primarily constitutes the epithalamus. The superior part of the posterior border constitutes the habenular commissure, while more centrally it the pineal gland, which regulates sleep and reacts to light levels. Caudal of the pineal gland is the posterior commissure; nerve fibres reach the posterior commissure from the adjacent midbrain, but their onward connection is currently uncertain. The commissures create concavity to the shape of the posterior ventricle border, causing the suprapineal recess above the habenular, and the deeper pineal recess between the habenular and posterior commissures; the recesses being so named due to the pineal recess being bordered by the pineal gland. The anterior wall of the ventricle forms the lamina terminalis, within which the vascular organ monitors and regulates the osmotic concentration of the blood; the cerebrum lies beyond the lamina, and causes it to have a slightly concave shape. The optic recess – marks the inferior end of the lamina terminalis, with the optic chiasm forming the immediately adjacent floor. The portion of the floor immediately posterior of the optic chiasm distends inferiorly, and slightly anteriorly, to form a funnel (the infundibulum); the recess leading to the funnel is known as the infundibular recess. The border of the funnel is the tuber cinereum, which constitutes a bundle of nerve fibres from the hypothalamus. The funnel ends in the posterior lobe of the pituitary gland, which is thus neurally connected to the hypothalamus via the tuber cinereum. A venous sinus (the circular sinus) surrounds the superior portion of the tuber cinereum; the circular sinus is in fact simply a portion of the two lateral cavernous sinuses, joined together by a posterior and anterior intercavernous sinus. The mammillary bodies form the floor posterior of the tuber cinereum, acting as the link between the fornix and the hypothalamus. Posterior of the mamillary bodies, the ventricle becomes the opening of the cerebral aqueduct, the inferior borders becoming the crus cerebri (sometimes historically called the cerebral peduncle) of the midbrain.

Даму

Үшінші қарынша, мидың қарыншалық жүйесінің басқа бөліктері сияқты, жүйке түтігінің жүйке арнасынан дамиды. Нақтырақ айтқанда, ол бастапқыда просенцефалонға айналатын жүйке түтігінің ең ростральді бөлігінен пайда болады. Ламина терминалисі – жүйке түтігінің ростральді аяқталуы. Шамамен бес аптадан кейін просенцефалонның әртүрлі бөліктері бір-бірінен ерекше даму жолдарын бастайды – ростральді бөлік теленцефалонға, ал каудальді бөлік диэнцефалонға айналады. Теленцефалон біртіндеп артқа немесе ішке қарағанда көбірек жанына қарай кеңейеді, ал оның жүйке түтігінің қалған бөлігімен байланысы интервентрикулалық форминаға дейін азаяды. Диэнцефалон біркелкірек кеңейеді, бірақ диэнцефалонның каудальді бөлігіндегі арна тар болып қалады. Үшінші қарынша – диэнцефалонның кеңейіп жатқан арнасынан пайда болған кеңістік. Қарыншаның гипоталамустық аймағы жүйке түтігінің вентральді бөлігінен, ал таламиялық аймағы – арқалық бөлігінен дамиды; түтіктің қабырғасы қалыңдап, тиісінше гипоталамус пен таламусқа айналады. Қарыншаның гипоталамус аймағы дамудың 5-ші аптасында вентральді бағытта кеңейе бастайды, нәтижесінде инфундибулум мен артқы гипофиз қалыптасады; стомодеумнан (болашақ ауыз) өсіп шыққан өсім біртіндеп оған қарай созылып, алдыңғы гипофизді құрайды. Оптикалық ойық 6-шы аптаның соңында байқалады, осы кезде қарынша шекарасының арқалық бөлігінде иілім байқалады. Иілімнің ростральді бөлігінде қарыншаның медиальді арқалық бөлігі тегістеле бастайды және секреторлық (яғни хороидтық плекс) болып, қарыншаның төбесін құрайды. Иілімнің каудальді бөлігінде қарынша шекарасы эпиталамусты құрайды және париеталдық сүйекке қарай созылуға дайын тұрады (төменгі омыртқалыларда, ол көбірек париеталдық көзге қарай созылады); созылу шекарасы эпифизді құрайды.

The third ventricle, like other parts of the ventricular system of the brain, develops from the neural canal of the neural tube. Specifically, it originates from the most rostral portion of the neural tube which initially expands to become the prosencephalon. The lamina terminalis is the rostral termination of the neural tube. After about five weeks, different portions of the prosencephalon begin to take distinct developmental paths from one another – the more rostral portion becomes the telencephalon, while the more caudal portion becomes the diencephalon. The telencephalon gradually expands laterally to a much greater extent than it does dorsally or ventrally, and its connection to the remainder of the neural tube reduces to the interventricula foramina. The diencephalon expands more evenly, but caudally of the diencephalon the canal remains narrow. The third ventricle is the space formed by the expanding canal of the diencephalon. The hypothalamic region of the ventricle develops from the ventral portion of the neural tube, while the thalamic region develops from the dorsal portion; the wall of the tube thickens and becomes the hypothalamus and thalamus respectively. The hypothalamic area of the ventricle begins to distend ventrally during the 5th week of development, creating the infundibulum and posterior pituitary; an outgrowth from the stomodeum (the future mouth) gradually extends towards it, to form the anterior pituitary. The optic recess is noticeable by the end of the 6th week, by which time a bend is distinguishable in the dorsal portion of the ventricle border. Rostral of the bend, the medial dorsal portion of the ventrical begins to flatten, and become secretory (i. e. choroid plexus), forming the roof of the ventricle. Caudal of the bend, the ventricle border forms the epithalamus, and begins to distend towards the parietal bone (in lower vertebrates, it distends more specifically to the parietal eye); the border of the distention forms the pineal gland.

Клиникалық маңызы

Үшінші қарыншаның түбін гипоталамус құрылымдары құрайды және оны мамиллярлық денелер мен гипофиз арасында эндоскопиялық үшінші қарынша тонустыру (эндоскопиялық үшінші қарыншалық стома жасау) процедурасы арқылы хирургиялық түрде ашуға болады. Гидроцефалия салдарынан пайда болған артық сұйықтықты босату мақсатында эндоскопиялық үшінші қарынша тонустыру жасау мүмкін. Бірнеше зерттеулер қарыншалардың кеңеюінің, әсіресе үшінші қарыншаның кеңеюінің, ауыр депрессиямен байланысты екенін көрсетті. Бұл байқаулар мидың кеңейген қарыншаға жақын орналасқан аймақтарындағы нейрондық тіндердің жоғалуын көрсетеді деп түсіндіріледі, бұл цитокиндер мен нейродегенерацияға қатысты медиаторлардың осы аурудың пайда болуына ықпал етуі мүмкін деген ойға жетеледі. Хордоидты глиома – үшінші қарыншада пайда болатын сирек кездесетін ісік.