Бретань тарихы: мәдениет пен тәуелсіздік күресі

Кіріспе

Бретаньнің тарихы, Франция

Францияның солтүстік-батысындағы мәдени аймақ.

Екінші толқын кезінде Британиядан миссионерлердің көптеп көшіп келгені туралы көптеген жазбалар бар, әсіресе Бретаньнің жеті негізін қалаушы әулиелері мен Сент-Гильда. Көптеген бретон қалалары осы ертедегі әулиелердің құрметіне аталған. Ирландиялық әулие Коломбан да Бретаньде дін таратып, оның есімі Карнак қаласындағы Сент-Клумбанда сақталады. Бретон тіліндегі ең ерте мәтін – 590 жылға жататын ботаникалық зерттеме (салыстыру үшін, француз тіліндегі ең ерте мәтін 843 жылға жатады). Орта ғасырлық бретон тіліндегі көптеген қолжазбалар викингтер шапқан кезде жоғалып кеткен.

Кішігірім патшалықтар

Ерте орта ғасырларда Бретань үш патшалыққа бөлінді: Домнония (Девнент), Корнуэль (Кернев) және Бро Варок’х (Брорек) – олар ақырында үлкен бретон мемлекетінің құрамына енді. Бірінші екі патшалықтың атаулары көшіп келген британдықтардың туған жерлерінен (Девон және Корнуолл) шыққан. Бро Варок’х ("Варок’тың жері") Ванн (Гвенд) аймағына билік еткен алғашқы белгілі бретон билеушісінің есімімен аталған. Кономор сияқты Домнония билеушілері өз аумақтарын кеңейтуге тырысты (соның ішінде британдық Девон мен Корнуоллдағы иеліктерін де қамти отырып), барлық бретондықтарға басып алу құқығын талап етті, бірақ жергілікті феодалдар арасында үнемі шиеленіс болды.

Сыртқы билікке қарсылық

9-ғасырда бретондықтар Франк Каролинг империясына қосылуға қарсылық көрсетті. Бірінші біріккен Бретань герцогтігін Номиноэ құрды. Бретондықтар франктардың экспансионистік идеяларын тежеу үшін даниялық викингтерге достық ұсыныс жасады. 843 жылы Каролинг империясы бөлінген кезде Номиноэ осы жағдайды өз аумағын консолидациялау үшін пайдаланды. Номиноэнің ұлы Эриспоэ, Ламберт II Нант және викинг әміршісі Хастейнмен одақтасып, Мессак шайқасында франктарды жеңді. 845 жылы Номиноэ бастаған бретон әскері, Батыс Франция (Франция) королі Карл Тоқалдың әскерін Редон мен франк шекарасына жақын, Бретаньдің шығыс бөлігіндегі Баллон шайқасында жеңді. Номиноэ бұрынғыда франк шекара аймағының бөлігі болған, "Бретон Маршы" деп белгілі Ренн және Нант қалаларын бақылауға алды. Ренн, Нант және Ретс аймақтарына бақылау 851 жылы Женгланд шайқасында Эриспоэ бастаған бретондықтар франк әскерін тағы да жеңген кезде бекітілді; нәтижесінде Карл Тоқал Бретаньнің тәуелсіздігін мойындады және тарихи герцогтікті және кейінірек провинцияны анықтаған шекараларды белгіледі. Эриспоэден кейін келген Соломонның тұсында, 866 жылы Хастейннің викингтері мен бретондықтар бірігіп, қазіргі Ле-Манс маңындағы Брисарте шайқасында франк әскерін жеңді. Викингтер франктардың екі басшысын – Роберт Күшті мен Ранулфты өлтірді. Франктар Бретаньнің франк патшалықтарынан тәуелсіздігін растауға және Соломонның аумағын кеңейтуге мәжбүр болды. Викингтер өз бретон одақтастарына көмектесу үшін франк патшалықтарына шабуыл жасап, қиратушылық шабуылдар ұйымдастырды. Алайда, бұл кейінгі онжылдықтарда екі қырлы қаруға айналды, өйткені викингтер бретондықтарға қарсы шығып, Бретаньді тонады және ақырында басып алды. Бұл жағдай тек жер аударылған бретондықтардың оралуымен және франктармен одақтасу арқылы шешілді. Осы кезден бастап Бретань, Батыс Францияға және ақырында Францияға әртүрлі деңгейде бағынышты герцогтікке айналды.

