Англицизм – басқа тілдерге ауысқан ағылшын сөздері мен тіркестері. Технология, колонизация әсерінен пайда болған. Транслитерация, латын әрпінде жазылуы мүмкін.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Ағылшын тіліне тән сөз немесе құрылым, сондай-ақ ағылшын тілінен алынған немесе қарыз сөз.
Word or construction peculiar to or borrowed from the English language
Ағылшын тіліне қарыз сөздің ену процесі – басқа тілдегі сөздің ағылшын тіліне бейімделуі.
the process by which a non English word is adapted into English
Англицизм – басқа тілдің ағылшын тілінен қарыз алған сөзі немесе құрылымы. 20 ғасырда британдық және американдық колониализмнің, ал 21 ғасырда мәдениеттердің жаһандық таралуымен және ағылшын тілді БАҚ-тың өркендеуімен көптеген ағылшын терминдері басқа тілдерде кеңінен тарады. Интернет және компьютер сияқты технологияға қатысты ағылшын сөздері оларға бұрыннан сөздер болмағандықтан бүкіл әлемде кең таралған. Ағылшын сөздері кейде сөзбе-сөз импортталады, ал кейде импорттау тіліне ағылшыншалауға ұқсас процесс арқылы бейімделеді. Латын әліпбиі жоқ тілдерде осы қарыз сөздерді латын әліпбиінде жазуға болады, нәтижесінде мәтін әр түрлі жазулардан тұрады; басқа жағдайларда олар транслитерацияланады. Жапон тіліне ағылшын және басқа шет тілдеріндегі сөздерді аударуда көбінесе катакана жазуы қолданылады. Кейбір елдерде мұндай англицизмдер орынды деп саналады, тіпті ағылшын сөздерін қолдану сәнді көрінеді. Жапонияда ішкі нарыққа арналған өнімдерді сату көбінесе ағылшын немесе псевдо-ағылшын брендтері мен ұрандарын пайдалануды қамтиды. Басқа елдерде англицизмге теріс қаралады және қоғамдық ұйымдар мен үкіметтер бұл үрдісті кері қайтаруға тырысады. Сондай-ақ, англицизм сөзі ағылшын тіліне қатысты болғанымен, бұл процесс міндетті түрде Англиядан алынған сөздерді білдірмейді. Ол ағылшын тілінің барлық түрлерінен алынған терминдерді де қамтуы мүмкін, сондықтан АҚШ-тан алынған қарыз сөздер үшін «американизм» терминін қолдану қажет.
An anglicism is a word or construction borrowed from English by another language. With the rise in Anglophone media and the global spread of British and US colonialism in the 20th century and cultures in the 21st century, many English terms have become widespread in other languages. Technology related English words like internet and computer are prevalent across the globe, as there are no pre existing words for them. English words are sometimes imported verbatim and sometimes adapted to the importing language in a process similar to anglicisation. In languages with non Latin alphabets, these borrowed words can be written in the Latin alphabet anyway, resulting in a text made up of a mixture of scripts; other times they are transliterated. Transliteration of English and other foreign words into Japanese generally uses the katakana script. In some countries, such anglicisation is seen as relatively benign, and the use of English words may even take on a chic aspect. In Japan, marketing products for the domestic market often involves using English or pseudo English brand names and slogans. In other countries, anglicisation is seen much more negatively, and there are efforts by public interest groups and governments to reverse the trend. It is also important to note that while the word anglicism is rooted in the word English, the process does not necessarily denote anglicisms from England. It can also involve terms or words from all varieties of English so that it becomes necessary to use the term Americanism for the loan words originating from the United States.
Анықтамалар
Англицизмнің анықтамасы түрлі салаларда едәуір өзгешеленеді. Бұл сөз тілдердің қарым-қатынасының әртүрлі жағдайларында қолданылады. "Таңдамал еуропа тілдеріндегі англицизмдер сөздігінде" англицизм деп санау үшін қойылатын талаптар: сөздің жазылуы, айтылуы және морфологиясы бойынша ағылшын тіліндегі түрі анық көрінуі керек. Осы нақты мағынада, қарыз аудармалар мен калькилер (сондай-ақ, этимологиялық жағынан қазіргі француз тілімен байланысты тілдерден алынған сөздер) ескерілмейді. Бір топ адам англицизмдерді зиянсыз және пайдалы деп есептейді, ал енді бірі оларды күресу қажет жаман әсер деп қарастырады. Англицизмнің тағы бір анықтамасы: ағылшын тіліне ғана тән сөз немесе құрылым; британдық ағылшын тіліне тән сөз немесе тіркес; немесе ағылшын тілінің синтаксисі, грамматикасы немесе мағынасы басқа тілге аударылғанда тілдің дұрыс қолданылмауына немесе қате аудармаға әкелетін жағдай.
