Швециядағы герцогтықтар тарихы

Кіріспе

Швециядағы герцогтіктер 13 ғасырдан бері күшті шведтерге, көбінесе Швеция князьдеріне (кейбір әулеттерде ғана) және олардың әйелдеріне беріліп келген. Бастапқыда бұл герцогтіктер аймақтық биліктің орталықтары болды, онда олардың герцогтары мен герцогинялары өздерінің билік ететін патшалары мен королеваларының орталық билігі аясында айтарлықтай атқару билігіне ие болды. Густав III патша тұсынан бастап бұл атақтар көбінесе формалды сипатқа ие болды, олардың иелері сирек кендеу ғана герцогтық билікті пайдаланды, бірақ көбінесе өз провинцияларында арнайы таңдалған сарайлар мен оларға шағын мәдени байланыс сақтап келді.

Тарих

Швед тілінде гертиг атағын алғаш рет 1266 жылы Ингеборг пен Биргер Ярлдың ұлы, принц Магнус қолданған. Бұл атақ (неміс тілінен алынған "herzog") кейін ескі скандинавиялық "jarl" атағының орнын басты, екеуі де латын тіліндегі dux атағымен аударылды. Алайда, өнер тарихы профессоры Ян Сванбергтің пікірінше, Биргер Ярл (1266 жылы қайтыс болған) ағылшын және континенталдық Еуропа үлгісіндегі герцогтік тәжбен бейнеленгендіктен, ол шын мәнінде герцог болған және оның латын тіліндегі Dux Sueorum атағы ағылшын тілінде герцог және Швеция регенті ретінде берілуі керек. Сванбергтің пікірі бойынша, ағылшын тілінде Биргердің әйелдері Ингеборг (1254 жылы қайтыс болған) мен Матильда (1288 жылы қайтыс болған) герцогинялар болар еді. 13 ғасырдан бастап 1618 жылға дейін кейбір швед патшалық үйлерінде патшаның бірнеше ұлы болған жағдайда, ол олардың әрқайсысына немесе кейбіреулеріне феодалдық билік ету үшін герцогтықтарды берді. Бұл герцогтықтардың географиясы нақты болмауы мүмкін, өйткені олар әрқашан бір провинцияның шекарасында болмаған және аумақтық өзгерістермен қайта бөлінуі мүмкін. Патша мен герцог ағалары арасындағы қақтығыстар жиі болып, кейде кісі өлтіруге және бауыр өлтіруге әкеліп соқты. Швецияда патшалық отбасынан емес, герцогтық титул алған жалғыз адам – Галланд және Финляндия герцогы Бенедикт болды. Кальмар одағы кезеңінен кейін, 1560 жылы қайтыс болғанға дейін король Густав I дәстүрді жалғастырып, ұлдары Джон, Магнус және Карлді құдіретті герцогтар етіп тағайындады, олар оңтүстік-шығыста герцогтық иеленген үлкен ағасы Эрикке қарағанда патшалықтың көп бөлігін басқарды. Эрик XIV патша болған кезде, оның әкесі құрған билік тепе-теңдігі бұзылды. Джон Карлдың көмегімен ақырында көтеріліс жасап, Эрикті тақтан түсіріп, патша болды; Магнус психикалық денсаулығының нашарлауына байланысты маңызды рөл атқармады, бірақ Карлдың Сёдерманланд герцогтығы бірнеше онжылдық бойы жеке аумақ ретінде гүлденді және оның таққа отыруына мүмкіндік берді. Оның герцогтығын кіші ұлы Карл Филип мұра етті, ол 1622 жылы қайтыс болды және жартылай тәуелсіз швед герцогтықтарының соңғы иегері болды, оны оның ағасы король Густав II Адольф 1618 жылы ресми түрде жойды. Алайда, Швеция королевасы Кристинаның билігі кезінде оның туысы және мұрагері Цвайбриккен Пфальцының Карл Густавты Швеция билеушісі Оланд герцогы деп атады, бірақ оның үкіметі бұл атақты ресми түрде мойындаудан бас тартты. Оның әкесі 1651 жылы Стегеборг герцогы болды, бұл титулды Карл Густавтың кіші інісі мұра етті. 1772 жылы король Густав III ағаларына әдепкі атақтар ретінде герцогтарды тағайындауды қайта жаңартып, олардың халықаралық беделін және отандық ықпалын арттырды. Содан бері барлық швед принцтері туғаннан бастап провинцияның герцогы болып тағайындалады, сондай-ақ Финляндияның Ұлы князі немесе Ұлы герцогы (балалық шағында қайтыс болды). 20 ғасырда конституциялық шектеулерге байланысты бірнеше ханзадалар король мақұлдамаған некелері үшін патшалық титулдарынан бас тартты (Бернадотт аф Висборгты қараңыз). Олар сол кезде герцогтық титулдарынан да бас тартты ма, жоқ па, бұл ресми немесе заңды түрде анықталған жоқ. 14 ғасырдан бері алғаш рет 1980 жылы Швеция ханшайымы өз құқығымен герцогиня болып тағайындалды, бұл әйелдердің таққа отыруына мүмкіндік беретін мұрагерлік заңға енгізілген өзгеріспен сәйкес келді. Осылайша, Карл XVI Густавтың үлкен қызы Виктория Тақ мұрагері болды (жас ағасы Карл Филиптің орнын басып) және Вестерготланд герцогинясы атағын алды. Оның кіші әпкесі Мадлен туғаннан кейін герцогиня болып тағайындалған алғашқы ханшайым, сондай-ақ екі есе герцогтыққа ие болған алғашқы ханшайым болды (жоғарыда қараңыз), бұл шамамен қазіргі Гевлеборг округінің әкімшілік шекараларына сәйкес келеді. Мұндай заманауи герцогтық титулдарды Швеция королі жеке басқарады, олар заңмен реттелмейді және Швеция салық агенттігінің халық санағында есімдер ретінде тіркелмейді. Қазіргі уақытта титул иелері отандық деңгейде Тақ мұрагері Виктория, Даниял ханзада, Эстель ханшайым, Оскар ханзада, Карл Филип ханзада, София ханшайым, Александр ханзада, Габриэль ханзада, Джулиан ханзада, Мадлен ханшайым, Леонора ханшайым, Николас ханзада және Адриенна ханшайым ретінде танымал, бірақ герцогтық титулдар көбінесе ресми хат-хабарларда және патша сарайының практикасында қолданылады. Оларға хат жазуда, Тақ мұрагерінен басқа, олардың барлығына герцогтық титулмен жүгіну дұрыс саналады. 1772 жылдан бері герцогтар мен герцогинялар әдетте өз герцогтықтарында тұрақты түрде тұрмайды, бірақ олар кездейсоқ сапарлармен олармен байланысты, бұл округтік әкімшілік кеңестер мен жергілікті бизнес үшін жақсы қарым-қатынас құруға көмектеседі.

