Дональд Рой Петтит: Американдық ғарышкер және инженер
Donald Pettit
Дональд Петтит – америкалық астронавт, инженер, ғарыштағы өнертабыстарымен (кофе кесесі) және ISS-тағы ұзақ уақыт жұмысымен танымал. 69 жастағы NASA-ның ең тәжірибелі астронавты.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Американдық астронавт және инженер (1955 жылы туған)
American astronaut and engineer (born 1955)
Дональд Рой Петтит (20 сәуір, 1955 жылы туған) – американдық астронавт және химиялық инженер, орбиталық астрофотографиясымен және ғарыштағы микрогравитациялық кофе тостағаны сияқты өнертабыстарымен әйгілі. Бұл өнертабысы ғарышта жасалған объектіге алғашқы патент ретінде тіркелген. Ол Халықаралық ғарыш станциясында екі рет ұзақ мерзімге болды, бір ғарыш шаттл миссиясына қатысты және Антарктидада метеориттерді іздеу үшін алты апталық экспедицияға қатысқан. 2024 жылы 69 жасқа толған ол НАСА-ның қазіргі ең егде жастағы белсенді астронавты болып табылады.
Donald Roy Pettit (born April 20, 1955) is an American astronaut and chemical engineer best known for his orbital astrophotography and in space inventions such as the microgravity coffee cup, which received the first ever patent for an object invented in space. He is a veteran of two long duration stays aboard the International Space Station, one Space Shuttle mission and a six week expedition to find meteorites in Antarctica. As of 2024, at age 69, he is NASA's oldest active astronaut.
Ерте өмір және білім
Петит Орегон штатының Сильвертон қаласында өскен және «Игл Скаут» атағына ие. Ол Микки Петтитқа үйленген және егіз ұлдары бар. Петтит 1978 жылы Орегон мемлекеттік университетінен химиялық инженерия саласындағы ғылым бакалавры дәрежесін алды, ал 1983 жылы Аризона университетінен философия докторы ғылымын қорғады.
Pettit was raised in Silverton, Oregon, and is an Eagle Scout. He is married to Micki Pettit and has twin sons. Pettit earned a Bachelor of Science degree in chemical engineering from Oregon State University in 1978, followed by a Ph. D. from the University of Arizona in 1983.
NASA мансабы
1996 жылға дейін Лос-Аламос ұлттық зертханасында ғалым болып жұмыс істеді, содан кейін NASA оны астронавтқа үміткер ретінде іріктеді. Ол 1991 жылдың мамыр айында жарық көрген «Америка шегінде» атты есепте Марсқа адамды жіберу жоспарларын ұсынған Ғарышты зерттеу бастамасының синтез комитетіне жас кеңесші болды. Астрофотограф Петтит мыңдаған ерекше жұлдыз іздерін және фотосуреттер жиынтығын түсірді, оларды ол үнемі онлайн режимінде бөліседі. «Шырақтар» деп аталған суреті интернетте кеңінен таралды.
Pettit worked as a scientist at the Los Alamos National Laboratory until 1996 when he was selected as an astronaut candidate by NASA. He was a junior advisor to the Synthesis Committee of the Space Exploration Initiative on its May 1991 report "America at the Threshold", recommending plans for a human mission to Mars. An astrophotographer, Pettit captured thousands of unique star trails and photographic data sets, which he regularly shares online. One, titled 'Lightning Bugs', went viral on the internet.
6-шы экспедиция
Петттің алғашқы ғарыш миссиясы 2002 және 2003 жылдары ХҒС-6 экспедициясының миссия маманы ретінде болды. Ол ғарыш станциясында алты ай бойы жүрген кезде екі рет ашық ғарышқа шығып, сыртқы ғылыми құралдарды орнатуға көмектесті. Халықаралық ғарыш станциясындағы бос уақытында ол "Сенбі күнгі таңғы ғылым" деп аталатын серияда өте төмен гравитациялық ортада сұйықтықтардың қалай әрекет ететінін көрсетіп, демонстрациялар жүргізді. 2003 жылдың ақпан айында "Колумбия" ғарыш кемесінің жоғалуынан және одан кейін ғарыш кемелерінің тоқтатылуынан кейін ХҒС-6 экспедициясы шамамен екі айға ұзартылды. Ғарыш кемесімен қайтудың орнына, экипаж ресейлік "Союз" капсуласында оралды, бұл американдық ғарышкерлердің алғаш рет ғарыш кемесімен ұшып, "Союз" капсуласында қонуы болды.