During the 9th century the Bretons resisted incorporation into the Frankish Carolingian Empire. The first unified Duchy of Brittany was founded by Nominoe. The Bretons made friendly overtures to the Danish Vikings to help contain Frankish expansionist ideas. When the Carolingian empire was divided in 843, Nominoe took advantage of the confusion to consolidate his territory. In alliance with Lambert II of Nantes and the Viking warlord Hastein, Nominoe's son Erispoe defeated the Franks at the Battle of Messac. In 845 the Breton army under Nominoe defeated the forces of Charles the Bald, King of West Francia (France), at the Battle of Ballon, in the eastern part of Brittany near Redon and the Frankish border. Nominoe gained control over the major towns of Rennes and Nantes, which had previously formed part of the Frankish border zone known as the "Breton March". Control over Rennes, Nantes and the Pays de Retz was secured when the Frankish army was defeated once again in 851 at the Battle of Jengland by the Bretons under Erispoe; consequently Charles the Bald recognised the independence of Brittany and determined the borders that defined the historic duchy and later province. Under Erispoe's successor Salomon, Hastein's Vikings and the Bretons united as one in 866 to defeat a Frankish army at the Battle of Brissarthe, near modern day Le Mans. Two Frankish leaders, Robert the Strong and Ranulf, were killed by the Vikings. The Franks were forced to confirm Brittany's independence from the Frankish kingdoms and expand Salomon's territory. The Vikings tactically helped their Breton allies by making devastating pillaging raids on the Frankish kingdoms. This unfortunately became a double edged sword over the next few decades as the Vikings turned on the Bretons and pillaged Brittany, eventually occupying it. This situation was only overturned with the return of exiled Bretons and an alliance with the Franks. From this point Brittany became a duchy with various levels of fealty to West Francia and eventually France.

Орта ғасырдың аяғы

Бретондықтар 1173–1174 жылдардағы көтеріліске қатысып, Генрих II Англияға қарсы көтерілісшілердің жағына қосылды. Генрихтің ұлы Джеффри II, сол кездегі Бретань герцогтігінің мұрагері, әкесінің Бретаньді ағылшын тәжінің иелігіне қосу әрекеттеріне қарсы тұрды. Джеффридің ұлы Артур өзінің билігі кезінде (1186–1203) қайтыс болғанға дейін, мүмкін Джон патшаның бұйрығымен өлтірілген. 1185 жылы Джеффри II «Граф Джеффридің Ассизіне» қол қойды, ол феодтарды бөлуге тыйым салып, Бретань феодалдық жүйесін нығайтты. Герцог Артур I-нің қайтысынан кейін, Артурдың үлкен әпкесі Элеонора Джон Англияның тұтқынында болғандықтан, бретондықтар Артурдың жартылай кіші әпкесі Аликсті қолдады. Франция королі Филипп II Август Аликсті Капетиялық князь Пётр Моклерк Дрёге үйлендірді, осылайша Пётрді Аликстің регенті етіп тағайындады. 1213 жылы Филипп II Август Бретаньдегі билігін нығайту мақсатында Пётрді герцогтіктің әкімшісі және оның ұлы, герцог Жанның тәрбиешісі етіп таныстырды. Пётр Моклерк Бретань гербіне күміс түлкінің терісін (герминин) енгізіп, өз феодының Франциядан тәуелсіздігін жақтады. Джон Элеонора атынан Бретаньді қайтаруға тырысқанда 1214 жылы жеңіліске ұшырап, Аликсті және Пётрді мойындады. Элеонора қандай да бір қылмыссыз Англия түрмесіне қамалды, содан бері оның талаптары көтерілген жоқ. 14 және 15 ғасырларда галло тілінде сөйлейтін Британия галликана (қазіргі Жоғарғы Бретань) мен бритон тілінде сөйлейтін Британия бритонизаны (қазіргі Төменгі Бретань) арасындағы айырмашылық мойындалды. Бретань мұрагерлік соғысы 1341–1364 жылдары өтті. Соғысқа қатысқан тараптар – соңғы герцогтың жартылай ағасы Джон Монфорт (ағылшындар қолдады) және оның қызы Жоанна Пентьевр, Франция королі Карл II Блуаның немересіне үйленген. Бұл ұзаққа созылған қақтығыс, Жүз жылдық соғыстың бір бөлігі, аңызға айналды (мысалы, «Отыздың шайқасы» және Бертран де Гесклен туралы айтуға болады). Оның нәтижесі 1364 жылы Оре шайқасында шешілді, онда Монфор үйі француздық тараптан жеңіске жетті. Бірінші Геранд келісімінен кейін Жоанна Пентьевр Иоанн Жеңімпаздың пайдасына герцогтыққа деген талаптарынан бас тартты. Осының нәтижесінде Бретаньде Салик заңының өзгертілген түрі енгізілді. Соғыс ортасында, 1352 жылы Бретань штаттары құрылды. Олар герцогтіктің Парламентіне айналды. Асылзаттардың қолдауын жоғалтқан герцог Жан IV 1373 жылы Англияға жер аударылды. Сол кездегі жоғары дворяндар, мысалы, Коэтмен Пентьевр үйі немесе Руже үйі, бұрынғы Бретань патшаларының ұрпақтары, Пентьевр жағын қатты қолдады және Монфорт пен Пентьевр әскерлері арасындағы қайта-қайта болған шайқастарда жойылуға жақын болды. Франция королі Карл V Бретаньдің бас генерал-лейтенанты етіп өзінің інісі Анжу герцогін (сонымен қатар Жоанна де Пентьеврдің күйеуі) тағайындады. 1378 жылы Франция королі Бретаньді өзіне қосып алуға тырысты, бұл бретондықтарды Жан IV-ті жер аударылудан қайтаруға итермеледі. Герандтың екінші келісімі (1381) Бретаньдің ағылшын-француз қақтығысындағы бейтараптығын бекітті, бірақ Жан Карл VI-ға адалдық серт берді. 1420 жылы герцог Жан V Пентьевр графы, Жоанна Пентьеврдің немересі тарапынан ұрланды. Жанның әйелі, герцогиня Жоанна де Франс көтерілісшілерді қоршап алып, күйеуін босатып, Пентьеврдің мүлкін тәркіледі. 1464 жылы Жан Лагадеуктің бритон тіліндегі латынша-французша сөздігі «Католикон» жарық көрді. Бұл кітап әлемдегі алғашқы үш тілді сөздік, алғашқы бретон сөздігі және алғашқы француз сөздігі болды. Франция Корольдігінің әскері Швейцария мен Италиядан 5000 жалдамалы әскердің көмегімен 1488 жылы Бретань әскерін жеңді, ал тәуелсіз Бретаньнің соңғы герцогы Франциск II Франция короліне герцогтың 12 жастағы қызының, герцогтық мұрагерінің некесін анықтау құқығын беретін келісімге баруға мәжбүр болды. Герцогиня Анна герцогтіктің соңғы тәуелсіз билеушісі болды, өйткені ол ақырында Франция королі Людовик XII-ге үйленуге мәжбүр болды. Герцогті оның қайтысынан кейін қызы Клодқа өтті, бірақ Клодтың күйеуі Франциск I 1532 жылы Бретань мен Франция арасындағы одақ туралы жарлық арқылы герцогті Франция корольдігіне қосты.

