Кіріспе
Канадалық психолог Рональд Мелзак (19 шілде 1929 жыл - 22 желтоқсан 2019 жыл) - канадалық психолог және Макгилл университетінің психология профессоры. 1965 жылы ол Патрик Дэвид Уоллмен бірге ауырсынуды бақылау теориясын ұсына отырып, ауырсыну зерттеулерінде революция жасады. 1968 жылы Мелзак қақпаны басқару теориясын кеңейтілген түрінде жариялады, онда ол ауырсынудың субъективті және көп өлшемді екенін, себебі мидың бірнеше бөлігі бір уақытта оған әсер ететінін айтты. 1970 жылдардың ортасында ол Макгилл ауырсыну анкетасын (McGill Pain Questionnaire) жасады және Ауырсынуды зерттеу жөніндегі халықаралық қауымдастықтың (International Association for the Study of Pain) негізін қалаушы мүшесі болды. Ол сондай-ақ Wall & Melzack's Textbook of Pain оқулығының алғашқы редакторы болды. Мелзак көптеген наградаларға ие болды, оның ішінде Prix du Québec (1994), Канада ордені (1995) және Квебек Ұлттық ордені (2000). 2010 жылы ол ауырсыну ғылымындағы зерттеулері үшін Граумейер сыйлығын жеңіп алды.
Ronald Melzack (July 19, 1929 – December 22, 2019) was a Canadian psychologist and professor of psychology at McGill University. In 1965, he and Patrick David Wall revolutionized pain research by introducing the gate control theory of pain. In 1968, Melzack published an extension of the gate control theory, in which he asserted that pain is subjective and multidimensional because several parts of the brain contribute to it at the same time. During the mid 1970s, he developed the McGill Pain Questionnaire and became a founding member of the International Association for the Study of Pain. He also became the founding editor of Wall & Melzack's Textbook of Pain. Melzack has received numerous honors including Prix du Québec (1994), the Order of Canada (1995), and the National Order of Quebec (2000). In 2010, he won the Grawemeyer Award for his research on the science of pain.
Ерте өмір
Мелзак Монреаль қаласында, киім фабрикасында жұмыс істеген және қолданған кітап дүкенін ашқан Джозеф Мелзактың ұлы ретінде дүниеге келді. Ол жұмысшы табының еврей ауданында өсті. Қаржылық шектеулерге байланысты Рон отбасында университет бітірген жалғыз бала болды. Оның бауырлары отбасылық "Классикалық кітап дүкендері" деп аталатын дүкенде жұмыс істеді, ол сәтті желіге айналды. 1951 жылы Макгилл университетінен ғылым магистрі, ал 1954 жылы PhD дәрежесін алды. Дональд О. Хебб оның докторлық диссертациясы бойынша жұмыс істеген кезеңде Мелзактың ғылыми жетекшісі болды. Хебб әдетте әлеуметтенбеген иттермен тәжірибелер жасады, ал Мелзак олардың мұрынды бірнеше рет отқа тигізгендегі ерекше ауырсыну реакциясына қызығушылық танытты. Мелзак Орегон университетінде постдокторантурасын аяқтады.
Мансап
1954 жылы Монреальдегі МакГилл университетінде Хёббпен бірге докторлық диссертациясын қорғағаннан кейін, ол "фантомдық аяқ-қол" синдромынан зардап шеккен науқастармен жұмыс істей бастады – дене мүшесі алынып тасталған соң да ауырсынуды сезінетін адамдар. Ол ауырсынудың көбінесе тірі қалу үшін маңызы аз екенін, ал кейбір ауырсынулар тіндердің зақымдану деңгейіне пропорционалсыз келетінін, тіпті жазылғаннан кейін де ұзаққа созылатынын анықтады. Докторантурадан кейінгі студент кезінде Мелзак "ауырсыну сөздерін" жинап, "ыстық", "жану", "күйдіру", "қызып кету" сияқты бір-бірімен байланысты санаттарға бөле бастады. 1975 жылы осы ізденіс нәтижесінде бүкіл әлемдегі ауруханалар мен онкологиялық орталықтарда қолданылатын МакГилл ауырсыну сауалнамасы (McGill Pain Questionnaire) әзірленді. Мелзак Лондон университетінде және Италияның Пиза университетінде тағылымдамадан өтті. Соңында ол Массачусетс технология институтының (MIT) профессоры болды, онда доктор Патрик Уоллмен танысты. Екеуі де ауырсыну құбылысы төңірегінде ұқсас ойлар мен идеялармен бөлісті. Мелзак пен Уолл денеге минимал зиян келген кезде кейбір адамдардың қатты ауыратынын, ал ауыр жарақат алған адамдардың кейбіреулері кейінірек ғана аздап немесе мүлдем ауырмағанын байқады. 1965 жылы MIT-де Мелзак пен Уолл ауырсынудың қақпалық теориясын (gate control theory) жасады, бұл теория ауырсынудың бұрынғы тәжірибемен "қақпаланған" немесе реттелгенін көрсетеді. Қақпалық теория организмнің табиғи опиаттары – эндорфиндер мен энкефалиндердің құнды ашылуына әкелді. Ол стрестен туындаған анальгезия, фантомдық аяқ-қол синдромы және нейроматрикс теориясы бойынша жұмыстарымен де танымал. Ол адамның денені сезіну, өзіне қатысты түсінік және тіпті аяқ-қолдары болмаған жағдайда да созылмалы ауырсынуды тудыратын генетикалық жүйке желісімен туатынын айтады. 1995 жылы ол Канада орденінің офицері атанды. 2000 жылы Квебек Ұлттық орденінің офицері атанды. Мелзак 2001 жылы Киллам сыйлығымен марапатталды. 2009 жылдың 29 сәуірінде ол медицина ғылымына қосқан үлесі мен әлемдегі адамдардың денсаулығын жақсартуы үшін Канаданың Медициналық Даңқы залына енгізілді. Мелзак 2010 жылы ауырсынуды зерттеу және түсіндіру жөніндегі еңбектері үшін психология саласындағы Луисвилл университетінің Граумайер сыйлығын алды. 2010 жылы Халықаралық Ауырсынуды зерттеу қауымдастығы Мелзақтың ауырсынуды зерттеу саласына қосқан ерекше үлесін мойындау үшін Рональд Мелзак лекциялық сыйлығын құрды. 2011 жылы ол Рональд Мелзақтың еңбектерінің ауырсынуды түсінуге және күнделікті практикаға тигізген әсері туралы арнайы санына алғысөз жазды. Мелзақтың жарияланған мақалалары: "Ауырсыну механизмдері: жаңа теория" (1965 жылғы қарашада Science журналында жарияланды), "МакГилл ауырсыну сауалнамасы: негізгі қасиеттері мен бағалау әдістері" (1975 жылы Pain журналында жарияланды, 2005 жылы Мелзакпен Anesthesiology журналында қайта жарияланды) және "Ауырсыну және мидағы нейроматрикс" (2001 жылы Journal of Dental Education журналында жарияланды).
understanding of pain and daily practice. Melzack's published articles include; Pain mechanisms: A new theory, published in Science magazine in November 1965, The McGill Pain Questionnaire: Major properties and scoring methods published in the journal Pain, in 1975, and re published by Melzack in the Journal Anesthesiology, in 2005 and Pain and the neuromatrix in the brain, published in the Journal of Dental Education, in 2001.