Definitions of anglicism differ significantly across various fields. The word is employed in various situations of language contact. The criteria for being considered an anglicism by the Usage Dictionary of Anglicisms in Selected European Languages are as follows: a loanword that is recognisably English in form with regards to spelling, pronunciation and morphology. In this specific sense, loan translations and calques are excluded (as well as words that are etymologically derived from languages related to modern French). Some see anglicisms as harmless and useful, others perceive them as bad influences to be countered. Other definitions of anglicism include: a word or construction peculiar to English; a word or phrase that is peculiar to British English; or English syntax, grammar, or meaning transposed in another language resulting in incorrect language use or incorrect translation.
Бейімделу
Бірқатар ғалымдар ағылшындықтардың пайда болуы үшін алдымен тілге бейімделу (адаптация) болуы керек деп келіседі, мысалы, Еуропада көптеген ағылшындық сөздердің енуі сияқты. Фишердің айтуынша, бұл жаңа сөздерге (неологизмдерге) ұқсас, себебі олар интеграцияның бірнеше кезеңінен өтеді, олар: 1) бастапқы кезең, онда сөз әлі жаңа және көптеген сөйлеушілерге белгісіз болады; 2) таралу кезеңі, онда сөз институционализация процесіне қатыса бастайды; және 3) сөз тілдің негізгі құрамының бір бөлігіне айналады.
A number of scholars agree that for anglicism to take place, adaptation must first occur such as in the case of the integration of a great number of anglicisms in Europe. Fischer said that it is similar to neologism in the sense that it completes several phases of integration, which include: 1) the beginning, when it is still new and not known to many speakers; 2) the phase where it begins to spread and take part in the process of institutionalisation; and, 3) the word becomes part of the common core of the language.
Қытай
Бұл ағылшын терминдері, тіркестері немесе ұғымдары қытай тіліне, оның барлық түріне сіңген, және оны қытай тілінде сөйлейтін адамдардың қолданатын ағылшын тілінің (Чинглиш) нұсқасымен шатастырмау керек. Қытай тіліндегі англицизмдердің пайда болу себептері әртүрлі, олардың ең көп таралғаны – дыбыстамалық қарыз алу арқылы енгендері. Мысалы, "автобус" (Қытай материгінде немесе Тайваньда) Гонконг пен Макаода әдетте деп аталады, себебі оның кантон диалектіндегі айтылуы ағылшын тіліндегісімен ұқсас. Тағы бір англицизм түрі – синтаксистік англицизм, яғни сөйлем стандартты қытай тіліндегі орналасу ережесінен ауытқып, ағылшын тіліндегідей құрылымда жасалғанда; мысалы, "желі" деген сөз немесе деп аударылады, мұнда "net" сөзіне жақын мағынада қолданылады.
These are English terms, expressions, or concepts that have been absorbed into the Chinese language, including any of its varieties, and should not be confused with Chinglish, the variety of the English language used by native Chinese speakers. The origins of Chinese anglicisms vary, one of the most common being those obtained by phonetic borrowing. For example, a "bus" (, in Mainland China or Taiwan) is usually called in Hong Kong and Macao because its Cantonese pronunciation is similar to its English counterpart. Another type of anglicism is syntactic anglicism, when a sentence is rendered following the English word order instead of the standard Chinese word order; for example, the word for "network" is or , where can be translated as "net".