Bretons took part in the Revolt of 1173–1174, siding with the rebels against Henry II of England. Henry's son Geoffroy II, then heir apparent to the Duchy of Brittany, resisted his father's attempts to annex Brittany to the possessions of the English Crown. Geoffroy's son Arthur did likewise during his reign (1186–1203) until his death, perhaps by assassination under King John's orders. In 1185, Geoffroy II signed "Count Geoffrey's Assise" which forbade the subdivision of fiefs, thereby reinforcing the Breton feudal system. After the presumed death of Duke Arthur I, with Arthur's full elder sister Eleanor captive under John of England, the Bretons supported Arthur's half younger sister Alix instead. King Philip August of France married Alix to the Capetian prince Peter Mauclerc of Dreux, establishing Peter as regent of Alix. In 1213, with the aim of strengthening his power in Brittany, Philip August introduced Peter as administrator of the duchy and tutor of his son, duke Jehan of Brittany. It was Peter Mauclerc who introduced the use of ermines in the Breton coat of arms and came to espouse the cause of his fief's independence with respect to France. While John attempted to regain Brittany in the name of Eleanor, he was defeated in 1214 and finally recognized Alix and Peter. Eleanor ended up in English prison without issue, with her claim never raised ever since. The 14th and 15th centuries saw the recognition of the distinction between a Gallo speaking Britannia gallicana (now called Upper Brittany) and a Breton speaking Britannia britonizans (now Lower Brittany). The Breton War of Succession was fought in 1341–1364. The parties were the half brother of the last duke, John of Montfort (supported by the English), and his niece, Joanna of Penthièvre, who was married to Charles of Blois, nephew of the king of France. This protracted conflict, a component of the Hundred Years' War, has passed into legend (see for example Combat of the Thirty and Bertrand de Guesclin). Its outcome was decided at the Battle of Auray in 1364, where the House of Montfort was victorious over the French party. After the first Treaty of Guérande, Joanna of Penthièvre abdicated her claims to the dukedom in favour of John the Conqueror. A modified form of Salic law was introduced in Brittany as a result. In the midst of the conflict, in 1352, the États de Bretagne or Estates of Brittany were established. They would develop into the Duchy's parlement. Deserted by his nobles, Duke John IV left for exile in England in 1373. The higher nobility of that time, like the house of Coetmen Penthièvre, or the house of Rougé, descendants of the former kings of Brittany, strongly supported the Penthièvre side and was nearly extinguished in the repeated fights between Montfort and Penthièvre's troops. The king of France, Charles V, named as lieutenant general of Brittany his brother, the duke of Anjou (also a son in law of Joanna de Penthièvre). In 1378, the king of France sought to annex Brittany, which provoked the Bretons to recall John IV from exile. The second Treaty of Guérande (1381) established Brittany's neutrality in the Anglo French conflict, although John continued to swear homage to Charles VI. In 1420, duke John V was kidnapped by the count of Penthièvre, grandson of Joanna of Penthièvre. John's wife, duchess Joanna de France besieged the rebels and set free her husband, who confiscated the Penthièvre's goods. In 1464 the Catholicon, a Breton Latin French dictionary by Jehan Lagadeuc, was published. This book was the world's first trilingual dictionary, the first Breton dictionary and also the first French dictionary. The army of the Kingdom of France, with the help of 5,000 mercenaries from Switzerland and Italy, defeated the Breton army in 1488, and the last Duke of independent Brittany, Francis II, was forced to submit to a treaty giving the King of France the right to determine the marriage of the Duke's daughter, a 12 year old girl, the heir to the Duchy. The Duchess Anne was the last independent ruler of the duchy as she was ultimately obliged to marry Louis XII of France. The duchy passed on her death to her daughter Claude, but Claude's husband Francis I of France incorporated the duchy into the Kingdom of France in 1532 through the Edict of Union between Brittany and France, which was registered with the Estates of Brittany.

