Николай Бударин: Ғарышкер өмірі мен жолы

Кіріспе

Ресей ғарышкері (туған 1953)

Николай Михайлович Бударин (Николай Михайлович Бударин) (29 сәуір 1953 жылы Киря, Чувашияда туған) – зейнеткер ресейлік ғарышкер, "Мир" ғарыш станциясы мен Халықаралық ғарыш станциясындағы үш ұзақ мерзімді ғарыш миссиясының қатысушысы. Ол сондай-ақ, мансабында 44 сағатқа соққан сегіз ғарыш серуеніне қатысқан. 1989 жылы ғарышкер кандидаты болып тағайындалған Будариннің алғашқы ғарыш миссиясы 1995 жылы "Мир" ғарыш станциясындағы ұзақ мерзімді жұмыс болды. Одан кейін ол 1998 жылы "Мир" ғарыш станциясында және 2002-2003 жылдары Халықаралық ғарыш станциясының 6-шы экспедициясында ұзақ уақыт болды.

Жеке деректер

Николай Бударин Марина Львовна Бударинаға (қызметтес аты Сидоренко) үйленген. Олардың екі ұлы бар: 1977 жылы туған Дмитрий және 1983 жылы туған Владислав. Оның хоббилері – балық аулау, шаңғы тебу, саңырауқұлақ жинау, туризм және велосипедпен жүру. Оның әкесі, Михаил Романович Бударин 1984 жылы қайтыс болды. Анасы, Александра Михайловна Бударина 1986 жылы қайтыс болды. 2007 жылдан бері ол Ресей парламентінің, Мемлекеттік Думаның депутаты және Кремльді қолдайтын "Бірыңғай Ресей" партиясынан өкіл.

Білім

Ұшақ жасау саласында маманданған Бударин 1979 жылы Оржоникидзе атындағы Мәскеу авиация институтының кешкі білім беру бөлімін механикалық инженер мамандығы бойынша дипломмен бітірген.

Тәжірибе

1971 жылдан 1973 жылға дейін Бударин Чехословакияда Кеңес Армиясында қызмет етті. Бударин НПО Энергияда түрлі инженерлік қызметтер атқарды, онда ол ғарыш техникасын тәжірибелік зерттеулер мен сынақтарға қатысты. 1976 жылдан бастап ол электрик, 1978 жылдан бастап электрлік бригадир, 1982 жылдан бастап сынақ инженері, 1986 жылдан бастап топ жетекшісі, 1988 жылдан бастап космонавттар құрамына қабылданғанға дейін НПО Энергия тексеру және сынақ орталығында жетекші маман, топ жетекшісі болып жұмыс істеді.

Ғарышкер мансабы

1989 жылғы ақпанда "Энергия" ғарышкерлер тобына сынақ ғарышкері кандидат ретінде қабылданды. 1989 жылдың қыркүйегінен 1991 жылдың қаңтарына дейін Гагарин атындағы ғарышкерлер оқу орталығында толық негізгі ғарыш дайындығы курсынан өтті, мемлекеттік емтиханды тапсырып, сынақ ғарышкері квалификациясын алды. 1991 жылдың ақпанынан 1993 жылдың желтоқсанына дейін "Союз ТМ" көлік кемесі және "Мир" станциясына ұшуға қатысты кеңейтілген дайындық курсынан өтті. 1994 жылдың мамырынан 1995 жылдың ақпанына дейін "Экспедиция 18/NASA 1" бағдарламасы бойынша "Союз ТМ 21" ғарыш кемесінің резервтік экипажының ұшу инженері, сонымен қатар "Экспедиция 19" ("Мир ЭО 19") бағдарламасы бойынша "Мир" станциясының негізгі экипажының ұшу инженері болып дайындалды. 1995 жылдың 27 наурызынан мамыр айына дейін Бударин "Мир ЭО 19" бағдарламасы бойынша бірінші экипаждың ұшу инженері ретінде дайындықтан өтті, ал 15 мамырдан 26 маусымға дейін АҚШ-та STS 71 миссиясына дайындықтан өтті.