Фин тілі
Ағылшын тілінен алынған сөздерді төрт түрге бөлуге болады: тікелей фонетикалық еліктеу, лексикалық және грамматикалық калькалар, сондай-ақ орфографияның ықпалы. Ресми тіл (Тілдерді жоспарлау кеңсесінің мәліметі бойынша) ағылшын тілінен алынған сөздерді жақтырмайды, және көбінесе тікелей мағынадағы сөздер тілде қолдануға жеткілікті, тіпті ауызша сөйлеуде де. Дегенмен, кейбір ағылшын тілінен алынған сөздер еніп жатады. Компьютерлік жаргон көбінесе тікелей еліктеуге толы, мысалы, svappi – "swap". Поп-музыка, ғылыми фантастика, ойын, сән, автомобиль және белгілі бір деңгейде ғылыми жаргон сияқты басқа да жаргондарда көптеген ағылшын тілінен алынған сөздер кездеседі. Егер бұл терминдер жаргон контексінен тыс қолданылса, бұл артық маманданғандықтың белгісі деп есептеледі. Жалпы, тікелей еліктеу соншалықты көп емес, бірақ мысалдары бар. Мысалы, "sexy" сөзі, ағылшын тіліндегі "/s/ɛ/k/s/i/" сияқты емес, "y" әрпімен айтылып, сипаттаушы ретінде қолданылуы мүмкін. Бұл көбінесе жасөспірімдерге тән. Лексикалық калькалар ағылшын тіліндегі "killer application" сияқты тіркестерді алып, "өлтіретін қосымша" мағынасында tappajasovellus деп аударады. Оқырман мұны түсіну үшін ағылшын тіліндегі балама сөзді білуі керек. Ағылшын тілімен жиі байланыста болатын кейбір сөйлеушілер ағылшын тілінің грамматикалық калькасын жасады – "you" жалпылама есімдік. Ағылшын тілінде "You can't live if you don't eat" (Егер тамақтанбасаң, өмір сүре алмайсың) сияқты сөйлемдерде "you" тыңдаушыға тікелей қатысты емес, жалпылама мәлімдеме білдіреді. Осы мысал фин тілінде "Syömättä ei elä" деп аударылады, онда жеке грамматикалық тұлғасыз форма (пассив) қолданылады. Сөзбе-сөз аударғанда, "Sä et elä jos sä et syö" – бұл тыңдаушыға тікелей қатысты болады. Мұнда ауызша сөйлеудегі "sinä"-ның қысқартылған түрі "sä" қолданылады. Сондықтан, бұл ағылшын тілінен алынған калька екенін түсіну керек, әйтпесе "Сен сол жерде!" деген бұйрық тонға ренжуіңіз мүмкін. (Осындай құрылымның жергілікті аналогтары да бар, сондықтан грамматиканың бұл бөлігінің шығу тегі әрқашан ағылшын тілінен болмауы мүмкін.) Ағылшын тілінде күрделі сөздер бөлек жазылады, ал фин тілінде олар біріктіріледі, акронимдер мен сандарда дефис қолданылады. Фин тілінде "prosessitekniikka" және "Intel 80286 prosessori" дұрыс, ал "process engineering" немесе "Intel 80286 processor" дұрыс емес. Сөздерді біріктірмеу немесе дефис қоймау – адасқандықтан жасалған қателік болуы мүмкін, немесе ағылшын тілінен алынған ықпал. Орфографиялық тағы бір ереже – ағылшын сөздері түпнұсқасымен жазылады. Мысалы, компьютерлік жаргоннан алынған "chat" сөзі "chattailla" (chat + frequentative) деп жазылады, тіпті ол "sättäillä" деп айтылса да. "chattäillä" немесе "chättäillä" формалары да қолданылады. Кейде бұл тілдің стандартты формасы болып табылады, мысалы, "sherry" – ағылшын тіліндегі "šeri"-дің орнына.
