Теодор Драйзер: Американдық жазушы және журналист өмірі мен шығармашылығы

Кіріспе

Американдық романист және журналист (1871–1945)

Теодор Герман Альберт Драйзер (Theodore Herman Albert Dreiser; 27 тамыз 1871 – 28 желтоқсан 1945) – американдық натурализм мектебінің романисі және журналисі. Оның романдарының кейіпкерлері көбінесе қатаң моральдық принциптерден мүлдем хабарсыз болса да, өз мақсаттарына жетеді, ал көркем жағдайлар таңдау мен ерік еркіндігі туралы әңгімелерге қарағанда табиғатты зерттеуге көбірек ұқсайды. Дрейзердің ең белгілі романдары – «Карри әпке» (1900) және «Америкалық трагедия» (1925).

Ерте өмір

Дрейзер Индиана штатының Терре-Хауте қаласында Джон Пол Дрейзер мен Сара Марияның (құрметті есімі Шанаб) отбасында дүниеге келді. Джон Дрейзер – Рейн провинциясының Пруссиядағы Майен қаласынан келген неміс иммигранты, ал Сара – Дейтон қаласының жанындағы меннонит шаруа қожалықтарынан шыққан. Оның отбасы Джон Дрейзерге үйлену үшін Рим католик дініне кіргені үшін оны жазғырды. Теодор он үш баланың он екіншісі (оннан тірі қалғанының тоғызыншысы) болды. Пол Дрессер (1857–1906) – оның үлкен бауырларының бірі; Пол танымал әнші болғанда өзінің есімінің жазылуын өзгертті. Олар католик дінінде тәрбиеленді. Дэниелстің сөзіне қарағанда, Дрейзердің бала кезі зор кедейлікпен сипатталған, ал әкесі қатал мінезді болуы мүмкін. Оның кейінгі туындылары осы оқиғаларды көрсетеді. Индиана штатының Варшава қаласындағы орта мектепті бітіргеннен кейін Дрейзер 1889–1890 жылдары Индиана университетінде оқыды, бірақ диплом алмады.

Журналистика

1892 жылы Драйзер Чикаго, Сент-Луис, Толедо, Питтсбург және Нью-Йорктегі газеттерде тілші және драма сыншысы болып жұмыс істей бастады. Осы кезеңде ол өзінің алғашқы көркем туындысын жариялады – "Данышпанның оралуы", ол Чикагодағы "Күнделікті глобус" газетінде Карл Дрейзер деген атпен жарық көрді. 1895 жылы ол журналдарға мақалалар жаза бастады. Ол Натаниел Хоторн, Уильям Дин Хауэллс, Израиль Зангвилл және Джон Берроуз сияқты жазушылар туралы мақалалар жазды және Эндрю Карнеги, Маршалл Филд, Томас Эдисон және Теодор Томас сияқты қоғам қайраткерлерімен сұхбаттасты. Оның басқа сұхбаттасқандары Лилиан Нордика, Эмилия Э. Барр, Филип Армор және Альфред Стиглиц болды. 1895 жылы Драйзер өзінің әнші әйелі Пауылдың іскер серіктестерін "Еври Маунт" атты журналдың редакторы болуға көндірді, онда ол өзінің алғашқы "Естен шыққан" әңгімесін жариялады, бұл әңгіме ағасының "Ешқашан келмеген хат" атты әніне негізделген. Драйзер журналдарды редакциялауды жалғастырып, 1907 жылдың маусым айында әйелдер журналы "The Delineator" редакторы болды. Осылайша, Дэниелс атап өткендей, ол қаржылық тәуелсіздікке қол жеткізе бастады.