Мир EO-19

1995 жылдың 27 маусымынан 11 қыркүйегіне дейін Бударин 19-шы ұзақ мерзімді "Мир" экспедициясының борт инженері ретінде ғарыш миссиясына қатысты. Ол STS-71 миссиясымен ғарышқа ұшырылды. "Атлантис" ғарыш шаттлы 1995 жылдың 27 маусымында Кеннеди ғарыш орталығынан 19:32:19 UTC-де ұшып кетті. Екі күн жеке ұшқаннан кейін, ғарыш шаттлы 1995 жылдың 29 маусымында сағат 13:00:16 UTC-де "Мир" станциясына докталды. Бударин 75 күн, 11 сағат және 20 минут ғарышта болды және "Союз ТМ 21" ғарыш кемесімен жерге қонды. Бударин мен космонавт Анатолий Соловьевті тасымалдаған "Союз" капсуласы 1995 жылдың 11 қыркүйегінде 06:52:40 UTC-де Арқалықтың солтүстік-шығысына қарай 108 км жерге қонды.

Мир EO-25

1998 жылдың 28 қаңтарынан 25 тамызына дейін ол "Мир" орбиталық станциясына 25-ші ұзақ мерзімді экспедицияның бортында инженер ретінде ғарышқа қатысты. Бударин, космонавт Талғат Мұсабаев және Еуропа Ғарыш агенттігінің астронавты Леопольд Эйхартспен бірге "Союз ТМ 27" ғарыш кемесі 1998 жылдың 29 қаңтарында 16:33:42 UTC-де Байқоңыр ғарыш айлағынан ұшырылды. Екі күндік автономды ұшудан кейін "Союз" ғарыш кемесі 1998 жылдың 31 қаңтарында "Мир" станциясына докталды. Мұсабаев және Бударин НАСА астронавты Энди Томаспен бірге "Мир" станциясының 25-ші тұрақты экипажы болды. Экипаждың алғашқы назарында француздық PEGASE миссиясы тұрды, ол негізінен өмір ғылымдары, физикалық ғылымдар және ғарыш технологияларына арналған. Олар сонымен қатар бірлескен ғылыми эксперименттерде де жұмыс істеді. Бударин, Мұсабаев және Юрий Батуринді алып келген "Союз ТМ 27" 1998 жылдың 25 тамызында 05:24:44 UTC-де Жезқазған маңында жерге қонды. "Союз" және "Мир" миссиялары барысында Бударин ғарышта 207 күн, 12 сағат және 51 минут өткізді.

6-шы экспедиция

2002 жылдың 23 қарашасынан 2003 жылдың 3 мамырына дейін Бударин Халықаралық ғарыш станциясында экспедиция 6 ұшу инженері ретінде 161 күн, 1 сағат 14 минут уақыт өткізді. Экспедиция 6 экипажы STS 113 миссиясында ғарыш шаттлымен ұшырылды. Endeavour ғарышқа KSC LC 39A-дан 2002 жылдың 24 қарашасында 00:49:47 UTC-де ұшырылды және 2002 жылдың 25 қарашасында 21:59 UTC-де Халықаралық ғарыш станциясымен (ХҒС) жағадан-жағаға қосылды. ХҒС-де Бударин бірнеше ресейлік ғылыми және медициналық эксперименттерге қатысты. «Дитомея» деп аталатын бір тәжірибе балық аулауға ең қолайлы аймақтарды анықтау үшін мұхит бетін бақылауды қамтыды. Тағы бір тәжірибе ғарыштан мұздықтардың динамикасын мониторингтеуге, жаһандық жылынудың әсерін жақсырақ түсінуге бағытталды. Ол жүргізген медициналық зерттеулер микрогравитацияның адам ағзасына тигізетін әсерін зерттеді. Бударин NASA ғарышкерлері Кеннет Боверсокс және Дональд Петтитпен бірге «Союз ТМА 1» ғарыш кемесімен Жерге оралды. Капсула 2003 жылдың 4 мамырында 02:04:25 UTC-де баллистикалық траектория бойынша қонды. Проблеманың себебін анықтау үшін техникалық комиссия құрылды. Комиссия баллистикалық түсу режиміне ауысудың себебі, түсуді басқару жүйесіндегі түсуді басқару блогының гироскоптан және бұрыштық жылдамдық өлшегіштен келетін сигналдарға дұрыс жауап бермегені екенін анықтады.

