Сланец – іріктелі, жапырақты метаморфты тау жынысы, сазды немесе вулканиктік тау жынысынан төмен дәрежелі метаморфизм нәтижесінде пайда болады. Геология.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Метаморфтық тау жынысы
Metamorphic rock
Тақта – ұсақ түйірлі, жапырақты, біртекті, метаморфтық тау жынысы. Ол төмен дәрежелі, аймақтық метаморфизм нәтижесінде саз немесе вулканиктік күлден тұратын, бастапқы шөгінді тау жынысынан – шиферден пайда болған. Бұл ең ұсақ түйірлі жапырақты метаморфтық тау жынысы. Жапырақшалану бастапқы шөгінді қабаттануға сәйкес келмеуі мүмкін, оның орнына метаморфтық қысым бағытына перпендикуляр жазықтықта орналасады. Әдетте, ол саз тастың төмен дәрежелі аймақтық метаморфизмінен қалыптасады. Метаморфизмнің бұл шамалы дәрежесінде жеке минералдық кристалдардың мөлшері микроскоптық деңгейде қалады. Жарылу бағыты бастапқы саз тастағы шөгінді құрылымдарға тәуелді емес, аймақтық қысым бағытын көрсетеді. Тақтаның жарылуы үздіксіз болады, яғни жеке жарылу жазықтықтары қол үлгілерінде ажыратылмайды, тым жақын орналасқан. Тақтаның текстурасына осы кең таралған жарылу жазықтықтары толыққанды әсер етеді. Микроскоппен қарағанда, тақта кварц пен фельдспардың өте жұқа линзаларынан (QF домендері) тұратыны, олар мика қабаттарымен (M домендері) бөлінетіні анықталады. Бұл қабаттардың қалыңдығы әдетте 100 мкм (микроннан) кем болады. Саз тастың тақтаға айналу процесінде, оның көлемінің 50%-ға дейін жоғалуы мүмкін. Саз минералдары сияқты жақпалы минералдардың түйіршіктері айналып, параллель қабаттар құрайды, олар қысым бағытына перпендикуляр орналасады және тау жынысына жарылу қасиетін бере бастайды. Тақтаның жарылуы толық дамыған кезде саз минералдары хлоритке және микаға айнала бастайды. Тау жынысындағы органикалық көміртек графитке айналады. Тақтаның құрамында негізінен кварц, иллит және хлорит минералдары болады, олар құрамының 95%-ын құрайды. Ең маңызды қосымша минералдар – темір оксидтері (гематит және магнетит сияқты), темір сульфидтері (пирит сияқты) және карбонат минералдары. Фельдспат альбит немесе сирек кездесетін ортоклаз түрінде болуы мүмкін. Кейде, Солтүстік Уэльстің күлгін тақталарында сияқты, темір ядроларының айналасында темір(II) тотығу сфералары пайда болып, ашық жасыл, дақты текстура қалдырады. Бұл сфералар кейіннен қолданылатын кернеу өрісінің әсерінен эллипс пішінге деформацияланады, жарылу жазықтығында эллипс ретінде көрінеді. Алайда, кейбір деректер деформациядан кейін де тотығу ошақтары пайда болуы және жарылу бағыты бойынша артық инфильтрациядан эллипстік пішінге ие болуы мүмкін екенін көрсетеді, сондықтан деформацияны бағалау үшін тотығу эллипсоидтарын пайдалануда сақтық таныту қажет.
