Кіріспе

Америкалық Қытайға қарсы саяси лобби. "Көк команда" – Қытай Халық Республикасының АҚШ үшін маңызды қауіпсіздік қатері екеніне сенетін АҚШ-тағы саясаткерлер мен журналистердің бейресми тобын атайтын термин. Бұл топтың көпшілігі консервативті немесе неоконсервативті болғанымен, олар кейбір мәселелерде демократтардың еңбек құқықтарын қолдаушыларымен де одақтас.

Терминнің пайда болуы және қолданылуы

Атауы соғыс ойындарында АҚШ күштерін көрсететін түстен, американдық қарсыласты көрсететін қызыл түске қарама-қарсы қойылған. Бұл терминді Сенаттың Сыртқы қатынастар комитетінің бұрынғы кеңесшісі Уильям Трипллетт ұсынған. 1989 жылғы Тяньаньмэнь алаңындағы наразылықтардан кейін және Қытайдың Азияда ғана емес, бүкіл әлемде экономикалық және әскери кеңеюіне байланысты "көк" алаңдаушылықтар ауқымы кеңейді. Бұл термин қазіргі кезде көбінесе республикашыларға қатысты қолданылса да, ол бір ғана партияға немесе көзқарасқа байланысты емес мәселелерді білдіреді. Билл Клинтон 1992 жылы Джордж Буш-ұлының Қытайға қатысты салғырттығына қарсы үгіт жүргізді, бірақ президенттік лауазымда болған кезде Қытайдағы экономикалық интеграцияны демократиялық реформалармен байланыстырмады.

Аудармамен байланысты тұлғалар

"Көк топтың" бастапқы өзегі – 1990 жылдары бейресми оқу тобында жиналған конгресс көмекшілерінің тобы еді. Көбінесе көзден жасырын жұмыс істейтін бұл көмекшілер заңнамаға сырттай, біртіндеп әсер етті. Олар заң жобаларына қосымша талаптар енгізуге қатысты, олар Мемлекеттік департаментті адам құқықтарының бұзылуы туралы есеп беруге, ал Қорғаныс министрлігін Қытай әскері туралы жинаған ақпаратын жариялауға міндеттеді. Кейбір шағын саясаткерлер топпен немесе оның идеяларымен тығыз байланыста болды. Олардың арасында Қытай тыңшылығы туралы Кокс баяндамасын дайындаған комиссия төрағасы Кристофер Кокс бар. Олар Қытайға күдіспен қарауға және қатал саясатты қабылдауға "әлдеқайда ықыластырақ" болды. Дегенмен, 2001 жылдан бері "команданың" басты дауыстары үкіметтен емес, жеке консервативті сарапшылар орталықтары мен журналистерден естілді. Уильям Кристол, "The Weekly Standard" журналы бір кезде ҚХР-ды "шашты тік тұрғызатын, жүйелі қатыгездік режимі" деп сипаттаған, Қытайға қатысты қатал позицияны бірнеше рет қабылдауға шақырды. Роберт Каган, PNAC-тің негізін қалаушы. Росс Х. Мунро, Дэвид Блюментал және Питер Наварро Қытай тарапынан туындайтын қауіп туралы кеңінен жазды. Наварроның Грег Отримен бірлесіп 2011 жылы жазған "Қытайдан өлім" (Death by China) кітабы, 2012 жылы Наварроның режиссерлігімен және Мартин Шиннің баяндауымен түсірілген осы аттас деректі фильмге түрткі болды.

Нанымдар

"Көк команданың" пікірлеріне байланысты нанымдар көбінесе АҚШ-тың ҚХР-мен ымыраласуға бағытталған сыртқы саясатына наразылықтан туындайды. Тяньаньмэнь алаңындағы қырғын және Қытайдың кейін Тайвань сайлаушыларына әсер ету үшін ракеталық сынақтар жүргізуі Қытайдың ниетіне қатысты алаңдаушылықты күшейтті; Қытайды қатаң сынағандар Клинтонды жарасымға ұмтылуда айыптады. Кейбірлер үшін Қытай армиясы – Конгрестің бастапқы зерттеу тобы үшін болғандай, маңызды мәселе. Олар Қытайтың әскері мен теңіз күштерін жаңғыртумен қатар, әскери шығындарын да жасырып отырғанын көрсетеді. Олардың пікірінше, Қытай, мысалы, "көк су" теңіз күштерін құру арқылы аймаққа басымдық еткісі келеді, және мұндай басымдық АҚШ мүдделеріне зиян келтіріп, Жапония, Оңтүстік Корея және Тайвань сияқты ұзақ мерзімді одақтастарына қауіп тудыруы мүмкін.

Ықпал

Кеңес Одағы құлағанда және Ресейдің экономикасы мен әскері әлі де дағдарыста болғандықтан, кейбір сарапшыларға Қытайдың Ресейді АҚШ-қа қарсы негізгі тепе-теңдік күш ретінде алмастыруға тырысуы логикалық көрінді. "Көк" топтың пікірінше, Қытайдың әскери шығындарын арттыруы және 2005 жылы Тайваньның тәуелсіздігіне қарсы заңның қабылдануы алаңдау тудырады. Бұл АҚШ қорғаныс министрі Дональд Рамсфелдті қатты мазалады, себебі Пентагон Қытайдың әскери мүмкіндіктері мен мақсаттарының ашықтығы жетіспейтініне жиі шағымданып келген. Пентагонның соңғы қауіп туралы есебі "көк" топтың алаңдауын күшейтіп, Қытай Тайваньды басып алу және АҚШ және/немесе Жапониядан келетін сыртқы көмектің алдын алу мақсатында әскери күшін арттыруға тырысуы мүмкін екенін көрсетті. Сонымен қатар, АҚШ-тың Солтүстік Кореяға қатысты саясаты Қытайдың ынтымақтастығына тәуелді болғанымен, АҚШ-тағы кейбір "бейкүндеушілдер" Қытайдың осы елге қатысты ниеттерін де күдікпен қарастырады.