Кіріспе
Сленгтің түрі – Полари, тарихи түрде Ұлыбританияда актерлер, цирк және жәрмеңке артистері, кәсіби күрескерлер, сауда флоты теңізшілері, қылмыскерлер және секс-жұмыскерлер, әсіресе геилер қауымы арасында қолданылған арнайы сөздер жиынтығы. Оның пайда болуы туралы пікірлер әртүрлі, бірақ оны кем дегенде 19 ғасырға, ал мүмкін 16 ғасырға дейін жетектеуге болады. Полари ұзақ жылдар бойы Панч пен Джуди көше қуыршақтарымен байланысты, олар дәстүрлі түрде осы тілде әңгімелескен.
Polari is a form of slang or cant historically used in Britain by some actors, circus and fairground showmen, professional wrestlers, merchant navy sailors, criminals and sex workers, and particularly among the gay subculture. There is some debate about its origins, but it can be traced to at least the 19th century and possibly as early as the 16th century. Polari has a long standing connection with Punch and Judy street puppeteers, who traditionally used it to converse.
Терминология
Балама жазылулары: Parlare, Parlary, Palare, Palarie және Palari.
Сипаттама
Полари - роман тілі (итальян тілі немесе Жерорта теңізі лингва франкасы), романи тілі, ұйқас сленгі, теңізшілер сленгі және ұрылар жаргонының қоспасы, кейіннен оған идиш тілінен және 1960 жылдардағы есірткі субмәдениетінің сленгінен сөздер қосылды. Ол үнемі дамып отырды, негізгі сөздігі шамамен 20 сөзден тұрады, мысалы: bona (жақсы), ajax (жақын), eek (бет), cod (жаман, дөңгелек немесе жағымсыз мағынада), naff (жаман, көңілсіз немесе бозғылт мағынада, бірақ британдық ағылшын тіліне cod сияқты мағынамен қарыз алынған), lattie (бөлме, үй, пәтер), nanti (жоқ), omi (ер адам), palone (әйел), riah (шаш), zhoosh немесе tjuz (әдемілеу, стильдеу), TBH ('ала алатын', сексуалдық тұрғыдан қолжетімді), trade (секс) және vada (көру). Бір кезде Лондонда Поларидің екі ерекше түрі болды: Кокни ұйқас сленгіне баса назар аударатын Шығыс Энд нұсқасы және театрлық және классикалық ықпалға баса назар аударатын Батыс Энд нұсқасы. Олардың арасында алмасу болды.
Жалпыға ортақ жаргонға ену
Полариден бірқатар сөздер жалпы сленгке енді. Төмендегі тізімде мағыналары көрсетілген, қазіргі кезде қолданылатын сөздер бар: acdc, barney, blag, butch, camp, khazi, cottaging, hoofer, mince, ogle, scarper, slap, strides, tod, [rough] trade. Поларидегі «нафф» сөзі, яғни нашар немесе дөңгелек деген мағынасы бар, оның этимологиясы белгісіз. Майкл Куиньонның айтуынша, бұл сөз 16 ғасырғы итальян тіліндегі «gnaffa» сөзінен шыққан болуы мүмкін, ол «нашар адам» дегенді білдіреді. Көптеген жалған этимологиялар бар, олардың көпшілігі кері акронимдерге негізделген – «Фокусқа қол жетімсіз», «Бәрі жақсы» және т.б. «Нафф оф» тіркесі Кит Уотерхаус романында «Билли Лиар» (1959) «наффинг» күшейткішімен бірге «нафф оф» орнына эвфемизм ретінде қолданылған. «Нафф» сөзінің қолданысы 1970-ші жылдары «Porridge» телесериалында сол кездегі тіл тиесіз сөздерге балама ретінде қолданылған кезде артты. Алайда, сол жерде болған фотографтар бұл оның айтқан сөздерінің цензураланған нұсқасы екенін мәлімдеді. «Zhoosh» (/ʒ//ʊ//ʃ//, /ʒ//uː//ʃ/; сондай-ақ «zhuzh», «jeuje» және басқа да әртүрлі жазылымдарда) сөзі, бір нәрсені жақсарту, стильдеу немесе күйін келтіру мағынасында, 2000 жылдардың ортасында кеңінен таралды, 2003 жылы АҚШ-тың «Queer Eye for the Straight Guy» және «What Not to Wear» телесериалдарында қолданылды. «Jush» сөзінің баламалы жазылымы 2015 жылы «RuPaul's Drag Race» шоуының жетінші маусымында пайда болғаннан кейін дрэг-квин Жасмин Мастерс арқылы танымал болды.