Ерте заманауи кезең

1532 жылдан кейін Бретань белгілі бір салық және реттеушілік автономиясын сақтап келді, оны корольдік абсолютизмнің күшеюіне қарамастан Бретаньдің Генералдық штаты қорғады. Бретань гугеноттар мен Дін соғыстары кезінде негізінен католик болып қалды, бірақ протестантизм Нант және басқа да бірнеше аймақтарда тарады. 1590 жылдан 1598 жылға дейін Католик лигасының соғысы кезінде Меркёр герцогы Филипп Эммануэль (Бретань губернаторы және Пентиевр графинясының күйеуі) өзін Бретань герцогы деп жариялауға тырысып, Испанияның Филипп II-мен одақтасты. Соңғысы өзінің қызы Изабелланы қайта құрылған Бретаньнің басшысы етіп тағайындауды қарастырды. Алайда Генрих IV Меркёрді құрметті түрде қарсы алуға мәжбүр етті. Колбер дәуірінде Бретань Францияның теңіз күштерінің кеңеюінен пайда тапты. Сен-Мало, Брест және Лориант қалаларында ірі порттар салынды немесе жаңартылды, және бретондықтар француз теңіз күштерінің маңызды бөлігін құрады. Бретондықтар Жаңа Франция мен Батыс Индияны отарлауда маңызды рөл атқарды (Американы француз отарлауына қараңыз). 1675 жылы Корнуайль епархиясы және басқа жерлердегі көтерілісшілер Қызыл бас киімдердің көтерілісіне қатысты. Голландиямен байланыста болған көтерілісшілер күткен көмек ешқашан келмеді. Көтерілістің жетекшісі Себастьян Ар Бальпты Монгейлар маркизі өлтірді, оны Ар Бальп тұтқын ретінде ұстап тұрған. Көтеріліс Шольн герцогымен басып тасталды, жүздеген бретондықтар асылып немесе дөңгелекке тартылды. Мадам де Севинье Ренн қаласындағы француз әскерлері бретондық сәбиді тіске басқан деп мәлімдеді. Ренндегі бүлікшілдікке күдік келтірілген бір көше қиратылып, тұрғындары үйсіз қалды. 1720 жылғы Понкаллектің қастандығында Испаниямен байланыстағы кіші дворяндар Регенттікке қарсы салық көтерілісін бастады. Понкалле маркизі мен тағы үш адам Нант қаласында көтеріліс үшін сотталып, жазаланды. XVIII ғасырда Нант Францияның ең маңызды сауда орталықтарының біріне айналды. Нанттың гүлденуінің негізі Атлант мұхитындағы құл саудасы болды. 1789 жылдың 4 тамызында Париждегі Ұлттық құрылтай жиналысы феодалдық жеңілдіктерді жою туралы бірауыздан шешім қабылдады. Бұл Бретань сияқты провинциялардың жеңілдіктерін де қамтыды. Осылайша Бретань 1532 жылғы Одақ шартынан бері кепілденген құқықтық мәртебесін, автономиясын, Парламентін және әкімшілік, салық және құқықтық ерекшеліктерін жоғалтты. Париждегі Бретон клубы (жакбиндер ретінде жақсы танылған) феодалдық айырмашылықтарды жоюға бастамашылық жасағанмен, бұл шешім Бретаньде күшейе түсті, өйткені жергілікті автономияның жоғалуы және революцияның көбінесе антиклерикалды сипаты наразылық тудырды. Көптеген бретондықтар Шуаннерияға, Ұлыбританияның көмегімен және Вандеядағы көтеріліспен одақтасқан роялистік көтеріліске қатысты. Осылайша Бретань француз революциясына қарсылықтың ошағына айналды. 1789 жылы Бретань аумағы бес департаментке бөлінді, бұл ішінара орта ғасырлық билік органдарынан шыққан présidiaux деп аталатын бұрынғы бөлімдерге негізделген.