Әдеби мансап

1899 жылы Драйзер және оның бірінші әйелі Сара Огайо штатының Мауми қаласында 1830 жылдардағы грек қайта өркендеу үйі - Төрт тірек үйінде Артур Генри мен оның әйелі Мод Вуд Генримен бірге тұрды. Дрейзер сол жерде өзінің алғашқы романы "Карри әпке" атты романын жазды. Артур үйдегі үлесін Драйзерге сатып, Нью-Йоркке өздігінен көшіп кетуді жоспарлап отыр. "Керри әпке" ролінде Драйзер ауыл өмірінен қашып, қалаға (Чикаго) барған, жұмыс таба алмай, бірнеше еркектің құрбаны болып, ақырында актриса ретінде танымал болған жас әйел туралы жазады. Роман нашар сатылып, даулы болып саналды, өйткені онда ер адамдармен қарым-қатынас арқылы атақ пен байлық туралы арманын ұстанған ауыл қызы бейнеленген. Кітап едәуір танымал болды. Дональд Л. Миллер оны "америкалық қала романдарының ішіндегі ең ұлысы" деп атаған. 1901 жылы Драйзердің "Nigger Jeff" атты әңгімесі "Ainslee's Magazine" журналында жарық көрді. Бұл оқиға 1893 жылы оның куәгері болған линчелеуге негізделген. Оның екінші романы "Дженни Герхардт" 1911 жылы жарық көрді. Дрейзердің жас әйелдерді басты кейіпкер ретінде суреттеуі жастардың ауылдан қалаға көшіп келуіне байланысты урбанизацияның әлеуметтік өзгерістерін драмаға айналдырды. Дрейзердің алғашқы коммерциялық табысы 1925 жылы жарық көрген "Америкалық трагедия" болды. 1892 жылдан бастап Драйзер газетші болып жұмыс істей бастады, ол Құрама Штаттарда өте кең тараған қылмыстың белгілі бір түрін байқауға кірісті. Бұл жастардың барлығы да қаржы жағынан да, әлеуметтік жағынан да табысты болуды аңсаған. Байлық аулау американдықтардың арасында жиі кездесетін қылмыстың бір түрі болып табылады, ол "ақша үшін кісі өлтіру" түрінде, "бір кедей қыздың жас, амбициялы сүйіктісі" "ақшасы немесе дәрежесі бар одан да тартымды қызды" тапқанда, бірақ бірінші қыздан құтылмаса, әдетте жүкті болғандықтан, ауруға айналады. Драйзер 1895-1935 жылдар аралығында жыл сайын осындай әңгімелер жинағанын айтады. Ол романды Нью-Йорк штатының солтүстігінде 1906 жылы Грейс Браунды Честер Жилет өлтіргені туралы деректерге және оқиғаларға негіздеген. Бұл қылмыс газеттердің кеңінен назар аударуына әкелді. Роман жақсы сатылып жатқанмен, оны адамгершіліксіз адам туралы бейнесі үшін сынға алды. Драйзер негізінен романист ретінде танылса да, қысқа әңгімелер де жазды, 1918 жылы өзінің "Азаттық және басқа да әңгімелер" атты 11 жинағын жариялады. Оның "Менің ағайым Пол" атты әңгімесі 1890 жылдары әйгілі әнші-жазушы болған ағасы Пол Дрессердің өмірбаяны болды. Бұл оқиға 1942 жылы "Мей Гал Сал" романтикалық фильмінің негізін қалады. Дрейзер сондай-ақ өлеңдер жазды. "Аспирант" (1929) поэмасы кедейлік пен амбиция тақырыбын жалғастырады: жап-жас жігіт шала жиһазданған бөлмеде өзінің және басқа жалға алушылардың армандарын сипаттайды және "неге? Неге?" деп сұрайды. Поэма 1929 жылы Пол Джонстон жинаған және баспадан шығарған "The Poetry Quartos" жинағында жарық көрді. Басқа шығармаларға "Трилогия Желания" кіреді, ол Чикагоның трамвай магнаты болған Чарльз Тайсон Еркестің (1837-1905) өміріне негізделген. Ол "Финансшы" (1912), "Титан" (1914) және "Стоик" кітабынан тұрады. Соңғысы 1947 жылы ол қайтыс болғаннан кейін жарық көрді. Драйзер цензураға қарсы күресуге мәжбүр болды, өйткені оның өмірдің кейбір жақтарын, мысалы жыныстық азғындықты бейнелеуі билікті ренжітті және жалпыға танымал пікірлердің стандарттарына қарсы шықты. 1930 жылы ол швед жазушысы Андерс Остерлингтің Нобель әдебиет сыйлығына ұсынылды, бірақ Нобель комитеті Синклер Льюис пайдасына жіберді.

