Кіріспе

C.710 – Екінші дүниежүзілік соғыс басталмас бұрын француз әуе күштері үшін Caudron Renault компаниясы жасаған жеңіл күрес ұшақтарының сериясы. Оның бір түрі, C.714, шектеулі мөлшерде өндірілді және 1939 жылы Польшаның құлауынан кейін Франциядағы польшалық ұшқыштарға берілді. Шамалы саны сондай-ақ Финляндияға да жеткізілді.

Жобалау және әзірлеу

1936 жылы француз әскеріндегі қазіргі ұшақтардың санын жылдам арттыру мақсатымен C.710 сериясына қатысты бастапқы талаптар ұсынылды. Бұл, ағаштан жасалған "жеңіл күресуші" ұшақтың көптеп, жылдам құрастырылуын қамтамасыз ету арқылы, қолданыстағы үлгілердің өндірісіне кедересіз келуді көздеді. Нәтижесінде үш жоба жасалды: Arsenal VG 30, Bloch MB.700 және C.710. Үшеуіне де прототиптерге тапсырыс берілді. Алғашқы C.710 үлгісі бұрышты дизайнмен, бұрынғы әуе жарыстарының сериясынан дамытылды. Caudron ұшақтарының бір ерекшелігі – ұшақ кабинасының артқа қарай орналасқан, ұзын сопақ мұрны болды. Мұрнында 336 кВт (450 а.к.) қуаты бар Renault 12R 01 қозғалтқышы орналасқан, бұл екі 6Q қозғалтқышын біріктіру нәтижесінде жасалған, суперкомпрессорлы, ауамен салқындатылатын V 12 қозғалтқышы еді. Ұшақ толығымен ағаштан жасалған моноплан болды. Онда бекітілген және жабылатын шасси орнатылған, ал вертикальды стабилизатор дәстүрлі трапеция немесе үшбұрышты пішіннің орнына, Бірінші дүниежүзілік соғыс кезеңіне тән жартылай шеңбер пішінді болды. Қару-жараққа әр қанат астындағы шағын бөлімшеде орналасқан 20 мм Hispano Suiza HS.9 зеңбірегі кірді, оның әрқайсысына 60 оқтан берілді. C.710 ұшағының жылдамдығы құрады. Ол C.710 фюзеляжымен және Caudron C.580 қанатымен жабдықталды, ал Renault 613 қозғалтқышы, C.710-ға ұқсас болғанымен, 100 октанды отынды пайдалануға мүмкіндік беретін қысымды арттыру арқылы қуаты арттырылды. C.712 1936 жылдың 24 желтоқсанында алғашқы ұшуын жасады, бірақ 1937 жылдың 29 сәуірінде Istres қаласында рекордтық сынақ кезінде апатқа ұшырап жойылды. 1937 жылдың 15 желтоқсанында ұшқан C.713 – қайта жабдықталған күресуші ұшақ, ол қысылатын шасси және дәстүрлі үшбұрышты вертикальды стабилизаторды енгізді. Басқа жобаланған нұсқаларға 75 немесе 164 кВт (100 немесе 220 а.к.) қуаты бар C.720 оқу-жаттығу ұшағы, 559 кВт (750 а.к.) Isotta Fraschini Delta қозғалтқышы бар C.760 күресуші ұшағы және 597 кВт (800 а.к.) Renault V қозғалтқышы бар C.770 күресуші ұшағы кірді. Олардың ешқайсысы сериялық өндіріске шығарылмады.

Пайдалану тарихы

Жеткізілімдер 1940 жылғы қаңтарға дейін басталмады. Алғашқы өндіріс үлгілерін бірнеше сынақтан өткізгеннен кейін, конструкцияның қателігі зор екені анықталды. Жеңіл және жылдам болғанымен, ағаштан жасалған корпусы күшті қозғалтқышты орнатуға мүмкіндік бермеді. Алғашқы қозғалтқыш оның биіктікке көтерілу жылдамдығы мен маневрлеу қабілетін шектеді, нәтижесінде 1940 жылғы ақпан айында Caudron активтік қызметтен алынды. Наурыз айында бастапқы өндіріс тапсырысы 90 данаға дейін азайтылды, өйткені көрсеткіштері қосымша өндіріс келісімдерін жасауға жеткіліксіз деп есептелді. 80 данасы Қысқы соғысқа қатысу үшін Финляндияға жіберілді. Бұл ұшақтарды француз ұшқыштары пилоттауға тиіс болған. Алайда, Франциядағы жағдайларға байланысты тек алты ұшақ жеткізілді, ал жеткізілім тоқтатылғанда портта тағы он ұшақ күтіп тұрды. Келіп түскен алты ұшақ құрастырылып, сынақтан өтті және CA 551-ден CA 556-ға дейін тіркелді. Ұшақтар фин жағдайында сенімсіз және қауіпті деп танылды және жауынгерлік қимылдарға жіберілмеді. Екі ұшақ Порьиге апарылғанда зақымдалды. Сонымен қатар, фин пилоттары әуе базаларынан ұшақтарды ұшыру мен қону қиын екенін анықтады. Ұшақтар 1949 жылғы 30 желтоқсанда қызметтен шығарылып, жаратылды. CA 556 мысалы техникалық қызметкерлер мектебіне оқу үшін берілді. 1940 жылғы 18 мамырда 35 Caudron Mions әуежайында орналасқан Groupe de Chasse polonais I/145 поляк Варшава эскадрильясына жеткізілді. Тек 23 рет ұшқаннан кейін, ұшқыштардың жағымсыз пікірін алдыңғы қатардағы пилоттар растады, олар ұшқыштың жеткіліксіз қуатты екеніне және қазіргі неміс ұшқыштарына сай келмейтініне алаңдады. 25 мамырда, енгізілгеніне бір апта өткен соң, француз соғыс министрі Ги Ла Шамбр барлық C.714 ұшақтарын активтік қызметтен шығаруға бұйырды. Алайда, француз билігінде басқа ұшақ болмағандықтан, поляк пилоттары бұйрықты елемеді және Caudron ұшақтарымен ұшуды жалғастырды. Messerschmitt Bf 109E-ге қарағанда ескірген ұшақпен ұшса да, поляк пилоттары 8 маусым мен 11 маусым аралығындағы үш шайқаста 12 расталған және үш расталмаған жеңіске жетті, тоғыз ұшақты әуеде және тоғыз жерде жоғалтты. Атып түсірілген ұшақтардың арасында төрт Dornier Do 17 бомбалаушысы, сондай-ақ үш Messerschmitt Bf 109 және бес Messerschmitt Bf 110 истребительдері болды. Caudron ұшағы Лион маңындағы Брон қаласындағы поляк оқу эскадрильясымен де пайдаланылды. Пилоттар бірнеше бомбалау шабуылдарын таратуға үміттенгенімен, ешқандай ұшақтарды жоғалтпады. Маусым айының соңында Франция құлағанда, барлығы 53 өндірістік машина жеткізілді (көрсеткіш әртүрлі болғанымен, 98 – тағы бір жиі кездесетін сан).

Тірі қалғандар

Бір толық CR.714 ұшақ шассиі және бір қосымша фюзеляж Финляндияда сақталды. Фюзеляж Музей де л’Эр э́т де л’Эспа́сқа қайта ұсынылды, онда 2015 жылдан бері қайта жаңартылуда.