After 1532, Brittany retained a certain fiscal and regulatory autonomy, which was defended by the Estates of Brittany despite the rising tide of royal absolutism. Brittany remained on the whole strongly Catholic during the period of the Huguenots and the Wars of Religion, although Protestantism made some headway in Nantes and a few other areas. From 1590 to 1598, during the War of the Catholic League, Philippe Emmanuel, Duke of Mercœur (governor of Brittany and husband of the countess of Penthièvre) sought to have himself proclaimed Duke of Brittany and allied with Philip II of Spain. The latter, on the other hand, considered establishing his daughter Isabella at the head of a reconstituted Brittany. Henry IV, however, brought Mercœur to an honourable surrender. During the era of Colbert, Brittany benefited from France's naval expansion. Major ports were built or renovated at Saint Malo, Brest, and Lorient, and Bretons came to constitute a leading component of the French navy. Bretons played an important role in the colonization of New France and the West Indies (see French colonisation of the Americas). In 1675, insurgents in the diocese of Cornouaille and elsewhere rose up in the Revolt of the Bonnets Rouges. The rebels, in contact with Holland, were expecting assistance that never came. Sébastian Ar Balp, the leader of the rebellion, was assassinated by the Marquis de Montgaillard whom Ar Balp was holding prisoner. The rebellion was repressed by the duc de Chaulnes, and hundreds of Bretons were hanged or broken on the wheel. Madame de Sévigné claimed that French soldiers garrisoned in Rennes had roasted a Breton infant on a spit. A whole street in Rennes, suspected of seditiousness, was demolished leaving the inhabitants homeless. In the conspiracy of Pontcallec of 1720, members of the petty nobility in contact with Spain led a tax revolt against the Régence. The marquis de Pontcallec and three others were tried and executed in Nantes for the uprising. During the 18th century, Nantes rose to become one of the most important commercial centres of France. The backbone of Nantes's prosperity was the Atlantic slave trade. On 4 August 1789, the National Constituent Assembly in Paris unanimously proclaimed the abolition of feudal privileges. These included the privileges of the provinces such as Brittany. Brittany thus lost the juridical existence, autonomy, Parlement, and administrative, fiscal and legal peculiarities guaranteed since the Edict of Union of 1532. Although the Breton Club (better known as the Jacobins) in Paris had initiated the move to abolish feudal distinctions, the decision proved increasingly unpopular in Brittany, where the loss of local autonomy and the increasingly anti clerical character of the Revolution were resented. Many Bretons took part in the Chouannerie, the royalist insurgency assisted by Great Britain and allied with the revolt in the Vendée. Brittany thus became a hotbed of resistance to the French Revolution. The territory of Brittany was divided in 1789 into five départements, partially on the basis of earlier divisions called présidiaux which in turn had issued from medieval bailliages.

Революциялық кезең

Көптеген бретондықтар, әсіресе саудагерлер класының өкілдері, Француз революциясы кезінде монархияға көңіл білдірді. 1791 жылы бретондықтар провинцияның Генералдық штатын қайта құруды және мемлекеттік органдар жүйесіне оралуды жоспарлай бастады. Шарль Арман Туффин, ла Руэри графы, осы жоспардың маңызды тұлғасы болды, бірақ кейіннен құпия агент Жорж Дантон оның қатысуын ашқаннан кейін жасырынуға мәжбүр болды. Көтерілістің басты ұйымдастырушыларының бірі жасырынып кеткеніне қарамастан, бүлік Ұлыбритания Корольдігінің көмегімен жалғасты, себебі британдықтар Бретань жағалауындағы порттарға қол жеткізуді қалады. Француз әскери-теңіз күштерінің аймақтағы беделі 1793 жылдың қыркүйегіне қарай бұрынғы бүліктер мен флоттың қайта құрылуына байланысты әлсірегендіктен, Бриттани британдық шабуылдарға өте қолайлы болды. Бриттанидің нашар дамыған инфрақұрылымы Францияның қалған бөлігімен байланысын қиындырды. Көбінесе Бриттани қалалары теңіздік маңыздылығымен ерекшеленсе, Республиканың арқасында олар соғысқа дайындалды және индустриалдануға ұшырады. Қоғамдық қауіпсіздік комитеті Ұлыбританияға шабуылға дайындалып жатты, өйткені Ұлыбритания Сент-Мало мен Брест қалаларында зор ықпалға ие болды, ал кейбір революционерлер бұл қалалар Тулон сияқты британдық билікке көшуі мүмкін деп қорқыды. Осы қауіптің күшеюіне байланысты, Қоғамдық қауіпсіздік комитеті Францияның ұлттық бірлігін сақтау мақсатымен, Бретань сияқты жергілікті аймақтарға «Миссиядағы өкілдер» деп аталатын республикалық әскерлерді жіберді. Ұлттық конвенттің бұйрығымен бұл өкілдердің міндеті – жергілікті билік басшыларын алмастыру болды. Осы арқылы өкілдер революцияға қарсы көңіл күйді басуға тырысты. 1793 жылдың 14 тамызындағы Ұлттық конвенттің қаулысы осы өкілдердің «қажет деп санаған ішкі және сыртқы қорғаныстың барлық шараларын қабылдауы» керек екенін жариялады, бұл Террор кезіндегі жалпыға ортақ зорлық-зомбылыққа себепкер болды. Бриттаниге жіберілген Миссиядағы белгілі өкілдердің бірі – Жан Батист Каррье, Қоғамдық қауіпсіздік комитетіне «осы топ жасаған контрреволюциялық тәртіпсіздіктерге кінәлі деп танылғандарды тұтқындауға уәде берді». Пьер Луи Приё, тағы бір Миссиядағы өкіл, Бретаньнің жағалау қалаларындағы Лориент және Ванн қалаларындағы көтерілістерді басуға қатысты. Бреттань шаруалары монархияны қолдап, жаңа үкіметке қарсы болды. Пьер Луи Приё конгрестің билігін күдікті контрреволюционерлерді тұтқындау, Бретаньнің жергілікті билігін жою және мәлімдемелер жасау арқылы жүзеге асыруға тырысты. Ванн қаласында Революцияға қарсы көзқарас басым болды, қаланың 12 000 тұрғынының тек 200-і ғана жаңа конституцияны қабылдады. Приё жаңа тәртіптің қажеттілігін негіздеу үшін Бриттания ауылдарын фанатизммен толып жатқан жер деп жариялады. Содан кейін Приё әскерлерді қалаларға енгізіп, көтерілісші аристократтар мен шаруаларды іздеу үшін үйлерде тінтіру жүргізді. Тұтқындаулар жаңадан құрылған үкіметтің контрреволюционерлерге қарсы алғашқы қорғанысы болғанымен, бұл топтың билігіне қатысты алаңдаушылық тез өсті. Каррье сияқты басшылар тұтқындауға бұйрық беруден мемлекетке опасыздық жасағаны үшін кінәлі деп танылғандарды өлім жазасына кесуге бұйрық беруге көшті.