Pettit's first space mission was as a mission specialist on ISS Expedition 6 in 2002 and 2003. During his six month stay aboard the space station, he performed two EVAs to help install external scientific equipment. During free time on his stay aboard the International Space Station, he conducted demonstrations showing how fluids react in an extremely low gravity environment in a series he called "Saturday Morning Science". The Expedition 6 mission was extended by about two months, following the loss of the Space Shuttle Columbia in February 2003 and the subsequent grounding of the shuttle fleet. Instead of returning on a shuttle, the crew returned in a Russian Soyuz capsule, the first time American astronauts had launched on the Space Shuttle and landed in a Soyuz.
STS-126
Петт СТС-126 миссиясында МКС-ке жабдықтар мен жабдықтама жеткізу бойынша 1-ші миссиялық маман болды. Петт МКС бортында микрогравитацияда қатты бөлшектердің бірігуіне қатысты эксперименттер де жүргізді. Эксперименттер көрсеткендей, 1 микрометрден 6 мм-ге дейінгі өлшемдегі әртүрлі материалдардың бөлшектері, бірнеше грамм материалды қамтитын 4 литрлік көлемге шектелгенде, микрогравитация жағдайында табиғи түрде бірігеді. Бұл құбылыстың себебі электростатикалық деп жорамалданды. Бұл планеталардың қалыптасуының бастапқы кезеңдері үшін мүмкін механизмді ұсынады, себебі осы өлшемдегі бөлшектердің осы құбылысты тудыруға жеткілікті гравитациясы жоқ.
Pettit was mission specialist 1 on the STS 126 mission to deliver equipment and supplies to the ISS. Pettit also performed experiments on board ISS related to the clumping of solid particles in microgravity. The experiments showed that particles of various materials which varied in size between 1 micrometer and 6 mm naturally clumped together in microgravity when confined to a volume of 4 liters that included a few grams of the materials. The cause was theorized to be electrostatic. This presents a plausible mechanism for the initial stages of planetary formation, since particles of this size do not have sufficient gravity to cause this phenomenon.
30/31 экспедициясы
2011 жылы 21 желтоқсанда Петит 30/31 экспедиция экипажының құрамында Халықаралық ғарыш станциясына ұшырылды. Ол және экипаж мүшелері Олег Кононенко мен Андре Куйперс 23 желтоқсанда МҒС-ке келді. Ғарыш станциясында бос уақытында судың жұқа қабықталған түрі және Марангони конвекциясы туралы бейне демонстрацияларын көрсетті. 2012 жылдың 25 мамырында Петтит пен Куйперс Canadarm2 манипуляторын пайдаланып, SpaceX Dragon 1 ғарыш кемесін ұстап алып, Harmony модуліне қостырды. Бұл жекеменшік ғарыш кемесінің МҒС-пен алғашқы рет кездесуі болды. Dragon капсуласы МҒС үшін жабдықтар жеткізіп келді, ал сәтті ұстау жекеменшік ғарыш кемелерін станцияны қайта жабдықтау үшін пайдалану мүмкіндігін көрсетті. Петтит 26 мамыр күні экипажсыз жабдықтау кемесіне бірінші болып кірді, осылайша коммерциялық тұрғыда жасалған және орбитада жұмыс істейтін ғарыш кемесіне сәтті кірген алғашқы ғарышкер атанды. Ұстау кезінде ол: "Хьюстон, станция, біз айдаһарды құйрығынан ұстадық" деді.
Pettit again launched to the International Space Station on December 21, 2011, as part of the Expedition 30/31 crew. He and fellow crew members Oleg Kononenko and André Kuipers arrived at the ISS on December 23. Among his off duty video demonstrations on the space station has been on water as thin film and the Marangoni convection. On May 25, 2012, Pettit and Kuipers operated the Canadarm2 to grapple the first SpaceX Dragon 1 and berth it to the Harmony module. This marked the first time a private spacecraft had ever rendezvoused with the ISS. The Dragon capsule was carrying supplies for the ISS, and the successful capture demonstrated the feasibility of using privately developed spacecraft to resupply the station. Pettit was the first to enter the uncrewed supply ship on May 26, making him the first astronaut in the history of space exploration to successfully enter a commercially built and operated spacecraft in orbit. During the capture, he was quoted saying, "Houston, Station, we've got us a dragon by the tail."
Angry Birds ғарыш демонстрациялары
Экспедиция 30 барысында NASA атынан, Финляндиядағы Angry Birds франшизасының авторы Rovio Entertainment компаниясымен ынтымақтаса отырып, Петтит тағы бір бейнежазба жасады. Онда ол Angry Birds кейіпкерін пайдаланып, ғарышта физиканың қалай жұмыс істейтінін түсіндірді, соның ішінде микрогравитациядағы траекторияларды Қызыл құсты ғарыш станциясы арқылы лақтыру арқылы көрсетті. NASA мұндай ынтымақтастық ғарышқа деген қызығушылықты ойын қауымдастығымен бөлісуге, пайдаланушыларды NASA бағдарламаларымен таныстыруға және халық үшін интерактивті білім беру мүмкіндіктерін құруға септігін тигізеді деп мәлімдеді. NASA бұл бейнежазбаны өзінің ресми сайтында және YouTube арнасында, сондай-ақ Rovio компаниясының коммерциялық нұсқасымен бірге 2012 жылдың 8 наурызында жариялады. Осы бейнежазбалар Angry Birds Space жаңа ойынының 2012 жылдың 22 наурызында шығатынын хабарлады.
