Кіріспе

Француз діни қызметкері және ғалымы Луи Морери (25 наурыз 1643 – 10 шілде 1680) – француз діни қызметкері және энциклопедия жасаушы.

Өмір

Морери 1643 жылы Баргемон ауылында дүниеге келді. Оның қарыста атасы, Дижон қаласының тумасы Джозеф Шатране, Франция королі Карл IX тұсында Провансқа қоныс аударып, үйлену арқылы алған Морери ауылының атын алған. Луи Морери Драгиньян қаласында гуманитарлық ғылымдарды, ал кейіннен Акс-ан-Прованс иезуит колледжінде риторика мен философияны оқыды. Одан кейін теологияны оқып, докторлық дәрежесін алып, Лион қаласында дін қызметкері болып тағайындалды. Лионда болған кезінде ол бірнеше еңбек жариялады, соның ішінде испан иезуит теологы Алонсо Родригестің еңбегінің аудармасы – «La pratique de la perfection chrétienne et religieuse» (1667). Лионда ол өзінің энциклопедиясын жазу идеясын бірінші болып ұсынған Самуэль Шаппузомен кездескен болуы мүмкін. 1675 жылы энциклопедиясының бірінші басылымын жариялағаннан кейін көп ұзамай Морери епископымен бірге Парижге сапарлады, онда ол шетел істері министрі болған Симон Арнольд де Помпоннмен танысты. Үш жылдан кейін ол Помпонннің балаларына ұстаздыққа жұмысқа орналасты. Осы кезеңде ол энциклопедиясының екінші басылымын дайындады. 1680 жылы екінші басылымның басылуының ортасында туберкулезден қайтыс болды.

Мұра

Мореридің энциклопедиясы, Le Grand Dictionaire historique, ou le mélange curieux de l'histoire sacrée et profane (сөзбе-сөз, Ұлы тарихи сөздік немесе қасиетті және зайырлы тарихтың қызықты антологиясы, бірақ сол кезде ағылшын тіліне басқаша аударылған) алғаш рет 1674 жылы Лион қаласында жарық көрді. Энциклопедия негізінен тарихи және өмірбаяндық мақалаларға бағытталған. Морери оны Апт епискобы Гейлард де Лонжумоға арнады, оған ол капеллан қызметіне тағайындалған еді. Мореридің 1674 жылғы бір томдық және 1681 жылғы екі томдық басылымдары оның қайтысынан кейін басқалар тарапынан қайта қаралып, толықтырылды. 1674 жылдан (бір томдық) 1759 жылға дейін (он томдық) кемінде жиырма төрт басылым жарық көрді. Энциклопедия сондай-ақ ағылшын, неміс, голланд және испан тілдеріне аударылып, бейімделді. Мореридің Grand Dictionaire historique еңбегі Пьер Бейльдің "Тарихи және сын сөздігі" (1697) атты әйгілі энциклопедияның пайда болуына себеп болды. Бейль өз еңбегін Мореридің жұмысындағы жетіспеушіліктерді түзету және толықтыру мақсатында жазды.