Many Bretons, especially members of the merchant class, remained sympathetic to the monarchy during the French Revolution. In 1791, Bretons began to plan a re establishment of the Estates General of the province, and a return to the estates of the realm system. Charles Armand Tuffin, marquis de la Rouërie was a significant figure in this plot but ultimately ended up in hiding after a secret agent divulged his participation to Georges Danton. Despite the obstacle posed by one of the plot's major architects going into hiding, the insurrection continued on, aided by the Kingdom of Great Britain, as the British desired continued access to the ports on Brittany's coast. Brittany was especially open to British landings since the French Navy presence in the region was weakened by September 1793 due to previous mutinies and the restructuring of the navy. Brittany, with its weak infrastructure, was poorly connected to the rest of France. Normally, cities in Brittany were used for their naval importance, but they eventually became industrialized because of the Republic, which prepared them for war. The Committee of Public Safety was preparing to attack Britain as Britain had significant influence in the towns of Saint Malo and Brest, and some revolutionaries feared that these towns would place themselves under British control as Toulon had done. In light of these mounting foreign threats, the Committee of Public Safety sent Republican troops known as ‘Representatives on a Mission’ to local regions—such as Brittany—to ensure the preservation of national unity within France. The function of these Representatives, by order of the National Convention, was to replace the local government leaders. In doing so, the Representatives were meant to quell anti revolutionary sentiment. The order of the National Convention on 14 August 1793 declared that these Representatives "take every measure of interior and exterior defense which they may consider necessary" contributed to the nation wide violence experienced during the Terror. Jean Baptiste Carrier, one prominent Representative on a Mission, who had been sent to Brittany, dutifully reported to the Committee of Public Safety that he would "arrest those declared guilty of the counter revolutionary disorders committed by this company". Pierre Louis Prieur, another such Representative on a Mission, was involved in extinguishing the uprisings in the coastal towns of Brittany such as Lorient and Vannes. The peasants in Brittany were royalist and opposed the new government. Pierre Louis Prieur sought to implement the authority of the convention by arresting suspected counter revolutionaries, removing the local authorities of Brittany, and making speeches. In Vannes, there was an unfavorable attitude towards the Revolution with only 200 of the city's population of 12,000 accepting the new constitution. Prieur declared Brittany's countryside overcome by fanaticism in order to justify terror as the new order. Prieur then infiltrated cities with troops and conducted house searches to locate and silence rebellious aristocrats and peasants. While arrests were the first defense of the newly established government against counter revolutionaries, fear quickly mounted concerning the power of this group. Quickly, leaders such as Carrier had moved from ordering arrests to ordering executions of anyone found guilty of treason against the state.