Ғарышқа шығу

Мир орбиталық станциясына екі рет барған кезінде Бударин барлығы 44 сағатқа созылған сегіз ғарышқа шығуды орындады. 1995 жылдың 14 шілдесінде Бударин өзінің алғашқы ғарыш сапарын жасады, оған космонавт Анатолий Соловьев қосылды. Екеуі «Спектр» күн батареясын орнатып, доктық портты тексерді. Ғарышқа шығу 5 сағат 34 минутқа созылды. 1995 жылдың 19 шілдесінде Бударин Анатолий Соловьевпен бірге екінші ғарыш сапарын жүзеге асырды. Екеуі MIRAS спектрометрін орнатуға дайындалып, TREK экспериментін алып қайтып, экспозиция материалдарын ауыстырды. Ғарышқа шығу 3 сағат 8 минутқа созылды. Екі күннен кейін, 21 шілдеде Бударин үшінші рет ғарышқа шықты, бұл жолы да Соловьевпен бірге. 5 сағат 35 минуттық ғарыш сапарында екеуі MIRAS спектрометрін орнатты. 1998 жылдың 1 сәуірінде Бударин төртінші рет ғарышқа шықты. Ол және әріптесі Талғат Мұсабаев «Мир» пен «Прогресс М34» жүк кемесінің соқтығысынан зақымданған күн панелін жөндеу жұмыстарын бастады. Ғарышқа шығу сағат 13:35 UTC-де басталып, 20:15 UTC-де аяқталды, жалпы ұзақтығы 6 сағат 40 минутты құрады. 1998 жылдың 6 сәуірінде Бударин Талғат Мұсабаевпен бірге бесінші ғарыш сапарын жасады. Олар бұзылған «Спектр» күн панелін жөндеу жұмыстарын аяқтады. Ғарышқа шығу 4 сағат 15 минутқа созылды. Екеуі күн панеліне тірек орнатуға тырысқанда, «Мир» кенеттен еркін қозғалысқа өтіп, күннен бұрыла бастады. Оларға соңғы тіреу процедурасын жеделдетіп орындау және дереу қайта кіруге бұйрық берілді. Ғарышқа шығу бастапқыда 3 наурызға жоспарланған еді, бірақ экипаж ғарышқа шығу люгін аша алмағандықтан, оны кейінге жылдыруға тура келді. Бударин 10 құлыптың соңғысын аша алмады, ол тым қатты жабылып тұрды, нәтижесінде ол үш кілтті сындырып алды. 1998 жылдың 11 сәуірінде Бударин алтыншы рет ғарышқа шықты. Талғат Мұсабаевпен бірге олар «Мирдің» VDU-ын (видеодисплейлік құрылғысын) алып тастады. Ғарышқа шығу 6 сағат 25 минутқа созылды. 1998 жылдың 17 сәуірінде Бударин жетінші рет ғарышқа шықты. 6 сағат 33 минуттық ғарыш сапарында Бударин мен Талғат Мұсабаев «Прогресс М38» кемесімен жеткізілген жаңа VDU-ны орнатты. Ғарышқа шығу 6 сағат 33 минутқа созылды. Бес күннен кейін, 22 сәуірде Бударин өзінің мансабындағы сегізінші ғарыш сапарын аяқтады. Ол Мұсабаевпен бірге жаңа VDU-ны орнатуды аяқтады. Ғарышқа шығу 6 сағат 21 минутқа созылды. 2003 жылдың 15 қаңтарында 6-шы экспедиция кезінде Бударин NASA астронавты Кеннет Бауэрсокстің Халықаралық ғарыш станциясының (ISS) сыртында 6 сағаттық ғарыш сапарында қатысуы тиіс еді. Алайда, 2002 жылдың желтоқсан айында жүргізілген тесттерде велотренажерде АҚШ стандарттарына сай келмегендіктен, NASA оның денсаулығына байланысты ғарышқа шығуына тыйым салды. Бұл талапты Ресей билігі қабылдамады, олар Будариннің денсаулығы жақсы екенін мәлімдеді, NASA-ның жүрек-қан тамырларындағы «ерекшеліктер» туралы алаңдаушылығына қарамастан. Олар Будариннің жүрек-қан тамыр жүйесіндегі ерекшеліктері билік органдарына белгілі екенін және оның бұрынғы ұшуларында да осындай ерекшеліктері болғандығын айтты. Ақырында, NASA астронавттары Бауэрсокстің және Дональд Петтиттің күшімен ғарыш сапары жүзеге асырылды.

