Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Мамандар қолданатын терминология көбінесе белгілі бір топқа ғана түсінікті болады.
Specialist terminology often understood only by a certain group
Жаргон немесе техникалық тіл – белгілі бір саламен немесе қызмет аймағымен байланысты мамандандырылған терминология. Жаргон әдетте нақты бір коммуникативтік жағдайда қолданылады және сол контекстен тыс жерде жақсы түсінілмеуі мүмкін. Контекст көбінесе нақты бір кәсіп (мысалы, белгілі бір мамандық, кәсіби сала, тіл немесе академиялық сала) болып табылады, бірақ кез келген топтың өзіне тән жаргоны болуы мүмкін. Жаргонды тілдің қалған бөлігінен ерекшелендіретін негізгі қасиет – оның арнайы сөздік қоры, соның ішінде терминдер мен сөздердің анықтамалары, олар нақты осы контекстке тән, сондай-ақ, күнделікті тілде қолданылғанға қарағанда тар және нақты мағынада қолданылатын терминдер. Бұл сыртқы топтардың коммуникацияға жасаған әрекеттерін дұрыс түсінбеуіне әкелуі мүмкін. Жаргон кейде техникалық сленг түрі ретінде қарастырылады, содан кейін белгілі бір қызмет саласында қолданылатын ресми терминологиядан ажыратылады. Жаргон, сленг және арго терминдері әдебиетте жиі нақтырақ ажыратылмайды; әртүрлі авторлар осы ұғымдарды әртүрлі жолмен түсіндіреді. Бір анықтама бойынша жаргон сленгтен құпиялылығымен ерекшеленеді; екінші түсінікке сәйкес, ол негізінен кәсіби және техникалық салалармен байланысты. Дегенмен, кейбір дереккөздерде бұл терминдер мағынасы бірдей болып қарастырылады. Жаргонды қолдану XVI ғасырдың шамамен ортасынан бастап кеңінен таралды, түрлі мамандық иелерін қызықтырды. Бұл әртүрлі жаргон түрлері бойынша қолжетімді баспа көшірмелерінің пайда болуына әкелді.
Jargon or technical language is the specialized terminology associated with a particular field or area of activity. Jargon is normally employed in a particular communicative context and may not be well understood outside that context. The context is usually a particular occupation (that is, a certain trade, profession, vernacular or academic field), but any ingroup can have jargon. The key characteristic that distinguishes jargon from the rest of a language is its specialized vocabulary, which includes terms and definitions of words that are unique to the context, and terms used in a narrower and more exact sense than when used in colloquial language. This can lead outgroups to misunderstand communication attempts. Jargon is sometimes understood as a form of technical slang and then distinguished from the official terminology used in a particular field of activity. The terms jargon, slang, and argot are not consistently differentiated in the literature; different authors interpret these concepts in varying ways. According to one definition, jargon differs from slang in being secretive in nature; according to another understanding, it is specifically associated with professional and technical circles. Some sources, however, treat these terms as synonymous. The use of jargon became more popular around the sixteenth century attracting persons from different career paths. This led to there being printed copies available on the various forms of jargon.
Ерекшеліктер
Жаргон, сонымен қатар "техникалық тіл" деп аталады, "нақты бір қызмет немесе топтың ерекше терминологиясы немесе сөздік ерекшелігі". Көптеген жаргон – бұл техникалық терминология (техникалық терминдер), белгілі бір салада нақты мағынасы бар мамандық терминдері немесе салалық терминдер. Техникалық жаргонды құрудың басты себептері – дәлдік, коммуникацияның тиімділігі және кәсіби деңгей. Жаргонға жататын терминдер мен тіркестер мағыналы анықтамаға ие, және олар жиі қолданылуы арқасында кең таралған сөздерге айналуы мүмкін. Жаргонды білгендер арасында байланыс тиімділігін арттырса, керісінше, одан хабары жоқ адамдар үшін түсініктіліктің деңгейін көтереді. Бұл көбінесе қажетті құрбандық ретінде қабылданады, бірақ оны әлеуметтік жақтан шеттету құралы ретінде (топ ішіндегі және сыртындағы кедергілерді күшейту) немесе әлеуметтік ұмтылыс ретінде (біліктілікті көрсету үшін қолданылатын жағдайда) пайдалануға болады. Кейбір ғалымдар жаргонсыз, қарапайым тіл қолдануды жақтайды, себебі аудитория техникалық терминологиядан шатасып, немесе алшақтауы мүмкін, соның салдарынан сөйлеушінің немесе жазушының маңызды ой-пікірлерін қабылдамай қалуы ықтимал. Техникалық және техникалық емес мағынасы бар кейбір сөздер "жартылай техникалық сөздік" деп аталады: мысалы, Чин Нган Нгуен Ле мен Джулия Миллер "колония" сөзін анатомиялық термин және пунктуация белгісі ретінде келтіреді; ал Дерек Матраверс "адам" және оның көпше түрі "адамдар" сөздерін философияда қолданылатын техникалық тіл деп атайды, олардың мағынасы күнделікті қолданыстағы "адам" және "халық" сөздерінен гөрі нақтырақ.