Танымал мәдениетте
Джеймс Томсон 1825 жылы жазған "The Seasons and Castle of Indolence" еңбегінде өзі "ешкім қолданбайды" деп ойлаған сөздердің сөздігін қосты. Ол "Ауызшалық қамалы" атты шығармасын Эдмунд Спенсер стилінде жазды. Оның түсіндіру қажет деп тапқан екі сөзі – "эке", яғни "сондай-ақ", ол Поларидегі "ик" (бет) сияқты айтылады; және "гир немесе гир", яғни "мүлік, жабдық, киім". Соңғысы әлі күнге дейін сленгте қолданылады, сондықтан ескірген жоқ. Полари (кейде "Поляр" деп те жазылады) 1960-шы жылдары BBC радиосындағы "Round the Horne" шоуы арқылы танымал болды. Лагерьтік гейлер Полари тілінде сөйлейтін Джулиан мен Сэнди рөлін Хью Паддик пен Кеннет Уильямс ойнады. "Доктор Ху" сериалының "Карнавал монстрлары" (1973) эпизодында шоумен Ворг Доктормен Полари тілінде сөйлесуге тырысады. "Filthy Rich & Catflap" атты BBC телесериалындағы театр агенті Ральф Филди рөлін ойнаған Найджел Планнер Полариді жиі қолданды. 1990 жылы Моррисси "Piccadilly Palare" синглын шығарды, онда Полари сөздері көптеп қолданылды және Полари тілінде сөйлейтін субмәдениет зерттелді. "Piccadilly Palare" кейіннен оның "Bona Drag" жинақ альбомына енді, оның атауы да Полариден алынған. 1990 жылы Грант Моррисонның "Doom Patrol" комиксінің 35-ші санында Дэнни Стрит кейіпкері таныстырылды; ол Полариге толы ағылшын тілінде сөйлейді, ал "bona to vada" ("сені көруге қуаныштымын") оның достарын қарсы алудың сүйікті әдісі. 1998 жылғы "Барқыт алтын" фильмінде екі кейіпкер Лондон түнгі клубында Полари тілінде сөйлейді. Сценаның ағылшын тіліндегі субтитрлері бар. 2002 жылы Полари туралы екі кітап жарық көрді: Пол Бейкердің "Полари: Гейлердің жоғалған тілі" және "Фантабулоза: Полари мен гей сленгінің сөздігі". 2015 жылы Брайан Фэрберн мен Карл Экклстон "Putting on the Dish" атты қысқаметражды фильмін түсірді, ондағы барлық диалог Полари тілінде. 2016 жылы шыққан Дэвид Боуидің "Blackstar" альбомындағы "Girl Loves Me" әнінде Полари мен Надсат сөздері қолданылды. 2017 жылы Кембридждегі Весткотт Хаусында Полари тілінде қызмет өтті. Діни оқудан өтетін студенттер ЛГБТ тарихы айлығын атап өту үшін осылай құдайға жалбарынысты. Бұл оқиғаға БАҚ назар аударғаннан кейін директор Крис Чиверс өкініш білдірді. 2017 жылы шыққан "Ricky" EP-де гей әнші Сакима Полари тілінде сөйледі. 2019 жылы Полари тіліндегі алғашқы опера, "Егістіктегі қалалардың күнәлары" (осы аттас кітап негізінде), Испанияның Севилья қаласындағы Espacio Turina-да көрсетілді. Либретто авторы және драматург Фабрицио Фунари либреттоны Полари тілінде жазды, ал музыкасын Герман Алонсо жазды. Басты рөлді Нино де Эльче ойнады. Операны Педро Рохас Огаяр мен Густаво А. Домингес Охальво құраған "Proyecto OCNOS" аспаптық ансамблі ICAS Sevilla, Fundación BBVA және The Librettist қолдауымен сахналады. Сол жылы жапондық "Dragon Quest Builders 2" видеоойынының ағылшын тіліндегі нұсқасында Джулс атты кейіпкер Полари тілінде, әдеттен тыс әріптермен сөйлейді. 2019 жылы Reaktion Books баспасы Пол Бейкердің "Fabulosa! : Ұлыбританияның құпия гей тілі – Полари" кітабын шығарды. 2020 жылы шыққан "Роалд және Беатрикс: Қызық тышқанның құйрығы" фильмінде жас Роалд Даль үйден қашып бара жатып, Полари тілінде сөйлейтін адаммен (Билл Бейли ойнады) кездеседі. Ричард Милвардтың 2023 жылғы "Адам жейтін терісқақ" романы Ремонд М. Новак кейіпкерінің ойдан шығарылған естеліктері түрінде Полари тілінде жазылған. "Funny Woman" (2024) сериалының төртінші эпизодында кейіпкерлер "Round the Horne" бағдарламасында BBC радиосында Полариді қолдануды талқылайды және гейлер мен ойын-сауық индустриясының кейіпкерлері Полариде сөйлейтін комедиялық клубқа барады.