During 1899, Dreiser and his first wife Sara stayed with Arthur Henry and his wife Maude Wood Henry at the House of Four Pillars, an 1830s Greek Revival house in Maumee, Ohio. There Dreiser began work on his first novel, Sister Carrie, published in 1900. Unknown to Maude, Arthur sold a half interest in the house to Dreiser to finance a move to New York without her. In Sister Carrie, Dreiser portrayed a changing society, writing about a young woman who flees rural life for the city (Chicago), fails to find work that pays a living wage, falls prey to several men, and ultimately achieves fame as an actress. The novel sold poorly and was considered controversial because it featured a country girl who pursues her dreams of fame and fortune through relationships with men. The book has acquired a considerable reputation. It has been called by Donald L. Miller the "greatest of all American urban novels." In 1901 Dreiser's short story "Nigger Jeff" was published in Ainslee's Magazine. It was based on a lynching he witnessed in 1893. His second novel Jennie Gerhardt was published in 1911. Dreiser's portrayals of young women as protagonists dramatized the social changes of urbanization, as young people moved from rural villages to cities. Dreiser's first commercial success was An American Tragedy, published in 1925. From 1892, when Dreiser began work as a newspaperman, he had begun

to observe a certain type of crime in the United States that proved very common. It seemed to spring from the fact that almost every young person was possessed of an ingrown ambition to be somebody financially and socially. Fortune hunting became a disease with the frequent result of a peculiarly American kind of crime, a form of "murder for money", when "the young ambitious lover of some poorer girl" found "a more attractive girl with money or position" but could not get rid of the first girl, usually because of pregnancy. Dreiser claimed to have collected such stories every year between 1895 and 1935. He based his novel on details and the setting of the 1906 murder of Grace Brown by Chester Gillette in upstate New York, a crime that attracted widespread attention from newspapers. While the novel sold well, it also was criticized for its portrayal of a man without morals who commits a sordid murder. Though known primarily as a novelist, Dreiser also wrote short stories, publishing his first collection of 11, entitled, Free and Other Stories in 1918. His story "My Brother Paul" was a biography of his older brother Paul Dresser, who became a famous songwriter in the 1890s. This story formed the basis for the 1942 romantic movie My Gal Sal. Dreiser also wrote poetry. His poem "The Aspirant" (1929) continues his theme of poverty and ambition: a young man in a shabbily furnished room describes his own and the other tenants' dreams, and asks "why? why?" The poem appeared in The Poetry Quartos, collected and printed by Paul Johnston, and published by Random House in 1929. Other works include Trilogy of Desire, based on the life of Charles Tyson Yerkes (1837–1905), who became a Chicago streetcar tycoon. It is composed of The Financier (1912), The Titan (1914), and The Stoic. The last was published posthumously in 1947. Dreiser often was forced to battle against censorship because his depiction of some aspects of life, such as sexual promiscuity, offended authorities and challenged popular standards of acceptable opinion. In 1930 he was nominated for the Nobel Prize in Literature by Swedish author Anders Österling, but was passed over by the Nobel Committee in favor of Sinclair Lewis.

