Кіріспе

Сиэтл қаласындағы монорельсті кеңейту жобасы – АҚШ-тың Вашингтон штатындағы Сиэтл қаласында, қазіргі Сиэтл орталығы монорельсіне қосымша салынбақ болған бес желілі монорельстік жүйе. 14 миль (23 км) ұзындығындағы, 17 станциядан тұратын және Балардтан Сиэтл орталығы арқылы Батыс Сиэтлге дейін созылатын Green Line желісі бес желінің алғашқысы болып салынбақ еді. 1997 жылдан 2005 жылға дейін монорельс жобасы Сиэтл аймағындағы өте күрделі саяси мәселе болды. 2005 жылдың қараша айында, сегіз жыл ішінде монорельс бойынша өткен бесінші халық дауысынан кейін, монорельс басқармасы ешқандай монорельс құрылысын бастамай, салық төлеушілердің 124,7 миллион долларын жұмсап, өздігінен тарасуға келісті.

41 бастама және ETC

Монорельсті кеңейту жұмысы 1997 жылы 41-ші бастамамен басталды, Сиэтл қаласының тұрғындарының 53%-ы қолдап, 47%-ы қарсы дауыс берді. Бұл бастама бойынша X пішіндес 87 шақырымдық монорельстік жүйе құру көзделді, бұл 1962 жылғы Сиэтл әлемдік көрмесі үшін салынған 2 шақырымдық желіні ұзартуға арналған еді. Жүйенің құрылысы мен жұмысын жеке қаржыландыру есебінен жаңа Elevated Transportation Corporation (ETC) агенттігі жүзеге асыру тиіс болды. Бірақ ETC жеке кәсіпкерлердің мемлекеттік қаржылық қолдаусыз монорельстік жүйе салып бітіре алмайтынын тез түсінді. Осыған байланысты 2000 жылы сайлаушыларға 53-ші бастама ретінде екінші монорельстік референдум ұсынылды, ол ETC-ге толық құн сметасымен және құрылысқа төлеуге арналған қаржыландыру жоспарымен жақсартылған монорельстік жоспарды анықтау үшін қосымша зерттеулерге 6 миллион доллар жұмсауға рұқсат беретін еді. 53-ші бастама 2000 жылы 56% дауыспен 44% қарсы дауысқа ие болды.

Қаржылық мәселелер

Жобаны қаржыландыруға арналған салық 2003 жылдың маусым айында күшіне енді және қалада тіркелген әрбір көлікке, көліктің MSRP бағасы мен белгіленген амортизация кестесіне сүйене отырып, жыл сайын салынатын болды. 2005 жылы бір көлікке шаққандағы монорельс салығының орташа мөлшері жылына 130 долларды құрады. Жоба тез арада көпшіліктің қатаң бақылауына түсті, себебі автокөліктерге салынатын акцизден түскен нақты кірістер болжамдардан 30%-ға кем болды, ал жоспарланған шығындар 10%-ға өсті. Бұл тапшылықты жою үшін SMP бастапқыда салықты және облигация төлемдерін 50 жылға созуды ұсынды, нәтижесінде 2 миллиард долларлық құрылыс құнына шамамен 9 миллиард доллар пайыз төленді. Салықты ұзарту жоспары қатты дау тудырды және бес күннен кейін SMP қаржылық жоспарын кері қайтарып алды, ал директор мен басқарма төрағасы қысымға көніп, қызметінен кетті.

Қалалық қолдаудың жоғалуы және жабылуы

Сиэтл қаласының әкімі Грег Никелс басқармаға жаңа қаржы жоспарын жасауды немесе жобаға қалалық қолдауды тоқтату туралы ультиматум берді. Жаңа жоспар әзірленбеді, және 2005 жылдың 16 қыркүйегінде Никелс жобаға қалалық қолдауды кері алып, тоқтатты. Сиэтл қаласы жобаны ресми түрде тоқтатуға мүмкіндігі болмаса да, бір жыл бұрын I 83 бойынша ұсынылғандай, қалалық жерде немесе оның үстінде құрылыс салуға рұқсат беруден бас тартуға құқылы болды. Никелс сондай-ақ Сиэтл монорельс жобасын 2005 жылдың қараша айында өткізілетін дауыс беруге жобаны жалғастыру немесе тоқтату мәселесін шешу үшін ұсынуға шақырды, бұл Сиэтл тұрғындарының осы мәселе бойынша бесінші рет дауыс беретінін білдірді. Бұл шара бастапқы кезеңдегі Жасыл желінің ұзындығын 10,6 мильге (17 км) дейін қысқартты, ал қалған 3,4 миль (5 км) кейін қосылатын болды, ал SMP бұл шара сәтсіз аяқталса, өздігінен таратылатынын мәлімдеді. 1-ұсыныс 65% -қа 35% үлеспен жеңіліске ұшырады, жауап ретінде SMP штатты қысқартты, Сиэтл көліктеріне арналған жылдық автокөлік салығын 2006 жылдың 30 маусымынан бастап жойды (бұл салық алғаш рет енгізілгеннен кейін үш жыл өткен соң) және Жасыл желі үшін сатып алынған мүлікті сатуды бастады. Сиэтл монорельс басқармасы 2008 жылдың 17 қаңтарында барлық активтерін сату, қарыздарын өтеу және қалған 425 963,07 долларын Кинг округі метро жүйесіне беру арқылы ресми түрде таратылды. Монорельс жобасы Сиэтл салық төлеушілеріне барлығы 124,7 миллион долларға түсті.

Дизайн

Жоспар, CP 1 (2002) ұсынғандай, аралық сыйымдылық транзиттік зерттеуіне негізделген бес бөлек дәлізді көздеді және қаланың батыс жағындағы солтүстік-оңтүстік бағытты - Жасыл желіні бес желінің бірінші болып салынуына басымдық берді. Қалған төрт желіге қаланың орталығында (көк) және шығысында (алтын) екі қосымша солтүстік-оңтүстік бағыттар, сондай-ақ екі шығыс-батыс байланыс желілері кірді, біреуі Вашингтон көлінің кеме каналының солтүстігінде (күлгілт), екіншісі оңтүстік қала шекарасына жақын (қызыл) орналасқан. Жасыл желіге солтүстік және оңтүстік бағыттарында екі болашақ ұзарту ұсынылды.