Jargon, also referred to as "technical language", is "the technical terminology or characteristic idiom of a special activity or group". Most jargon is technical terminology (technical terms), involving terms of art or industry terms, with particular meaning within a specific industry. The primary driving forces in the creation of technical jargon are precision, efficiency of communication, and professionalism. Terms and phrases that are considered jargon have meaningful definitions, and through frequency of use, can become catchwords. While jargon allows greater efficiency in communication among those familiar with it, a side effect is that it raises the threshold of comprehensibility for outsiders. This is usually accepted as an unavoidable trade off, but it may also be used as a means of social exclusion (reinforcing ingroup–outgroup barriers) or social aspiration (when introduced as a way of demonstrating expertise). Some academics promote the use of jargon free language, or plain language, as an audience may be alienated or confused by the technical terminology, and thus lose track of a speaker or writer's broader and more important arguments. Some words with both a technical and a non technical meaning are referred to as semi technical vocabulary: for example, Chinh Ngan Nguyen Le and Julia Miller refer to colon as an anatomical term and also a punctuation mark; and Derek Matravers refers to person and its plural form persons as technical language used in philosophy, where their meaning is more specific than "person" and "people" in their everyday use.
Этимология
Француз сөзі латын тіліндегі "gaggire" сөзінен туындаған деп саналады, ол "әңгімелеу" мағынасын білдіреді және тыңдаушыға түсініксіз сөйлеуді сипаттау үшін қолданылған. Сөз "құстардың сайрауы" деген мағына беретін көне француз тіліндегі "jargon" сөзінен де шыққан болуы мүмкін. Бұл сөздің ағылшыл тіліндегі алғашқы қолданылуы 1387 және 1400 жылдар аралығында Джеффри Чосер жазған "Кентербери ертегілерінде" кездеседі. Чосер "жаргонды" құстардың дыбыстауымен байланыстырған.
The French word is believed to have been derived from the Latin word gaggire, meaning "to chatter", which was used to describe speech that the listener did not understand. The word may also come from Old French jargon meaning "chatter of birds". The first known use of the word in English is found within The Canterbury Tales, written by Geoffrey Chaucer between 1387 and 1400. Chaucer related "jargon" to the vocalizations of birds.
Терминді қолданатын өрістер
Лингвистикада ол "мамандық тілі" деген мағынада қолданылады, және бұл термин жаргон, арго мен кант тілдерімен тығыз байланысты саналады. Семантикалық кеңістікте топтарға тән ерекше тілдерді атауға болады. Слэнг мәдениетке тараған немесе белгілі бір топта немесе субмәдениетте ғана қолданылатын болуы мүмкін. Арго – бұл сырттан келгендерге мағынасын жасыру мақсатымен қолданылатын жаргон немесе арнайы тіл. Керісінше, лингва франка түсініспеушілікті жеңуге көмектеседі, сияқты пиджин және креол тілдері. Мысалы, Чинук жаргоны – пиджин тілі болған. Техникалық жаргонның басты мақсаты техникалық коммуникацияны жеңілдету болғанымен, ол сырттан келгендерді шеттету үшін арго ретінде де қолданылуы мүмкін, сонымен қатар техникалық топқа шибболеттер ұсынуы да мүмкін. Мысалы, орта ғасырлардағы гильдиялар осыны бейресми протекционизмнің бір құралы ретінде пайдаланатын. Алайда, бұрын шағын топтан тыс түсініксіз болған жаргон, уақыт өте келе көпке танымал болуы мүмкін. Мысалы, бит, байт және гексадецимал (компьютерлік жаргоннан алынған терминдер) терминдерін қазір компьютер ғылымымен айналыспаса да көптеген адамдар біледі.
