Бретань халық әндері жинағы – "Barzaz Breiz" (1839). Ауыз әдебиеті, аңыз-ертегілер, музыка сақталған. Романтизм дәуірінде Еуропа мәдениетіне үлкен үлес.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Барзаз Брейз (қазіргі жазуы Барзаз Брейз, "Бретань балладалары" дегенді білдіреді: барж – "бард" сөзінің эквиваленті, ал Брейз – "Бретань" дегенді білдіреді) – 1839 жылы Теодор Херсар де ла Виллемарке жинаған және жариялаған бретаньдық халық әндерінің жинағы. Ол ауызша дәстүрден жинақталған және дәстүрлі халық ертегілерін, аңыздарды және музыканы сақтайды. Херсар де ла Виллемарке Понт-Авенге жақын Низондағы Плессикс сарайында өсті және өзінің тегі жартылай бретаньдық болды.
Barzaz Breiz (in modern spelling Barzhaz Breizh, meaning "Ballads of Brittany": barzh is the equivalent of "bard" and Breizh means "Brittany") is a collection of Breton popular songs collected by Théodore Hersart de la Villemarqué and published in 1839. It was compiled from oral tradition and preserves traditional folk tales, legends and music. Hersart de la Villemarqué grew up in the manor of Plessix in Nizon, near Pont Aven, and was half Breton himself.
Маңыздылығы
Жинақ бастапқы бретон тілінде, француз тіліне аудармасымен бірге жарық көрді. Ол кеңінен тарады, себебі Францияда баск тілін "жанынан тапқан" романтизм өкілдері Еуропаның ұмытылған мәдениеттеріне және халықтық католицизм астында жатқан ежелгі діни нанымдарға қызығушылық таныта бастады. "Барзаз Брейз" бритон халық мәдениетін алғаш рет еуропалық оқырманға таныстырды. Жиналған әндердің ең көнелерінің бірі – Ыс аңызы. Кітаптың ерекшелігі, Ла Вильмарке балладалардың мәтінімен қатар музыкасын да нотаға түсіргендігінде. Бұл әнұрандардан өзге, бритон халық музыкасын жинап, басып шығаруға жасалған алғашқы қадамдардың бірі болды. Осы басылымға дейін "Британия жырлары" деп аталатын нәрсе 12-14 ғасырлардағы француз тіліндегі романдардағы кейбір аңыздарға сілтемелер арқылы ғана белгілі болды, онда мәдениеттің көп бөлігі галликалық оқырманға бейімделіп өзгертілген. Кітап екі бөлімнен тұрады. Бірінші бөлімде тарихи аңыздар мен бритон басшыларының – Номиноэ, Эриспоэ және Отыздың шайқасының батырларының ерліктері туралы балладалар жинақталған. Екінші бөлімде жергілікті мәдениет, діни мерекелер мен жыл мезгілдеріне байланысты шаралар сипатталады.
The collection was published in the original Breton language with a French translation. It achieved a wide distribution, as the Romantic generation in France that "discovered" the Basque language was beginning to be curious about all the submerged cultures of Europe and the pagan survivals just under the surface of folk Catholicism. The Barzaz Breiz brought Breton folk culture for the first time into European awareness. One of the oldest of the collected songs was the legend of Ys. The book was also notable for the fact that La Villemarqué recorded the music of the ballads as well as the words. This was one of the first attempts to collect and print Breton traditional music, except hymns. Until this publication the so called Matter of Britain was known only from references to some legends in French language Romances of the 12th to 14th centuries, in which much of the culture was also transformed to suit Gallic hearers. The book is divided into two parts. The first part collects ballads about historical legends and heroic deeds of Breton leaders, including Nominoe, Erispoe and the warriors of the Combat of the Thirty. The second part records local culture, concentrating on religious festivals and seasonal events.
Аутентиктілігі
Дәстүрлі халық әдебиетінің жариялануы осы кезеңде осындай жинақтардың ең танымал болғаны, Джеймс Макферсонның «Оссианның өлеңдері» туралы пікір қақтығысына байланысты әңгімеге толы болды. Ол ежелгі кельт поэзиясынан аударылған деп есептелді, бірақ көпшілік оны негізінен Макферсонның өзі жазғанына сенді. «Барзаз Брейз» басылымынан кейін Франсуа Мари Лузель 1868 жылы өткен ғылыми конференцияда осы еңбекке сын айтты. 1872 жылы Сент-Брюктегі Бретон қауымдастығының съезінде ол әндердің Макферсонның үлгісімен толығымен жасалғанын айтты, себебі ол өзі ешқашан осындай көркем бретон тілінде, француз сөздерінен таза балдадалармен кездеспегенін мәлімдеді. Оның қарсыластары көтерген басты мәселе – Вильмарке басқа ғалымдарға өзінің жазбаларын көрсетуден бас тартқандығы болды. Бұл дау-дамай жиырмасыншы ғасырға дейін жалғасты. 1907 жылы Ла Вильмаркұлы Пьер де ла Вильмарк әкесінің еңбегін қорғап жариялады. Бірақ 1960 жылы Фрэнсис Гурвил докторлық диссертациясында «Барзаз Брейздің» жалған екенін дәлелдеді. 1974 жылы Донатьен Лоран 1964 жылы Вильмарке жазбаларының табылуы арқасында кітаптың материалдарының түпнұсқалығын көрсету арқылы осы айыптауларды ішінара жоққа шығарды. Лоранның зерттеулері 1989 жылы жарық көрді. Лоранның қорытындысы бойынша, Вильмарке мәтіндер мен музыканы жандандыру және тазарту мақсатымен жинаған материалды қайта құрастырған, бірақ бұл сол кездегі қалыпты практика еді, оны Гримм ағай-інілерінің жұмысымен салыстыруға болады. Мэри Энн Константиннің 1996 жылғы «Бретон балладалары» зерттемесінің «Жинаушылар мен әншілер» атты тарауында осы дау-дамайға баға берілген.