Slate is a fine grained, foliated, homogeneous, metamorphic rock derived from an original shale type sedimentary rock composed of clay or volcanic ash through low grade, regional metamorphism. It is the finest grained foliated metamorphic rock. Foliation may not correspond to the original sedimentary layering, but instead is in planes perpendicular to the direction of metamorphic compression. It is usually formed by low grade regional metamorphism of mudrock. This mild degree of metamorphism produces a rock in which the individual mineral crystals remain microscopic in size, The direction of cleavage is independent of any sedimentary structures in the original mudrock, reflecting instead the direction of regional compression. Slaty cleavage is continuous, meaning that the individual cleavage planes are too closely spaced to be discernible in hand samples. The texture of the slate is totally dominated by these pervasive cleavage planes. Under a microscope, the slate is found to consist of very thin lenses of quartz and feldspar (QF domains) separated by layers of mica (M domains). These are typically less than 100 μm (micron) thick. The process of conversion of mudrock to slate involves a loss of up to 50% of the volume of the mudrock as it is compacted. Grains of platy minerals, such as clay minerals, are rotated to form parallel layers perpendicular to the direction of compaction, which begin to impart cleavage to the rock. Slaty cleavage is fully developed as the clay minerals begin to be converted to chlorite and mica. Organic carbon in the rock is converted to graphite. Slate is mainly composed of the minerals quartz, illite, and chlorite, which account for up to 95% of its composition. The most important accessory minerals are iron oxides (such as hematite and magnetite), iron sulfides (such as pyrite), and carbonate minerals. Feldspar may be present as albite or, less commonly, orthoclase. Occasionally, as in the purple slates of North Wales, ferrous (iron(II)) reduction spheres form around iron nuclei, leaving a light green, spotted texture. These spheres are sometimes deformed by a subsequent applied stress field into ovoids, which appear as ellipses when viewed on a cleavage plane of the specimen. However, some evidence shows that reduced spots may also form after deformation and acquire an elliptical shape from preferential infiltration along the cleavage direction, so caution is required in using reduction ellipsoids to estimate deformation.
Басқа қолданыстар
Жақсы электр оқшаулағыш және отқа төзімді болғандықтан, 20-шы ғасырдың басында электр тақталарын және ірі электр моторларына арналған релелік басқару құрылғыларын жасау үшін қолданылды. Термиялық тұрақтылығы мен химиялық бейтараптығының арқасында шифер зертханалық үстелдердің бетіне және бильярд үстелдерінің бетіне қолданылған. Ежелгі мәдениеттерде шифер пышақтарды қайрау үшін қайрау тасы ретінде пайдаланылған, бірақ қазір қайрау тастары көбінесе кварцтан жасалады. 18-ші және 19-шы ғасырлардағы мектептерде шифер тақталар мен жеке жазуға арналған тақташалар үшін кеңінен қолданылды, олар үшін шифер немесе тақта қарындаштары қолданылды. Кейде ежелгі майя цивилизациясы стела жасау үшін шиферді пайдаланған. Жапонияда қара Go тастары үшін, ал ақ тастар үшін - ұлу шелгісімен қатар, шифер дәстүрлі материал ретінде таңдалды. Қазір ол сәндік материал саналады. Пенсильвания шифері түріктерді аулауға арналған түрік шақыруларын жасауда кеңінен қолданылады. Шиферден шығарылған дыбыстар, әртүрлі ағаштан жасалған соққышпен сызылғанда, Солтүстік Америкадағы барлық төрт жабайы түрік түрінің дауыстарын дерлік толықтай қайталайды: шығыс, Рио-Гранде, Осеола және Мерриам.
Because it is a good electrical insulator and fireproof, it was used to construct early 20th century electric switchboards and relay controls for large electric motors. Because of its thermal stability and chemical inertness, slate has been used for laboratory bench tops and for billiard table tops. Slate was used by earlier cultures as whetstone to hone knives, but whetstones are nowadays more typically made of quartz. In 18th and 19th century schools, slate was extensively used for blackboards and individual writing slates, for which slate or chalk pencils were used. In some cases slate was used by the ancient Maya civilization to fashion stelae. Slate was the traditional material of choice for black Go stones in Japan, alongside clamshell for white stones. It is now considered to be a luxury. Pennsylvania slate is widely used in the manufacture of turkey calls used for hunting turkeys. The tones produced from the slate, when scratched with various species of wood striker, imitates almost exactly the calls of all four species of wild turkey in North America: eastern, Rio Grande, Osceola and Merriam's.