In linguistics, it is used to mean "specialist language", with the term also seen as closely related to slang, argot and cant. Various kinds of language peculiar to ingroups can be named across a semantic field. Slang can be either culture wide or known only within a certain group or subculture. Argot is slang or jargon purposely used to obscure meaning to outsiders. Conversely, a lingua franca is used for the opposite effect, helping communicators to overcome unintelligibility, as are pidgins and creole languages. For example, the Chinook Jargon was a pidgin. Although technical jargon's primary purpose is to aid technical communication, not to exclude outsiders by serving as an argot, it can have both effects at once and can provide a technical ingroup with shibboleths. For example, medieval guilds could use this as one means of informal protectionism. On the other hand, jargon that once was obscure outside a small ingroup can become generally known over time. For example, the terms bit, byte, and hexadecimal (which are terms from computing jargon) are now recognized by many people outside computer science.
Анықтама
Философ Этьен Бонно де Кондилак 1782 жылы "әр ғылымның өзіндік тілі қажет, себебі әр ғылымның өз ұғымдары болады" деп байқады. Ағарту дәуірінің рационалист өкілі ретінде ол былай деді: "Алдымен осы тілді жасау керек сияқты, бірақ адамдар сөйлеп, жазып бастайды, ал тіл жасалуы керек болып қалады".
The philosopher Étienne Bonnot de Condillac observed in 1782 that "every science requires a special language because every science has its own ideas". As a rationalist member of the Enlightenment, he continued: "It seems that one ought to begin by composing this language, but people begin by speaking and writing, and the language remains to be composed."
Өнеркәсіп терминдері
Өндірістік сөз – белгілі бір саланың мамандары қолданатын арнайы техникалық терминология. Өндірістік сөздер мен тіркестер көбінесе нақты бір сала шеңберінде қолданылады, және сол саладағы білушілер осы терминологияны жақсы біледі және пайдаланады. Нақты техникалық терминдер мен олардың анықтамалары ресми түрде мойындалады, құжатталады және осы саладағы оқытушылар оқытады. Ал кейбір терминдер көбірек сөйлеу тіліне жақын, сол саланың тәжірибелі мамандары жасап, қолданады, және сленгке ұқсас болады. Жалпы ағылшын тіліндегідей, ресми және сленгтік жаргон арасындағы шекаралар өте өтімді. Бұл компьютерлер мен желілердің қарқынды дамып жатқан әлемінде ерекше байқалады. Мысалы, "firewall" (желілік трафикті сүзгілеуге арналған құрылғы) термині бастапқыда техникалық жаргон ретінде пайда болды. Аталған құрылғылар кеңінен таралып, термин жақсы түсінілгеннен кейін, бұл сөз ресми терминологияға енді. Техникалық терминология сала мамандарының нақтылықпен және ықшамдықпен қарым-қатынас жасау қажеттілігінен туындайды, бірақ көбінесе топтың арнайы тілін білмейтін адамдарды шеттетуі мүмкін. Бұл қиындықтарға әкелуі мүмкін, мысалы, науқас дәрігерлердің пікірталасын түсінбесе, өзінің жағдайы мен емделу жолын толыққанды ұғып ала алмайды. Жаргонның әртүрлілігі сонымен қатар, байланысты салалардағы мамандар бір құбылысты атау үшін әртүрлі терминдер қолданғанда да қиындық тудырады.
An industry word is a specialized kind of technical terminology used in a certain industry. Industry words and phrases are often used in a specific area, and those in that field know and use the terminology. Precise technical terms and their definitions are formally recognized, documented, and taught by educators in the field. Other terms are more colloquial, coined and used by practitioners in the field, and are similar to slang. The boundaries between formal and slang jargon, as in general English, are quite fluid. This is especially true in the rapidly developing world of computers and networking. For instance, the term firewall (in the sense of a device used to filter network traffic) was at first technical slang. As these devices became more widespread and the term became widely understood, the word was adopted as formal terminology. Technical terminology evolves due to the need for experts in a field to communicate with precision and brevity, but often has the effect of excluding those who are unfamiliar with the particular specialized language of the group. This can cause difficulties as, for example, when a patient is unable to follow the discussions of medical practitioners, and thus cannot understand his own condition and treatment. Differences in jargon also cause difficulties where professionals in related fields use different terms for the same phenomena.