The anglicisms can be divided to four types: direct phonetic imitation, lexical and grammatical calques, and contamination of orthography. Official language (as given by the Language Planning Office) deprecates Anglicisms, and for the most part, native constructions are sufficient even in spoken language. Nevertheless, some anglicisms creep in. Computer jargon is generally full of direct imitation, e. g. svappi "swap". Other jargons with abundant anglicisms are pop music, scifi, gaming, fashion, automobile and to some extent scientific jargon. This is regarded a sign of overspecialisation, if used outside the context of the jargon. Generally, direct imitation is not as common, but there are examples. For example, the word sexy , pronounced with an Y unlike in English '/s//ɛ//k//s//i/, might be used as an adjective. This is teenager specific. Lexical calques take an English expression, like killer application, and produce tappajasovellus, which does mean "an application that kills" just as in English. Readers need to know the equivalent English term to understand this. Some speakers, especially those in frequent contact with the English language have created a grammatical calque of the English you impersonal. The English impersonal utilises the second person pronoun you, e. g. You can't live if you don't eat. Here, the word you does not refer explicitly to the listener, but signifies a general statement. The same example is rendered in Finnish as Syömättä ei elä, where a separate grammatical impersonal (also known as passiivi) is used. When translated word by word, Sä et elä jos sä et syö, it will refer directly to the listener. Here the contraction sä of spoken language is used instead of the sinä of spoken language. Then, you will need to understand that it is an anglicism, or you can be offended by the commanding "You there!" tone produced. (There are also native examples of the same construction, so the origin of this piece of grammar may not always be English.) An English orthographical convention is that compound words are written separately, whereas in Finnish, compound words are written together, using a hyphen with acronyms and numbers. In Finnish, prosessitekniikka and Intel 80286 prosessori would be correct, but process engineering or Intel 80286 processor would not. Failure to join the words or omitting the hyphen can be either an honest mistake, or contamination from English. Another orthographical convention is that English words tend to be written as the originals. For example, the computer jargon term from to chat is written as chattailla (chat + frequentative), even if it is pronounced sättäillä. The forms chattäillä or chättäillä are used, too. Sometimes, it is even standard language, e. g. sherry , instead of according to English pronunciation šeri .
Неміс тілі
Денглиш – неміс тілінде ағылшын тілінен алынған сөздер мен жалған ағылшын сөздердің көбейіп кетуін сипаттайтын сынды есім. Ол неміс тіліндегі "Deutsch" (неміс) және "Englisch" (ағылшын) сөздерінің қосылуынан жасалған. Бұл термин алғаш рет 1965 жылы қолданылған. Ағылшын тілінің неміс тіліне әсері белгілі бір деңгейде тілдердің қарым-қатынасы нәтижесі болуы мүмкін. Алайда, "Денглиш" термині көбінесе неміс тілін күштеп ағылшыншалауға немесе жалған ағылшыншалауға жасалған тырысқан әрекеттерді білдіреді.
Denglisch is a pejorative term used in German describing the increased use of anglicisms and pseudo anglicisms in the German language. It is a portmanteau of the German words Deutsch (German) and Englisch. The term is first recorded from 1965. To some extent, the influence of English on German can be from normal language contact. The term Denglisch is however mostly reserved for forced, excessive exercises in anglicisation, or pseudo anglicisation, of the German language.
Италиялық
Бенито Муссолини билігі тұсында итальян тілін ағылшын тілінен және басқа да шетел тілдерінен тазартуға тырыстықтар жасалды. Бүгінде итальян тілі ағылшын тілінен келген сөздерді ең көп қабылдайтын тілдердің біріне айналды.
Under Benito Mussolini, efforts were made to purify Italian of anglicisms and other foreign words. Today, Italian is one of the most receptive languages for anglicisms.
Жапон тілі
Жапон тіліндегі ағылшын сөздері жапон тіліндегі кейбір дыбыстардың жоқтығын ескере отырып өзгертіледі, мысалы, "l" ( "r" дыбысына ауысады) және "v" ("b" дыбысына ауысады). Басқа өзгерістер де болады, мысалы, ағылшын сөзінің соңы "l" әрпімен біткенде, ол "ru" түріне өзгереді. Мысалы, "hotel" сөзі "hoteru" болып айтылады, "abekku hoteru" (махаббат қонақ үйі) тіркесіндегідей. Бірақ "abekku" сөзі француз тілінен ("avec" - "білеумен") келгендіктен, ол тікелей ағылшын сөзі емес.
Anglicised words in Japanese are altered to reflect the absence of certain phonemes in Japanese, such as 'l' (changed to 'r') and 'v' (changed to 'b'). Other changes occur when, for example, an English word ending in "l" becomes "ru". For example, "hotel" becomes hoteru, as in the expression abekku hoteru (love hotel), the word abekku is strictly speaking not an anglicism, coming from the French avec (with).
