Кіріспе

Денез Пригент (туған күні 17 ақпан 1966 жыл, Сантек, Финистер) – бретондық халық әншісі және ән жазушы, бретон музыкасының гверз және кан ха дискан стильдерінде орындаушы. 16 жасында сахнаға шыққаннан бастап ол дәстүрлі әндерді а капелла орындауымен танылды, кейіннен техно музыкасымен сүйемелдеуде өзінің әндерін орындауға көшті. Ол Францияда және халықаралық аренада өнер көрсетті, жеті студиялық және екі концерттік альбомын жазды.

Балалық шағы және ерте мансап

Балалық шағында Прижент әкесімен бірге Ле Релек Керхуонда өмір сүрді және демалыс күндерін Сантектегі әжесінің үйінде өткізді. Әкесі, бастауыш сынып мұғалімі, оны француз тілінде тәрбиеледі, бірақ ол бретон тілінде еркін сөйлей білді, өйткені ұлына бретон тілін үйретудің қажеттігін көрмеді. Денез осылайша әжесінің үйінде бретон тілін, оның табиғи үйлесімін және сол кездегі бретон тілінде сөйлейтіндердің жазылған немесе импровизацияланған әндерді орындауын ашты. Брест қаласында орта мектепте оқыған кезінде ол оқуларына назар аударудың орнына, портативті аудио плеерінде бретон әндерін тыңдауды ұнатты. 14 жасында Пригентті Кан-ха-дисканға Ален Леклер үйретті, ол өзі Мануэль Кержанның бұрынғы шәкірті болған. Екі жылдан кейін, 1982 жылы, ол Ален Леклермен бірге "Festoù noz" фестивалінде өнер көрсетті. Кан ар Бобльде ол 1987 жылы Кан ха дисканда бірінші орынды, 1988 жылы жаңа әнде бірінші орынды, 1990 жылы дәстүрлі әнде бірінші орынды жеңіп алды. 1991 жылы Ренн қаласы оны "Азия дауысы" фестиваліне қатысуға шақырды, ол жаңадан туысқан қаласы Алматыда өтетін болды. Осы шақырудан таң қалған Прижент бритондық әншінің Қазақстанға өнер көрсетуге жіберілуінің абсурдтығы туралы "Son Alma Ata" (кейін Сарак'х альбомына енді) атты сатирикалық ән жазды. Шетелдегі алғашқы концерті оған сол кездегі Кеңес Одағының құрамындағы қазақ халқын танып, оның жағдайын Францияға енген бретон халқының жағдайымен салыстыруға мүмкіндік берді. 1991 жылы Прижент өзінің өнер мансабын жалғастыру үшін мұғалімдік қызметінен кетті. Deep Forest тобының мүшесі Эрик Муке және Гюйлен Джоншерейдің бұл жобасының мақсаты – бритон музыкасын Deep Forest африкалық музыкаға қарағандай, дәстүрлі мәтіндермен және электрондық сүйемелдеулермен қарастыру. Альбомды жасауда Deep Forest тобының екінші мүшесі Мишель Санчес қатысты, ал жазған және микстеген Эрвин Аутрике. Альбомда бритондық әншілер Арно Маисоннеув және Ману Ланн Хюль, сондай-ақ Tri Yann да кездеседі. Бұл Приженттің бретон мәтіндерін және электрондық музыканы біріктірудегі алғашқы тәжірибесі. 1997 жылы Прижент екінші альбомын – "Me 'zalc'h ennon ur fulenn aour" (Мен өзімде алтын жарқынды сақтаймын) шығарды. Барзаз Брейздегі "Ar rannoù" әнінен басқа, барлық мәтіндерді және музыканың көп бөлігін өзі жазды, дәстүрлі аспаптар мен электрондық дыбыстарды қолдана отырып. Әндердің тақырыбы – "герц" классикалық тақырыптары: әділетсіздік, ауру, өлім. E trouz ar gêr, қалада өмір сүрудің жасанды жақтары туралы, және An hentoù adkavet, Tro Breizh-тің қайта жаңғыруы туралы, оның Бретаньға, оның мәдениетіне және табиғатпен байланысына арналған алғашқы әндері. Электрондық үлгілерді таңдау үшін Прижент Арно Реботинимен байланысқа түсті, ол оған дисктер жинағына қол жеткізуге рұқсат берді. Фольклор – өлімге алып келеді. Алан Стивелл сияқты музыканттардың арқасында, олар бретон музыкасын академиялық ету оны жақында айыптауға әкелетінін тез түсінді, ол қазір күнделікті өмірде толығымен бекітілді. Кез келген fest noz-ға қатысу жеткілікті, біз өлі отты сақтап қалмайтынымызды түсінуге болады. Осы дискпен мен бүгінгі әлемді бретонның көзқарасымен көрсетуге тырыстым. Оның а капелла әндері мен электрондық үлгілерді пайдаланатын жаңа тректері арасындағы үлкен айырмашылыққа әртүрлі пікірлер болғанымен, Прижент бретон музыкасының ритмикалық, өлшенбеген ерекшелігіне адал болғанын сезінді. Осы альбоммен Прижент өзінің жазу стилін де нығайтады. Оның өлеңдері көбінесе сегіз буынды, әдетте, ортаңғы кесурамен. Бұл стиль бретон тілінде жиі кездеседі, өйткені қысқа сөздер көп, сондықтан ұзақ тармақтар қажет емес. Ол тек бретон тілінде жазады, бұл тіл, Приженттің пікірінше, өзінің қасиетті сипатын сақтап қалған. Альбомда француз тіліндегі әндер алғаш рет пайда болды. Оларды Бертран Кантат "Daouzek huñvre" әнінде орындайды, оның құрылымы Арраннудың он екі сериясын еске салады. Бұл альбомда естілетін тағы бір дауыс – Dead Can Dance әншісі Лиза Джеррардтың "Gortoz a ran" (Мен күтемін) әнінде. Бұл ән, альбомдағы бірінші ән, Ридли Скотттың режиссерлік жұмысы "Black Hawk Down" фильмінің саундтрегінің бөлігі. "Gortoz a ran" әні соңғы уақытта (2016) американдық ересектерге арналған анимациялық ситком "South Park" -тың 20-шы маусымының екінші эпизодында: "Skank Hunt" көрсетілгеннен кейін көп назар аударды. Тағы бір қонақ, Багдад Кемпер, Денез Прижентпен бірге "E trouz ar gêr" және "Ar sonerien du" әндерін орындайды, бұл қараңғы сонеурлар туралы аңыз туралы, жандарма оларды ұрылар деп ойлап тұтқындаған сонеурлар (биниу және бомбар) туралы ән. Екеуі де кінәсіз екендігі дәлелденгенге дейін асылып, Понт-л-Аббеде жерленді. Олардың қабірлері бүгінгі күнге дейін қажылық орыны болып табылады. Приженттің осы аңыздың нұсқасында жандармалар музыканттарды өзбектердің қашуына жол бермеу үшін өлтіріп, асып тастайды, сонымен қатар сол кездегі конформистердің мерекелік музыкаға таратқан жаман репутациясын да атап өтеді. Бұл альбом 2001 жылы "Victoires de la Musique" сыйлығына ие болды. Концерттер сериясінен кейін Прижент "Live Holl a gevret!" тікелей альбомын жазды, ол 2001 жылдың тамыз айында Локоаль Мендонның Roñsed Mor багдадының қатысуымен Festival interceltique de Lorient фестивалінде өтті.