Пайдалану үлгілері
Алдыңызда тұрған қасіретке ұшыраған кісінің көзін қараңыз, оның аяқтары дірілдеп тұр. – Барри Тук пен Марти Фельдман жазған "Рунд-Ди-Хорн" атты Джулиан мен Сэндидің эскиздерінің бірі, "Бона заңы" деген шығармадан алынған. "Жүректес ерлер мен әйелдер, аяғы дірілдеп, алдыңызда тұрған кедейдің бет-әлпетіне жақсылап қараңыздар". Олай болса, жақсы болыңыз! Сіздің сүйкімді бетіңіз бен сүйкімді шашыңыз. – Морриссидің "Piccadilly Palare" әнінен алынған: "Сені көргеніміз қандай жақсы! Сенің сүйкімді бетің мен сүйкімді шашың". Жастық шағымызда біз шашымызды әдемілеп кесетінбіз, бетімізге ұнтақ себетінбіз, жаңа әдемі киімдерімізге кіріп, жақсы аяқ киімдерімізді киіп, қандай да бір әдемі шағын барға баратынбыз. Барда біз достарымызбен бірге тұрамыз, бірақ омме ажакс сияқты ереуілдеп тұрған жігіттің жақсы дене мүшелеріне қарап, егер оған жұмсақ қарасақ, онда тістеріміздің арасында тұншығып тұрған жарықсыз темекіге от жағу үшін жай ғана айналып / жүре алатынбыз. – танымал гей журналист Питер Бертонның "Параллель өмірлер" атты мемуарларынан алынған. "Сізге қызмет көрсетілуде ме?" "Ескі тәртіп өзгерді" эпизодында капитан Пикок мистер Хамфристен "стилі жоқ шашы бар оми үшін бірнеше шалбар" (яғни, стильсіз шашы бар жігіт үшін шалбар) алуын сұрайды.
Translation: "Men and women of the jury, look well at the face of the poor man who stands before you, his legs trembling." So bona to vada oh you! Your lovely eek and your lovely riah. – taken from "Piccadilly Palare", a song by Morrissey
Translation: "So good to see oh you! Your lovely face and your lovely hair." As feely ommes we would zhoosh our riah, powder our eeks, climb into our bona new drag, don our batts and troll off to some bona bijou bar. In the bar we would stand around with our sisters, vada the bona cartes on the butch omme ajax who, if we fluttered our ogle riahs at him sweetly, might just troll over to offer a light for the unlit vogue clenched between our teeth. – taken from Parallel Lives, the memoirs of renowned gay journalist Peter Burton
Translation: "As young men we would style our hair, powder our faces, climb into our great new clothes, don our shoes and wander/walk off to some great little bar. In the bar we would stand around with our gay companions, look at the great genitals on the butch man nearby who, if we fluttered our eyelashes at him sweetly, might just wander/walk over to offer a light for the unlit cigarette clenched between our teeth." In the Are You Being Served? episode "The Old Order Changes", Captain Peacock asks Mr Humphries to get "some strides for the omi with the naff riah" (i. e., trousers for the fellow with the unstylish hair).