Латвия тілі
Латвия тілінің жазба дереккөздеріндегі алғашқы ағылшын тілінен алынған сөздер 18 ғасырдың соңында пайда болды, бірақ 1970 жылдардың ортасына дейін олардың саны аз болғандықтан және көбінесе спорт және техника терминологиясында кездесетін болғандықтан, олар жақсы зерттелмеді. Сол кезде латыш тілі мен ағылшын тілінің тікелей байланысы өте шектеулі болғандықтан, көптеген ағылшын тілінен алынған сөздер латыш тіліне неміс немесе орыс тілі арқылы келді. Латвия тәуелсіздік алғаннан бері, ағылшын тіліндегі ақпарат құралдарының қолжетімділігі артып, латыш тіліне ағылшын тілінен алынған сөздердің көптеп енуі байқалды.
The first anglicisms in the written sources of Latvian appear at the end of the 18th century, however, up until the middle 1970s they were barely researched as their number remained low and since they mostly appeared in the terminology of sports and engineering. The direct contact between Latvian and English at that time was very limited, thus most of the anglicisms entered Latvian through German or Russian. Ever since Latvia regained its independence, there has been an influx of anglicisms into the Latvian language due to the fact that media in English is more accessible than ever.
Польша тілі
Польша және ағылшын тілдерінде сөйлейтін аймақтар арасындағы тілдік байланыс кем дегенде 15 ғасырдан бері байқалып келеді. Дегенмен, поляк тіліндегі алғашқы англицизмдердің көп бөлігі Ұлыбритания мен Америкадағы жерлердің атауларымен шектелген. Алғашқы нақты англицизмдер де географиямен байланысты болды және Франциск Сиарчинскийдің 18 ғасырдағы «Geografia, czyli opisanie naturalne, historczne i praktyczne krajów we czterech częściach się zawierające» атты еңбегінде тіркелген. Сол ғасырдың соңына қарай поляк тілінде ағылшын тілінен шыққан кем дегенде 21 лексема қолданысқа енді. Михаль Амшеевичтің 1859 жылғы шетел тілі сөздігінде шамамен 100 англицизм, ал 1861 жылғы Вильня сөздігінде шамамен 180 осындай сөз кездеседі. 19 ғасырда тіркелген англицизмдердің көп бөлігі ағылшын қоғамында қолданылған әлеуметтік, саяси, құқықтық және экономикалық ұғымдарға қатысты сөздер болды, ал сол кездегі Польшада оларға сәйкес институттар болған жоқ. Тағы бір тобына теңіз, спорт және техникалық терминдер кірді. Уақыт өте келе бұл сөздер сіңіріліп, қазіргі поляк тілінің сөздіктерінде «бюджет» деп жазылады. 19 ғасырдың басында Сэмюэл Линде жасаған поляк тілінің сөздігіне келесі англицизмдер енген: фоксал (Лондонның Воксхолл ауданынан алынған; қазіргі поляк тілінде кешкі кеш немесе бақша кеші деген мағынаны білдіреді), , , , , , рум. Ғасырдың басында қолданыста шамамен 250 ағылшын сөзі болды, 1961 жылға қарай поляк тіліндегі ағылшын лексемаларының саны 700-ден асып, 1980 жылдары 1000 лексемадан, ал 1994 жылы кем дегенде 1600 лексемадан басып өтті.
Sporadic linguistic contacts between Polish and English speaking areas have been noted at least since the 15th century. However, most early anglicisms in Polish were mostly limited to names for places in Great Britain and the Americas. The first proper anglicisms were also related to geography and were recorded in an 18th century work Geografia, czyli opisanie naturalne, historyczne i praktyczne krajów we czterech częściach się zawierające by Franciszek Siarczyński. By the end of that century there were at least 21 lexemes of English provenance in Polish usage. The 1859 dictionary of foreign words by Michał Amszejewicz contains roughly 100 anglicisms, the so called Vilnian dictionary of 1861 contains roughly 180 of such words. The anglicisms recorded in the 19th century were in large part words related to social, political, legal and economic concepts used in English society and lacking corresponding institutions in contemporary Poland. Another group comprised naval, sports related and technical terms. With time the word was assimilated and remains in modern Polish dictionaries, written as budżet. Early 19th century Dictionary of the Polish Language by Samuel Linde includes the following anglicisms: foksal (after London's suburb of Vauxhall; meaning an evening garden party in contemporary Polish), , , , , , rum and At the turn of the century there were roughly 250 English words in use, by 1961 the number of English lexemes in Polish rose to over 700, breaking 1000 lexemes in the 1980s and at least 1600 in 1994.