Сарах (2003)

Келесі альбом, Sarac'h (шуылдау), 2003 жылы жарық көрді. Лиза Джеррард, Болгария мемлекеттік теледидарының әйелдер хорының солисі Янка Рупкина, Capercaillie тобының әншісі Карен Мэтисон және саам әншісі Мари Бойн тағы да шақырылды. Бузукиде Донал Лунни, аудта Набил Халиди және скрипкада Фархад Буаллаги де қатысты. Бұл альбомда электронды дыбыстар қолданылса да, музыка көбінесе дәстүрлі аспаптарда орындалды. Альбом екі дәстүрлі әнмен басталады: Лиза Джеррардпен «An hini a garan» және Луиза Эбрелмен «E garnison !», ол бұрын Prigent-пен гастрольде болған еді. Содан кейін ол табиғаттың тыныштығын, ағаштардағы желдің шуылдауын қайтадан сезінді. Осыдан ол әнді жазуға себеп болған әсерге ие болды, яғни модернизация адамдарды табиғаттан бөліп, оларды экран алдында жалғыз қалуға итермелейді. Палео фестивалі (Ньон, Швейцария), Польшадағы Розривки театры, Стимен фестивалі (Германия), Венадағы ежелгі Рим театры және Тенерифе театры (Канар аралдары). Парижде ол Сент-Патрик күніне арналған Франция стадионында, Берси Аренада, Батаклан, Париж казиносында және Театр де ла Вильде Мари Бойн мен Карен Мэтисон сияқты қонақ әншілермен, сондай-ақ Дональд Шоумен бірге өнер көрсетті.