During his two visits to the Mir orbital station, Budarin performed eight spacewalks totaling 44 hours. On July 14, 1995, Budarin conducted his first career spacewalk joined by fellow cosmonaut, Anatoly Solovyev. The two spacewalkers deployed the Spektr solar array and inspected the docking port. The spacewalk lasted 5 hours and 34 minutes. On July 19, 1995, Budarin conducted his second career spacewalk along with Anatoly Solovyev. The two prepared for MIRAS spectrometer deployment and retrieved the TREK experiment and changed exposure materials. The spacewalk lasted 3 hours and 8 minutes. Two days later on July 21, Budarin conducted his third career spacewalk, again with Solovyev. During the 5 hour 35 minute EVA, the two installed the MIRAS spectrometer. On April 1, 1998, Budarin conducted his fourth career spacewalk. He and fellow cosmonaut Talgat Musabayev started repairing a solar panel damaged in the collision between Mir and the Progress M 34 supply ship. The spacewalk started at 13:35 UTC and ended at 20:15 UTC, lasting 6 hours and 40 minutes. On April 6, 1998, Budarin conducted his fifth career spacewalk, with Talgat Musabayev. The two completed the repair work on the broken Spektr solar panel. The spacewalk lasted 4 hours and 15 minutes. While the two spacewalkers were struggling with installing a brace on the solar panel, Mir suddenly went to free drift and began turning away from the sun. The two were ordered to rush through the final bracing procedure and then perform an expedited entry. The spacewalk was originally planned for March 3, but the crew was unable to open the EVA hatch leading to space, which necessitated the rescheduling of the spacewalk. Budarin failed to open the last of the 10 locks that was closed so tightly and in the process he broke three wrenches. On April 11, 1998, Budarin conducted his sixth career spacewalk. Along with Talgat Musabayev, the two removed Mir's VDU. The spacewalk lasted 6 hours and 25 minutes. On April 17, 1998, Budarin conducted his seventh career spacewalk. During a 6 hour 33 minute spacewalk, Budarin and Talgat Musabayev installed a new VDU which was delivered by Progress M 38. The spacewalk lasted 6 hours and 33 minutes. Five days later on April 22, Budarin completed his eighth career spacewalk. He and Musabayev completed the new VDU installation. The spacewalk lasted 6 hours and 21 minutes. During Expedition 6, on January 15, 2003, Budarin was supposed to join NASA astronaut Kenneth Bowersox in a six hour spacewalk outside the ISS. However, after failing to meet U. S standards in tests on a stationary bicycle in December 2002, NASA barred him from making a spacewalk citing medical reasons. The claim was rejected by the Russian authorities, which pronounced Budarin was healthy despite NASA concerns about cardiovascular "peculiarities". They said that the peculiarities of Budarin's cardiovascular system were known to the authorities and that Budarin had them on previous flights as well. The spacewalk was eventually carried out by NASA astronauts Bowersox and Donald Pettit.