Революциядан кейінгі кезең

XIX ғасырда Бретань провинциясы уақыттан тыс автономия репутациясын қабылдады, себебі романтиктер провинцияны шаруа дәстүрінің, діни мерекелердің және жабайы ландшафттардың бекінісі ретінде бейнеледі. Сонымен қатар, бретон өмірі Францияның қалған бөлігімен, әсіресе Үшінші республика кезінде, тығыз байланысты болды. Дегенмен, Бретаньнің антиреспубликалық бейнесі француз саясаткерлерін Франко-пруссия соғысы кезінде Седан шайқасында француздардың апатты жеңілісінен кейін Екінші француз империясының құлауынан кейінгі әскери іс-қимылдарда бретон сарбаздарының сенімділігіне күдік тудырды. Бретондықтардың сепаратистік көңіліне қатысты қорқынышпен, сарбаздар Ле-Ман қаласының сыртындағы Конли лагеріне қамалды. Жағдайдың нашарлығы, сондай-ақ лай мен жаңбыр салдарынан жүздеген адам аурудан қайтыс болды. Лагерь "концентрациялық лагерь" деп сипатталды және бретон ұлтшылдығындағы елеулі трагедияға айналды. 1871 жылы лагерь жабылды және француз әскері қалған 19 000 бретон сарбазын 2-ші Луара армиясына қосуға шешім қабылдады. Олар Ле-Ман шайқасына қатысты, бірақ нашар жабдықталғандықтан пруссиялықтар тарапынан жеңіліске ұшырады және француз командирлері тарапынан жеңіліске кінәланды. Бретаньде өзінің аймақтық және сепаратистік қозғалыстары болды, олар сайлауларда және басқа да саяси жарыстарда әртүрлі деңгейде сәттілікке жетті. Қазіргі заманғы бретон ұлтшылдығы 19 ғасырдың соңы мен 20 ғасырдың басында дамыды. Бұл қозғалыстардың басым бөлігі католик дәстүршіл ағымында орналасты. 1944 жылдан кейін бретон ұлтшылдығы көптеген танымал ұлтшылдардың (мысалы, Ропарз Хемонның) нацистермен ынтымақтастығынан кейін беделін жоғалтты, олар екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Бретаньді және француз мемлекетінің көп бөлігін басып алды. Алайда, басқа бретон ұлтшылдары қарсылық қозғалысына қатысты. Бретань Ұлыбританияға жақын орналасқандығы, салыстырмалы түрде қиын ландшафты және маңызды теңіз базаларының болуы арқасында қарсылық күресінде маңызды рөл атқарды. Бірақ екінші дүниежүзілік соғыс кезінде одақтастар Солтүстік Франциямен бірге Бретаньді де қатты бомбалады, нәтижесінде Лориан сияқты көптеген қалалар дерлік жойылды. Бұл әрекет мыңдаған француз азаматының қазасына әкелді. Лорианда қала соғыс аяқталғанға дейін азат етілмеді, ал азаматтық аудандар қиратылғанмен, суасты кемелеріне арналған бекіністер бұзылмады. Франция Виши үкіметімен әкімшілік аймақтарға бөлінген кезде ресми Бретань аймағына дәстүрлі түрде бретондық аумақты құрайтын бес департаменттің тек төртеуі ғана кірді. Бретон аймағынан Луар-Атлантик департаментінің алынып тасталуы, оның ішінде Нант (бретондық екі дәстүрлі астананың бірі) көптеген дау-дамайға себеп болды. 1960 жылдары Мон-д'Арредегі Бреннилисте тәжірибелік ядролық электр станциясы салынды. Бұл станция шамамен он жыл бойы жұмыс істеді және 1988 жылдан бері бұзылу үдерісі жүріп жатыр. Францияда ядролық электр станциясын бұзудың алғашқы тәжірибесі осы. 1960 жылдардан бастап, әсіресе, бретон ұлтшылдығы католик дәстүршіл бағытымен қатар, күшті солшыл сипатқа ие болды. FLB және ARB сияқты кейбір топтар, тіпті ұлтшыл айналымдарда да маргиналды болып табылды, өте символдық нысандарға қарсы саботаж жасау арқылы жаңалықтарда кеңінен жарияланды. 1972 жылдың наурыз айында Сен-Брюктегі "Joint Français" зауытының жұмысшылары жалақыны көтеру үшін ереуілге шықты. Ереуіл сегіз аптаға созылды. 1940 жылдан бері бретон тілінің қолданылуы күрт төмендеді. Көптеген бретон тілінде сөйлейтін қауымдастықтарда француз тілі басымдық алғандықтан, 1945 жылдан кейін туған балалардың көп бөлігі тілді меңгеруі сирек кездеседі. Алайда, 1970 жылдан бері бретон тілі зиялылар мен мамандар арасында қолдауды арттырды, ал салыстырмалы түрде шағын, қалалық негіздегі Диван қозғалысы екі тілді оқыту мектептері арқылы жас бретон тілдерін жоғалтуға қарсы күресті. Алан Стивелл сияқты музыканттардың еңбектері арқасында бретон музыкасы да кеңінен танылды. 1978 жылдың 16 наурызында Amoco Cadiz супертанкері Плудалмезодағы Портсалл портының жағалауынан бірнеше жүз метр қашықтықта құлап кетті. Нәтижесінде әлем тарихындағы бесінші ірі мұнай ағыны болды, ол Бретаньдің солтүстік және солтүстік-батыс жағалауларына қатты зиян келтірді. 1980 жылдың ақпан және наурыз айларында Плогоф халқы, Пуант-дю-Раз орналасқан коммуна, үкімет жіберген десанттық әскерлер мен тікұшақтарға қарамастан, өз коммундарында ядролық электр станциясын салуға қарсылық көрсетті. Олар бұқаралық ақпарат құралдарынан кең қолдау алды. 1981 жылғы президенттік сайлаудан кейін, нәтижесінде Франсуа Миттеран билікке келгеннен кейін электр станциясының жобасы тоқтатылды. 2014 жылы "Bonnets Rouges" қозғалысы "экосалықты" жою мақсатымен сәтті әрекеттер жасап, жүздеген жылдамдық камераларын, салық порталдарын және салық бюроларын қиратты.