Экстракциялау
Арктикада тақта тас кездеседі және инуиттер оны улүстердің пышақтарын жасау үшін пайдаланған. Қытайда шифердің мол қоры бар, соңғы жылдары оның дайын және жартылай дайын шифер экспорты артты. Австралияның барлық аймақтарында шифер кен орындары бар, олардың ірі қоры Аделаида тауларындағы Уиллунга, Канманту және Орта Солтүстіктегі Минтаро мен Спольдингте орналасқан. Бразилия, әлемдегі екінші ірі шифер өндірушісі, Минас-Жерайс штатындағы Папагайос аймағында шиферге бай, ол Бразилияның шиферінің 95 пайызын құрайды. Дегенмен, Бразилиядан шығарылатын барлық «тақта тас» өнімдері CE белгісін тағуға құқылы емес. Қазіргі таңдағы Еуропадағы шифердің көп бөлігі Испаниядан келеді, ол әлемдегі ең ірі шифер өндіруші және экспорттаушы ел. Еуропадағы шифер өндіретін аймақтар: Уэльс (ЮНЕСКО ландшафты мәртебесімен және Лланберистегі мұражаймен), Корнуолл (әйгілі Делабол ауылы), Камбрия (Берлингтон шифер карьерлері, Хонистер шифер шахтасы және Скиддоу шиферін қараңыз) және бұрынғы Шотландияның Батыс Жоғарғы Жерлері, Біріккен Корольдіктегі Балахулиш және Шифер аралдары айналасында. Францияның (Анжу, Луара аңғары, Арденн, Бретань, Савойя) және Бельгияның (Арденн) аймақтары, Солтүстік Италиядағы Лигурия, әсіресе Лаванья қаласының арасында (аты итальян тілінде «тақта» сөзінің шығу тегі) және Фонтанабуона аңғары; Португалия, әсіресе елдің солтүстігіндегі Валонго аймағы. Германияның Мозель өзені аймағы, Хунсрюк (Феллдегі бұрынғы шахта, қазір мұражай), Эйфель, Вестервальд, Тюрингия және Солтүстік Бавария; және Норвегияның Альтасы (шын мәнінде шифер емес, шпат). Уэльс пен Камбриядан алынған кейбір шиферлер боялған шифер (көк емес): Уэльсте күлгін және бұрынғысы жасыл, ал Камбрияда жасыл. Солтүстік Америкада шифер Ньюфаундленд, Шығыс Пенсильвания, Вирджиния штатының Букингем округі және Вермонт пен Нью-Йорктегі Слейт-Вэлли аймағында өндіріледі, онда Нью-Йорк штатының Гранвилл аймағында боялған шифер өндіріледі. 19-шы ғасырдың соңы мен 20-шы ғасырдың басында Мэн штатының Монсон қаласында ірі шифер өндірісі болды, онда шифер әдетте қою күлгіннен қараға дейін болады және көптеген жергілікті құрылыстар шифер плиткалармен жабылған. Нью-Йорктегі Сент-Патрик соборының шатыры және Арлингтон ұлттық зиратында Джон Ф. Кеннедидің қабірінің тас белгісі де Монсон шиферінен жасалған.
Slate is found in the Arctic and was used by Inuit to make the blades for ulus. China has vast slate deposits; in recent years its export of finished and unfinished slate has increased. Deposits of slate exist throughout Australia, with large reserves quarried in the Adelaide Hills in Willunga, Kanmantoo, and the Mid North at Mintaro and Spalding. Slate is abundant in Brazil, the world's second largest producer of slate, around Papagaios in Minas Gerais, which extracts 95 percent of Brazil's slate. However, not all "slate" products from Brazil are entitled to bear the CE mark. Most slate in Europe today comes from Spain, the world's largest producer and exporter of natural slate, and 90 percent of Europe's natural slate used for roofing originates from the slate industry there. Lesser slate producing regions in present day Europe include Wales (with UNESCO landscape status and a museum at Llanberis), Cornwall (famously the village of Delabole), Cumbria (see Burlington Slate Quarries, Honister Slate Mine and Skiddaw Slate) and, formerly in the West Highlands of Scotland, around Ballachulish and the Slate Islands in the United Kingdom. Parts of France (Anjou, Loire Valley, Ardennes, Brittany, Savoie) and Belgium (Ardennes), Liguria in northern Italy, especially between the town of Lavagna (whose name is inherited as the term for chalkboard in Italian) and Fontanabuona valley; Portugal especially around Valongo in the north of the country. Germany's Moselle River region, Hunsrück (with a former mine open as a museum at Fell), Eifel, Westerwald, Thuringia and north Bavaria; and Alta, Norway (actually schist, not a true slate). Some of the slate from Wales and Cumbria is colored slate (non blue): purple and formerly green in Wales and green in Cumbria. In North America, slate is produced in Newfoundland, eastern Pennsylvania, Buckingham County, Virginia, and the Slate Valley region in Vermont and New York, where colored slate is mined in the Granville, New York, area. A major slating operation existed in Monson, Maine, during the late 19th and early 20th centuries, where the slate is usually dark purple to blackish, and many local structures are roofed with slate tiles. The roof of St. Patrick's Cathedral in New York City and the headstone of John F. Kennedy's gravesite in Arlington National Cemetery are both made of Monson slate.