Саяси міндеттеме

Саяси тұрғыдан Драйзер әлеуметтік әділетсіздіктің құрбаны болған радикалдарды қорғау үшін бірнеше науқанға қатысты. Олардың ішінде Дүниежүзілік өнеркәсіптік жұмысшылардың басшыларының бірі Фрэнк Литтлдің линчтенуі, Сакко мен Ванцетти ісі, Эмма Голдманның депортациясы және кәсіподақ жетекшісі Томас Мунидің сотталуы болды. 1931 жылдың қарашасында Драйзер саяси тұтқындарды қорғау жөніндегі ұлттық комитетті (NCDPP) Кентуккидің оңтүстік-шығысындағы көмір кендеріне алып барды, Pineville және Harlan қалаларында шахтерлерге қарсы зорлық-зомбылықтың үлгісі туралы куәліктерді алды. Бұл зорлық-зомбылық Харлан округінің соғысы деп белгілі болды. Дрейзер өзінің адал социалисті болды және саяси мәселелерге арналған бірнеше ғылыми-популярлық кітаптар жазды. Олардың ішінде «Драйзердің Ресейге қарауы» (1928) – оның 1927 жылы Кеңес Одағына жасаған сапарының нәтижесі, сондай-ақ капиталистік Америкаға сын көзқарасын ұсынатын екі кітап: «Трагикалық Америка» (1931) және «Америка құтқаруға лайық» (1941) кіретін. Ол Ұлы террор кезінде Иосиф Сталин басқарған Кеңес Одағын және Адольф Гитлермен жасалған бейбітшілік шартын жоғары бағалады. Драйзер 1945 жылдың тамызында АҚШ Коммунистік партиясына қосылды және кейіннен Америка жазушылар лигасының құрметті президенті болды. Дрейзердің коммунизммен байланысы туралы Х.Л. Менкен сияқты саяси радикалды емес достары оны «өміріндегі маңызды емес егжей-тегжейлі» деп атады.

Сент-Луисте газетші болып жұмыс істеген кезде Драйзер мектеп мұғалімі Сара Осборн Уайтпен танысты. Олар 1893 жылы никелесіп, 1898 жылдың 28 желтоқсанында үйленді. 1909 жылы олар ажырасып кетті, себебі Драйзер әріптесінің жасөспірім қызы Тельма Кудлипке ғашық болды, бірақ ресми түрде ажыраспады. 1913 жылы ол актриса және суретші Кира Маркхэммен романтикалық қарым-қатынас бастады. 1919 жылы Драйзер өзінің туған інісі Хелен Пэтджес Ричардсонмен (1894–1955) танысты, олармен ол махаббатқа берілді. Келесі онжылдықтарда ол оның өміріндегі тұрақты әйел болып қалды, тіпті көптеген уақытша махаббат оқиғаларына қарамастан (мысалы, 1930 жылдары хатшысы Клара Йегермен болған қарым-қатынасы). Хелен Драйзердің басқа әйелдермен болған қарым-қатынасына төзімділік танытты және олар оның өліміне дейін бірге болды. Драйзер мен Хелен 1944 жылдың 13 маусымында үйленді.

Драйзер алғашқы еуропалық саяхатынан «Титаникпен» оралуды жоспарлаған, бірақ ағылшыз баспагер оған арзан кемеге отыруды ұсынды. Дрейзер атеист болған.

Академия

1950 жылы Индиана штатының Терре-Хоуте қаласындағы Индиана мемлекеттік университетінің кампусында салынған Дрейзер залы Университеттің коммуникация бағдарламаларына, студенттік медиаға (WISU), «Сикамор видео» студиясына және «Сикамор» (жылдық жылнамасы), оқу сыныптары мен лекция залдарына, сондай-ақ 255 орындық сахналық театрына үй иесі болып табылады. 1966 жылы бұл ғимарат Дрейзердің құрметіне аталды. Нью-Йорк штатының Стони Брук қаласындағы Стони Брук университетіндегі Дрейзер колледжі де оның атымен аталады. 2011 жылы Дрейзер Чикаго әдеби даңқ залының мүшесі болды.

Қосымша оқу

Кассуто, Леонард және Клэр Вирджиния Эби, ред. Теодор Дрейзерге арналған Кембридж серігі. Кембридж: Кембридж университетінің баспасы, 2004. Лавинг, Джером. Соңғы Титан: Теодор Дрейзердің өмірі. Беркли: Калифорния университетінің баспасы, 2005. Риджио, Том және Морган, Спир. Толық бейтаныс. The Missouri Review 10.3 (1987): 97–107.