The first use in Swedish of the title of hertig was in 1266 by Prince Magnus, son of Princess Ingeborg and Birger Jarl. That title (derived from German "herzog") then replaced the older Nordic "jarl", both translated into the Latin title dux, However, professor of art history Jan Svanberg is of the opinion that since Birger Jarl (died 1266) was depicted with a ducal coronet of English and continental European design, he actually was a duke, and that his Latin title of Dux Sueorum should be given as Duke and Regent of Sweden in English. Svanberg's opinion would then make duchesses of both of Birger's wives Ingeborg (died 1254) and Matilda (died 1288), in English usage. From the 13th century and until 1618, in some Swedish royal houses, when a king had more than one son, he gave each or some of them duchies to rule as fiefs. The geography of these duchies could be unclear, as they were not always within the boundaries of one province and could also be reallotted with territorial changes. Feuds between a king and ducal brothers were common, and ended at times in assassination and fratricide. There was only one non royal Swedish duke, Benedict, Duke of Halland and Finland. After the Kalmar Union period, just before his death in 1560, King Gustav I continued the tradition by making his sons John, Magnus and Carl powerful dukes, together ruling much more of the kingdom than their older half brother Eric, who had held a duchy in the southeast. When Eric became King Eric XIV, the imbalance of power his father had created became destructive. John, with the aid of Carl, eventually revolted, dethroned Eric and became king; Magnus proved unimportant due to mental health issues, but Carl's duchy of Södermanland prospered as a separate territory for several decades and also made his eventual rise to the throne possible. His duchy was inherited by his younger son, Carl Philip, who died in 1622 having been the last holder of one of the semi autonomous Swedish duchies, which his brother, King Gustav II Adolph, officially abolished in 1618. During the subsequent rule of Queen Christina of Sweden, however, her cousin and heir Carl Gustav of the Palatinate Zweibrücken was titled Duke of Öland by the Swedish sovereign herself, but her government refused to acknowledge that title officially. His father was created Duke of Stegeborg in 1651, a title that a younger brother of Carl Gustav's eventually inherited. In 1772, King Gustav III reinstated the appointment of dukes, now non hereditary, for his brothers as courtesy titles, which added to their international prestige and domestic influence. Since then, all Swedish princes have been created dukes of a province at birth, as well as one Great Prince or Grand Duke of Finland (who died in infancy). During the 20th century, because of constitutional restraints, several princes gave up their royal titles for marriages that were not approved by the King (see Bernadotte af Wisborg). Whether or not they then actually lost their ducal titles too has never been formally or legally determined. For the first time since the 14th century a princess of Sweden was created duchess in her own right in 1980, coinciding with the amendment of the Act of Succession allowing female succession to the throne. Thus, King Carl XVI Gustaf's eldest daughter Victoria became Crown Princess (displacing her younger brother Carl Philip) and received the title of Duchess of Västergötland. Her younger sister Madeleine was the first princess to be created duchess at birth, and also the first to get a double duchy (see above), roughly corresponding with the modern governmental limits of Gävleborg County. Such modern ducal titles are handled by the King of Sweden personally, are unregulated by law and not registered as names in the Swedish Tax Agency's population census. Now the title holders are mainly known domestically as Crown Princess Victoria, Prince Daniel, Princess Estelle, Prince Oscar, Prince Carl Philip, Princess Sofia, Prince Alexander, Prince Gabriel, Prince Julian, Princess Madeleine, Princess Leonore, Prince Nicolas and Princess Adrienne though the ducal titles often are included in formal communication and royal court usage. In writing to them, it is considered correct to address all of them but the Crown Princess by ducal title. As of 1772, the dukes and duchesses do not normally reside permanently within their duchies, though they are associated with them to some extent by making occasional visits, seen as beneficial to public relations for the County Administrative Boards and local business.