The publication of traditional folk literature was controversial at this time because of the dispute about the most famous of such collections, James Macpherson's The Poems of Ossian, which purported to be translated from ancient Celtic poetry, but was widely believed to have been largely written by MacPherson himself. After the publication of Barzaz Breiz, François Marie Luzel criticised the work at a scholarly conference in 1868. At the 1872 Congress of the Breton Association at Saint Brieuc, he argued that the songs had been completely manufactured in the manner of Macpherson, because, he said, he had never himself met with ballads in such elegant Breton and free of borrowed French words. The main problem raised by his opponents was that Villemarqué refused to show his notebooks to other scholars. The dispute continued into the twentieth century. In 1907 La Villemarque's son, Pierre de la Villemarqué, published a defence of his father's work. However, in 1960 Francis Gourvil argued in a PhD thesis that the Barzaz Breiz was a forgery. In 1974 Donatien Laurent partially rejected these accusations by demonstrating the authenticity of the material of the book thanks to the discovery in 1964 of Villemarqué's notebooks. Laurent's research was published in 1989. Laurent concluded that Villemarqué had rearranged the material he had collected in order to enliven and clean up the texts and music, but that this was common practice at the time, comparable to work of the Brothers Grimm. An assessment of the dispute is given in the chapter "Collectors and Singers" of Mary Ann Constantine's 1996 study Breton Ballads.
Басылымдар
Бірінші басылымы 1839 жылы Парижде "Éditions Delloye" баспасы 2° 8 форматында жарық көрді. 1840, 1845 және "Didier et Cie" баспасында 1846 жылдары қайта басылған кітап 1867 жылы Парижде қайта жарық көрді. 1865 жылы Том Тейлордың стандартты ағылшын тіліне аудармасы "Британның балладалары мен әндері" деген атпен шықты. Басылымда "Миссис Том Тейлордың үйлесімділігі" бар кейбір түпнұсқа әуендері болды, бірақ кейбір балладалар алынып тасталды. 1867 жылғы басылым кейіннен Perrin академиялық кітапханасы тарапынан бүгінгі күнге дейін көп рет қайта басылды, ағылшын тіліндегі көптеген аудармаларды (Тейлор, Флей), неміс (Келлер Секендорф), итальян (Пасколи), поляк және тағы да басқаларын есептемегенде. 1981 жылы кішкентай форматта жаңа басылым жарық көрді. 1989 жылы Mouladurioù Hor Yezh тек бретон тіліндегі мәтіні бар "Barzhaz Breizh" кітабын шығарды, бірақ ол қазіргі орфографияға ауыстырылды және музыкалық ноталар қосылды. 1996 жылы Coop Breizh кітаптың француз тіліндегі қалталық нұсқасын, бретон тіліндегі мәтінісіз жариялады. 1999 жылы Editions du Layeur 1867 жылғы басылымды қайта басып шығарды, оны әнші және жинақшы Янн Фаңш Кеменер жазды, сонымен қатар 1845 жылғы басылымның алғы сөзі де қосылды. Оның басты артықшылығы – әр өлеңнің бретон және француз тілдеріндегі нұсқаларын біріктіріп, оқуға өте қолайлы етуі. Кітапқа ілесе келген компакт-дискіде Янн Фаңш Кеменер мен "Maîtrise de Bretagne" орындауындағы он екі ән, сондай-ақ дуэттер мен жеке орындаулар бар.
The first edition was published in 1839 in Paris by Éditions Delloye, in the form of books in 2 ° 8. Reprinted in 1840, 1845 and, at Didier et Cie, 1846, the book was then published in 1867 in Paris. In 1865 the standard English translation by Tom Taylor was published under the title Ballads and Songs of Brittany. The edition contained some of the original melodies "harmonized by Mrs. Tom Taylor", but omitted some of the ballads. The 1867 edition was subsequently reprinted many times to the present day by the academic library Perrin, not counting the many English translations (Taylor, Fleay ), German (Keller Seckendorf. ), Italian (Pascoli), Polish, and so on. In 1981 a new edition appeared in pocket sized format. In 1989 Mouladurioù Hor Yezh issued a Barzhaz Breizh with only the Breton text, but changed into modern orthography and including the musical score. In 1996, Coop Breizh published a pocket version of the book in French without the Breton text. In 1999, Editions du Layeur issued a reprint of the 1867 edition, by Yann Fañch Kemener, singer and collector, plus the foreword to the 1845 edition. The main merit is that he put Breton and French versions of each poem together ensuring a very high readability. A compact disc accompanies the book provides a performance of twelve of the songs by Yann Fanch Kemener and "Maîtrise de Bretagne", solo and duo.