In the 19th century Brittany acquired a reputation for timeless autarky, as Romantics developed an image of the province as a bastion of peasant traditionalism, religious festivals, and wild landscapes. At the same time, Breton life became increasingly integrated with that of the rest of France, particularly under the Third Republic. However, the image of Brittany as anti republican led French politicians to doubt the reliability of Breton soldiers during the military actions that followed the collapse of the Second French Empire, as resulted from the disastrous French defeat in the Battle of Sedan during the Franco Prussian War. Fearing Breton separatist sentiments, the soldiers were interned in a military camp, Camp Conlie, outside Le Mans. Because of bad conditions, worsened by mud and rain, several hundreds died from disease. The camp has been described as a "concentration camp" and became a significant atrocity story within Breton nationalism. In 1871 the camp was closed and the French military decided to incorporate the remaining 19,000 Breton soldiers into the 2nd Army of the Loire. They participated in the Battle of Le Mans, but poorly equipped, they were crushed by the Prussians and also blamed for the defeat by the French commanders. Brittany has had its own regionalist and separatist movements which have experienced varying success at elections and other political contests. Modern Breton nationalism developed at the end of the 19th and beginning of the 20th century. The main body of these movements situated themselves within the Catholic traditionalist current. After 1944, Breton nationalism was widely discredited thanks to the collaboration of a number of prominent nationalists (such as Roparz Hemon) with the Nazis, who occupied Brittany along with most of the rest of the French state during the Second World War. On the other hand, other Breton nationalists took part in the Resistance. Brittany played a particularly important role in the Resistance thanks to its proximity to Great Britain, the relatively rugged landscape, and the presence of important naval installations. However, during the Second World War the Allies bombed Brittany along with the rest of Northern France with such ferocity that many towns such as Lorient nearly ceased to exist. The act involved the killing of many thousands of French citizens. In the case of Lorient, the town was not freed until the end of the war and the submarine pens were not destroyed unlike the civilian areas which had been wiped out. When France was divided into administrative regions by the Vichy government, the official Brittany Region included only four of the five departments traditionally understood to comprise the Breton territory. This removal of Loire Atlantique, which contains Nantes (one of the two traditional Breton capitals) from the Breton region has been a matter of much controversy. An experimental nuclear power station was constructed at Brennilis in the Monts d'Arrée during the 1960s. This was in operation for about ten years, and since 1988 it has been in the process of being dismantled. This is the first time that a nuclear power station has been dismantled in France. Since the 1960s in particular Breton nationalism has developed a strong leftist character, alongside the Catholic traditionalist strain. Certain groups such as the FLB and the ARB, marginal even within nationalist circles, made headlines through sabotage against highly symbolic targets. In March 1972, workers at the Joint Français, a factory in Saint Brieuc, went on strike to obtain a wage increase. The strike lasted eight weeks. Since the 1940s, use of the Breton language has declined precipitously. In most Breton speaking communities, it has become uncommon for children born since 1945 to acquire much of the language as French becomes universalized. On the other hand, Breton has enjoyed increasing support among intellectuals and professionals since the 1970s, and the relatively small, urban based Diwan movement has sought to stem the loss of young Breton speakers through bilingual immersion schools. Breton music has also become more widely known through the work of musicians such as Alan Stivell. On 16 March 1978, the supertanker Amoco Cadiz ran aground a few hundred metres from the shores of the small port of Portsall in Ploudalmézeau. The result was the fifth largest oil spill in world history which severely affected the north and northwest coasts of Brittany. In February and March 1980, the population of Plogoff, the commune containing the Pointe du Raz, demonstrated to prevent the construction of a nuclear power generator in their commune, despite the paratroopers and helicopters sent by the government. They received a wide support from the media. The power station project was abandoned after the presidential elections of 1981, which brought François Mitterrand to power. In 2014, the Bonnets Rouges destroyed hundreds of highway speed cameras, tax portals, and tax bureau offices in their successful direct action campaign to have the "ecotaxe" abolished.

Орта ғасырлар

Е. Г. Боуэн, қасиетті теңіз жолдары мен елді мекендері, Уэльс университеті баспасы, 1977. Кристиан Ю. М. Кербуль, "Британ патшалықтары" жоғары орта ғасырда, "Понтиг Куп Брейж" баспасы, 1997. Жан Керхерве, "Бретон мемлекеті 14 және 15 ғасырларда", 2 томдық, Малойн, 1987. Майлс Диллон, Нора Чадвик, Кристиан Дж. Гюйонварк, "Кельт патшалықтары", Librairie Arthème Fayard, 1974.

Француз провинциясы ретінде Бретань

Мишель де Мони, 1532–1790. "Бретань мен Франция одағының сырлары", "Франция империясы" баспасы, Ренн, 1986. Марсель Планьоль, "Бретань институттарының тарихы (Мемлекеттік және жеке құқық)", Институтпен марапатталған еңбек, Ұлттық ғылыми зерттеулер орталығының қолдауымен жарияланған, 3 томдық, "Брокэлианде шеңбері" басылымдары, Ренн, 1953–1955 жылдар.

Революциялық тарих

Уильям Дойл. Француз төңкерісінің Оксфорд тарихы. Оксфорд: Оксфорд университеті баспасы, 1989.