Швеция герцогтері мен герцогиняларының герцогтік бойынша тізімі

Швецияның Магнус III шведтік герцог атағын алғаш алғандықтан, бұл тізім одан басталады. Швециядағы герцогтар мен герцогинялардың бұл тізімі кішкентай герцогтықтарды (жеке қалалар, поместьелер, кен орындары, мүліктер) және Эстония мен Бремен-Верден сияқты биліктерді қамтымайды. Анықтама үшін қолайлы болуы үшін, көптеген провинциялар қазіргі швед аттарымен, сондай-ақ көптеген бұрынғы герцогтарға белгілі болған латын немесе ағылшын экзонимдерімен тізімделген, олар балама ретінде келтірілген. Көрсетілген жылдар – герцогтық атақтардың күмәнсіз иеленген кезеңдері, кейіннен монарх немесе бұрынғы патшалық мәртебесіне қарамастан. 1809 жылы Карл XIII таққа отырғаннан бері Швеция Корольдік соты патшалардың герцогтық атақтарды сақтайтынын немесе кейіннен корольдік мәртебесін жоғалтқан ханзадаларға берілген атақтардың әлі де жарамды екенін мойындаған жоқ (қараңыз, сондай-ақ, Сигвард Бернадот). Ал бұрынғы дәуірлерде патшалардың отандық провинциялық герцогтық атақтарды иеленгеніне ешқандай дәлел жоқ.

Финляндия

Атағы (жылдар) Аты-жөні Ескертпелер
1284 1291 Бенедикт тағайындалған, сондай-ақ Линчепинг епискобы, атағымен қайтыс болды
1302 1318 Вальдемар тағайындалған, сондай-ақ 1310 жылдан бастап Уппланд және Оланд герцогы, атақтарымен қайтыс болды
1302 1305 Кристина жоғарыда аталған Вальдемардың бірінші әйелі ретінде, ажырасуға дейін
1312 1353 Ингеборг жоғарыда аталған Вальдемардың екінші әйелі және жесірі ретінде, биліктен шеттетілді, өз құқығымен Оланд герцогинясы ретінде жалғастырды, шамамен 1357 жылы қайтыс болды
1353 1357 Бенедикт тағайындалған, биліктен шеттетілді, сондай-ақ 1356 жылға дейін Холланд герцогы, шамамен 1360 жылы қайтыс болды
1465 1467 Карл Финляндияның лорды тағайындалған, 1467 жылы Швеция және Финляндия королі болды, 1470 жылы қайтыс болды
1556 1563 Жон тағайындалған, биліктен шеттетілді, 1569 жылы Швеция және Финляндия королі болды, 1592 жылы қайтыс болды (төмендегі Жон III-ге қараңыз)
1562 1563 Екатерина жоғарыда аталған Жон принцінің (бірінші) әйелі ретінде, биліктен шеттетілді, 1569 жылы королева болды, 1583 жылы қайтыс болды
1589 1606 Жон туғаннан бастап, биліктен шеттетілді, Шығыс Готланд герцогы ретінде жалғастырды, сол атақпен қайтыс болды
1580-ші жылдар 1599 Жон III және Зигмунд корольдер Финляндияның Ұлы герцогының номиналды атағын бірге иеленді, жоғарыдағы Жонмен бір уақытта
1606 1632 Густав Адольф тағайындалған, сондай-ақ 1607 жылы Эстония герцогы, 1604-1607 жылдары Сёдерманланд, 1610-1611 жылдары Вестманланд, 1611 жылы Швеция және Финляндия королі болды

Густав Адольф тұсында Финляндияның Ұлы герцогы атағы 1809 жылғы Фредрикshamn шартына дейін Швеция королінің ресми атағының бір бөлігі болды.

Öland, сондай-ақ Eyland деп те аталады

Атағы (жылдар) Аты-жөні Ескертпелер
1310–1318 Вальдемар ханзадасы тағайындалды, сонымен қатар Уппландия герцогы (және 1302 жылдан Финляндия), атақтарымен қайтыс болды
1312–шамамен 1357 Ингеборг ханзадасы, Вальдемардың әйелі және жесірі, сонымен қатар Уппландия герцогы (және Финляндия), осы атағымен қайтыс болды
1318–шамамен 1328 Вальдемар мен Ингеборгтың ұлы Эрикссон ханзадасы, мұрагерлікпен (2 жасында) алды және анасымен бірге атақты иеленді, атағымен қайтыс болды
1557–1560 Тақ мұрагері Эрик Смоландты (сол жылдары) қараңыз
1650–1654 Тақ мұрагері Карл Густав тағайындалды, 1654 жылы патша болды, 1660 жылы қайтыс болды.