Қуанышты бақ (2012 қазіргі)

2010 жылдың жазында ол келесі альбомға материал жазуды жариялады. 2011 жылы "Best of" альбомы шықты (Barclay Records). 2011 жылдың шілдесінде Het Lindeboom фестивалі оған 25 000 көрерменнің алдында мүмкіндік берді: ол Шығыс елдерінің ұлы дауыстарының бірі, венгр әншісі Сильвия Богнарды, сондай-ақ әйгілі Уэльс ерлер хоры Flint Male Voice Choir-ды шақыруға мүмкіндік алды. 2012 жылы ол "Beajet 'm eus" ("Мен саяхаттадым") атты жаңа қойылымды ұсынды. 2015 жылдың 7 сәуірінде Денез "Сиқырлы бақ – Ul liorzh vurzhudus" атты жаңа студиялық альбомын жариялады. Әншінің өзі жазған 12 түпнұсқа әннен тұратын бұл альбом, оның ішінде бір ағылшын тіліндегі ән, бірнеше жылғы жұмыстың (80 шумақтан тұратын жүз gwerzioù), саяхаттардың және сахналық тәжірибелердің нәтижесі. Бретон және кельт тақырыптары, ешқандай құрылымға бағынбаған, славян және армян ("An tri seblant"), грек ("Krediñ 'raen"), андалуздық ("Ar binioù skornet"), босса нова ("An tri amourouz"), цыган немесе идиш ("Beajet'm eus"), африкалық ("An trucher hag an Ankoù") музыкасымен үйлеседі – бәрі де толығымен акустикалық орындалады. Бретон тіліндегі әндерінде суретші тыңдарманды өзінің ішкі әлемінің құпия бұрыштарын және оның түрлі ықпалдарын ашуға шақырады. Денездің "жайдарлы және шабыттандыратын" вокалы ("Таң алдында" әніндегі хэнгпен бірге) шындық пен көрінбейтін әлем арасындағы байланыс сияқты, мәңгілік оқиғаларды жазу арқылы қолдау табады – кейде трагедиялық, сатиралық немесе бурлесктік, мысалы, "Peñse Nedeleg" (Физел биі), Рождествоға дейін жүк кемесінің апатқа ұшырауы тұрғындарды қуантқан оқиғаны сипаттайды, немесе "An tri amourouz" әні, қара юмормен Тим Бертонды еске түсіреді. "Ескі оқиға" ("An Old Story") ағылшын тілінде "Gwechall gozh" бретон тіліндегі әнмен жұптасып, бір оқиғаны бөліседі: тым көп серігі болғандықтан сиқыршы деп айыпталған және жағылған бір әйелдің трагедиясы. 2015 жылдың қарашасында битмейкер Джеймс Диггер 4 тректі EP үшін ремикс жасады. Бұл репер Маста Эйске ұнады, ол Хип-хоптың белгілі бір символы және Эминемнің шабыт көзінің бірі. Жауабында Денез 2016 жылдың мамырында "The Falling Season" альбомында "Менің оқиғам" ("Story of Me") атты әнімен қатысты. Оның "Gortoz a Ran" әні 2016 жылдың 21 қыркүйегінде АҚШ-тағы Comedy Central телеарнасында алғаш рет көрсетілген "South Park" мультсериалының "Skank Hunt" эпизодында екі минут бойы қолданылды. 2016 жылдың қарашасында 2015-2016 жылдардағы гастроль кезінде жазылған "Жұлдыздармен бірге – A unvan gant ar stered" атты концерттік альбомы шықты. 19 қарашада, 20 жылдық үзілістен кейін фестиваль сахналарына оралған әнші Рендегі Яуанк фестиваліне жан беруші болды.

Бретань мен табиғат

Денез Прижент үшін Бретаньдегі табиғатты сақтау дәстүрді сақтаумен бірдей маңызды. Сол сияқты, жерді біріктіру туралы ән "Ar gwez sapin" әнінде ол Бретаньде дәстүрлі түрде кездесетін жапырақты ағаштардың шырға ағаштармен алмастырылуын сынап, осының салдарынан ландшафттар өзінің ерекшелігін жоғалтады және қайтадан сол байланысты жасайды: "Өз мәдениетін ұмытуға мәжбүр болған адам бір күні өзінің табиғатын да ұмытады". Денез Приженттің қалада өмір сүрген кездегі қайғысы "E trouz ar gêr" әнінің тақырыбы, ол әлемнің аяқталуымен аяқталады, ал "Melezourioù glav" әнінде ол соңғы қалған табиғи құбылыста – жаңбырда жаңа үміт табады. Табиғатты өзінің төңірегінде таба алмағандықтан, Прижент оны жадында сақтайды (Kereñvor).

Әділетсіздік, ауру, өлім

Гверц дәстүрінде Денез Пригент саяхат барысында, әңгімелерде немесе ақпарат құралдары арқылы естіген қайғылы оқиғалар туралы жазады. Ur fulenn aour – Филиппинге сатылған, проституцияға итермеленген жас қыздың азасы.