Кіріспе

"Қайратты заманда өмір сүрсеңіз екен" деген ағылшын тіліндегі сөз тіркесі, ол дәстүрлі қытай қарғысының аудармасы деп есептеледі. Бұл сөз иронияға толы: "қайратты" заман әдетте қиындықтармен толы болады. Ағылшын тілінде "қытай қарғысы" деп белгілі болғанымен, бұл сөз апокрифтік, және ешқандай нақты қытай дереккөз табылмаған. Қытай мәдениетімен байланысты болуы мүмкін ең ықтимал себеп – Жозеф Чемберленнің 19 ғасырдың соңындағы сөздерінің талдауы, бұл ақпарат оның ұлы Остин Чемберлен арқылы қате беріліп, кейіннен өңделген болуы мүмкін.

Шығу тегі

Бұл сөз тіркесі қытай тілінде қарғыс ретінде кеңінен танылса да, қытай тілінде оған сәйкес келетін тіркес жоқ. Қытай тіліндегі ең жақын мағынасы – "Тыныштық шағында ит болу, алабұрлы шақта адам болудан артық" деген сөз. ([[wikt:寧為太平犬,不做亂世人) Бұл сөз тіркесі Фэн Мэнлоңның 1627 жылғы "Әлемді оятуға арналған әңгімелер" жинағының 3-томынан алынған. 1936 жылы бұл тіркес қолданыста болғанын көрсететін дәлел ретінде 1936 және 1937 жылдары Қытайдағы британдық елші Хьюг Кнатчбулл Хьюгсеннің 1949 жылы жарияланған естеліктері келтіріледі. Ол 1936 жылы Англиядан Қытайға аттанғанша, досы оған қытай қарғысы туралы айтқан: "Қызықты заманда өмір сүрсеңіз екен". Бұл тіркес 1943 жылы жарияланған "Child Study: A Journal of Parent Education" журналындағы мақалада да "қытай қарғысы" деп сипатталған. Фредерик Рене Кудерт-младший де сол кезде осы сөзді естігенін айтады:

"Бірнеше жыл бұрын, 1936 жылы, мен өте жақын және құрметтейтін досым, қазір қайтыс болған, қазіргі премьер-министрдің ағасы сэр Остин Чемберленге хат жазуға тура келді. Мен хатымды "біз қызықты дәуірде өмір сүріп жатырмыз" деген қарапайым сөзбен аяқтадым. Ол, әдетте, хатты толығымен оқыған, себебі маған жауап хатында былай деп жазды: "Көп жыл бұрын Қытайдағы дипломатымыздың бірінен білдім, қытайлықтар дұшпанына айтатын ең негізгі қарғыс – "Қызықты заманда өмір сүрсеңіз екен". "Расында", деді ол, "қазіргі замандағыдай қауіпсіздіксіздікке толы заман болған емес". Бұл үш жыл бұрын болған оқиға".