During Expedition 30, on behalf of NASA in cooperation with Finland based Rovio Entertainment, creator of the Angry Birds franchise, Pettit also made another video by using an Angry Birds character to explain how physics works in space, including demonstrating trajectories in microgravity by catapulting a Red Bird through the space station. NASA states that such collaboration may share the excitement of space with the game community, educate users on NASA's programs, and create interactive educational experiences for the public. The footage was released by NASA both on its official site and YouTube along with another commercial version by Rovio on March 8, 2012, to announce the launch of new game Angry Birds Space on March 22, 2012.
71/72 жорық
2024 жылдың қыркүйегінде Петит Алексей Овчинин мен Иван Вагнермен бірге "Союз МС-26" ғарыш кемесімен ұшады.
In September 2024, Pettit will fly on Soyuz MS 26 with Aleksey Ovchinin and Ivan Vagner.
Инновациялар мен өнертабыстар
6-шы экспедиция кезінде Петтит станцияның ішінде табылған қосалқы бөлшектерден арнайы «қора есігі» іздеу құрылғысын жасады. Бұл құрылғы ХҒС-тің Жер бетіне қатысты қозғалысын тоқтатады, соның арқасында орбиталық ғарыш станциясынан түнде қала жарықтарының жоғары сапалы суреттерін түсіруге мүмкіндік туды. 2008 жылдың қараша айында Петтит гравитация жоқ жағдайда қолданылатын кофе тостағанын ойлап тапты, ол сұйықтықтың беттік керілу қасиетін пайдаланып, иілім арқылы сұйықтықты тасымалдайды, бұл сусын ішуге ыңғайлы жағдай жасайды және шүмек қажеттілігін жояды. Бұл тостаған туралы мәліметтер 2009 жылғы мамыр айындағы National Geographic журналында, сонымен қатар тостаған ішіндегі бұрыштың әртүрлі материалдардың ылғалдану бұрышымен байланысы туралы оның жазбаларымен бірге жарияланды. Бұл тостаған ғарышта жасалған алғашқы патентті алды.
During Expedition 6, Pettit used spare parts found throughout the Station to construct a barn door tracker; the device compensates for the movement of the ISS relative to the Earth's surface, permitting sharper high resolution images of city lights at night from the orbiting space station. In November 2008, Pettit invented the zero g coffee cup, which used the wetting angle to carry fluid along a crease to permit drinking and avoid the necessity of a straw. This zero g cup was featured in the May 2009 issue of National Geographic magazine, along with his notes on the relation of the internal cup angle to the contact wetting angle for various construction materials. The cup received the first ever patent for an object invented in space.
Антарктида
2006 жылдың қарашасынан 2007 жылдың қаңтарына дейін Петтит Антарктидада метеориттерді іздеу (ANSMET) экспедициясына қатысты. Ол Антарктика жазында алты аптадай уақыт метеорит үлгілерін жинаумен айналысты, соның ішінде ай метеориті де болды. Экспедиция барысында, оған қар мотоциклінің шұғыл электрлік жөндеуін жасау және жедел тіс хирургиясын жүргізу тапсырылды. Ауа райының нашарлығынан шатырда өткізген уақытын "Сенбі күнгі таңғы ғылым" сериясын – "Мұзда" атты бағдарламасын жалғастырумен өткізді. Ол мұздық мұз үлгілерінің кристалдарының мөлшерін фотосуреттерге түсірді және тамақ дайындауға қолданылатын мұз ерігеннен қалған магниттік микрометеориттерді жинады. (Ол Антарктика мұздықтарының әр литрінде шамамен 1 микрометеорит болатынын есептеді.)
From November 2006 through January 2007, Pettit joined the Antarctic Search for Meteorites (ANSMET), spending six weeks in the Antarctic summer collecting meteorite samples, including a lunar meteorite. During the expedition, he was called on to perform emergency electrical repairs to a snowmobile and emergency dental surgery. Periods of tent confining inclement weather were spent continuing his Saturday Morning Science series—"on Ice"—with photographic surveys of crystal sizes of glacial ice samples and collections of magnetic micrometeorites from ice melt used for cooking water. (He estimated Antarctic glacial ice to contain roughly 1 micrometeorite per liter.)