Іс жүзінде
Жаргон әңгімеде "қақпа күзетшісі" рөлін атқарып, кімнің белгілі бір әңгімелерге қатысуға құқылы екенін көрсетеді. Жаргон бұл қызметті белгілі бір сала немесе мамандық туралы немесе оның аясындағы әңгіменің қандай бағытта және қаншалықты тереңдемелі болатынын анықтау арқылы іске асырады. Мысалы, екі маман арасындағы әңгіме, егер олардың біреуі екіншісімен бұрын таныс болмаса немесе оның жайлы білмесе, кем дегенде екі бағытта дамыуы мүмкін. Мамандардың бірі (екінші маманға беймәлім) өз саласының жаргонын қолданбаса немесе дұрыс қолданбаса, ол әңгімеде көңілсіздікпен қарастырылып, маңызды рөл атқармайды, тек сырттай әңгімеге қатысады. Ал егер ол тиісті жаргонды қолданса (өзінің салалық білімінің дұрыс, білімді және маңызды екенін көрсетсе), екінші маман әңгімені тереңдеп, кәсіби деңгейде жалғастырады.
Jargon may serve the purpose of a "gatekeeper" in conversation, signaling who is allowed into certain forms of conversation. Jargon may serve this function by dictating to which direction or depth a conversation about or within the context of a certain field or profession will go. For example, a conversation between two professionals in which one person has little previous interaction or knowledge of the other person could go one of at least two possible ways. One of the professionals (who the other professional does not know) does not use, or does not correctly use the jargon of their respective field, and is little regarded or remembered beyond small talk or fairly insignificant in this conversation. Or, if the person does use particular jargon (showing their knowledge in the field to be legitimate, educated, or of particular significance) the other professional then opens the conversation up in an in depth or professional manner.
Оңдық
Этос – билікке сүйену арқылы көндіру үшін қолданылады. Бұл Аристотель құрастырған, логикалық дәлелдерді құруға бағытталған үш негізгі ұстанымның бірі. Этос аргументтерді қолдау үшін сенімділікті пайдаланады. Ол аудиторияға спикердің өз саласының маманы екенін, арнайы терминдерді қолданып, сенімділік пен билікке негізделген аргументтер келтіре алатынын көрсетеді. Жаргон – белгілі бір топтар арасында мағыналы ақпаратты тиімді жеткізуге және пікір алмасуға мүмкіндік береді. Маман адам бейтаныс адамға нәрсені түсіндіргенде жаргонды қолданудан аулақ болуы мүмкін. Жаргон контекстік ақпаратты оңтайлы жеткізуге көмектеседі. Мысалы, футбол жаттықтырушысы өз командасымен немесе дәрігер медбикелермен сөйлескенде.
Ethos is used to create an appeal to authority. It is one of three pillars of persuasion created by Aristotle to create a logical argument. Ethos uses credibility to back up arguments. It can indicate to the audience that a speaker is an insider with using specialized terms in the field to make an argument based on authority and credibility. Jargon can be used to convey meaningful information and discourse in a convenient way within communities. A subject expert may wish to avoid jargon when explaining something to a layperson. Jargon may help communicate contextual information optimally. For example, a football coach talking to their team or a doctor working with nurses.
Қолжетімділік және сын
Мүгедектер құқығын қорғау қозғалысы ішінде өзін-өзі қорғаудың күшеюімен, "күрделі" тіл кеңінен түсініксіз болғандықтан жиі сыналды. Дегенмен, күрделі тіл күнделікті қолданыста, мысалы, газеттерде, қаржылық есептерде және нұсқаулықтарда жиі кездеседі. Осы мәселені шешу үшін бірнеше әлеуметтік қорғау ұйымы мемлекеттік органдарға ақпаратты түрлі форматтарда, оңай түсінікті етіп ұсынуға ықпал етеді. "Оңай оқу" форматы – күрделі тілге қарапайым тілдің альтернативасы болып табылады, ол қарапайым тілдің және түсінікті бейнелеудің үйлесімділігінен тұрады.
With the rise of the self advocacy within the Disability Rights Movement, "jargonized" language has started to face repeated rejection for being language that is widely inaccessible. However, jargon is largely present in everyday language such as in newspapers, financial statements, and instruction manuals. To combat this, several advocacy organizations are working on influencing public agents to offer accessible information in different formats. One accessible format that offers an alternative to jargonized language is "easy read", which consists of a combination of plain language