Кіріспе

Драмлин, ирланд тіліндегі droimnín ("кішкентай қырат") деген сөзден алынған, алғаш рет 1833 жылы жазылған. Классикалық мағынада, бұл мұздық әрекеті нәтижесінде пайда болған, кері қасық немесе жартылай көмілген жұмыртқа пішіндес, созылған төбе. Драмлиндердің жиынтығы далалар немесе шоғырлар деп аталады; олар көбінесе "жұмыртқалар себеті" деп сипатталатын ландшафтты құрайды.

Морфология

Драмлиндер әр түрлі пішінде және өлшемдерде кездеседі, соның ішінде симметриялық (ұзын осіне қатысты), шпиндельді, параболалық және көлденең асимметриялық пішіндер. Жалпы алғанда, олар созылған, овал пішінді төбелер болып табылады, ұзын осі мұз ағысы бағытына параллель, ал мұзға қарайтын (стосс) беті мұздан қарайтын (ли) бетінен көбінесе тік болады. Драмлиндер әдетте ұзындығы және ені аралығында болады. Драмлиннің ұзындығы мен енінің қатынасы әдетте 1,7 мен 4,1 аралығында құрайды.

Пайда болуы

Драмлиндер мен драмлиндер шоғырлары – негізінен мұздық шөгіндісінен тұратын мұздық жер бедері нысандары. Олар мұздық жүйелерінің шетіне жақын және мұздық қабаттарының ішіндегі жылдам ағынды аймақтарда қалыптасады, сондай-ақ басқа да ірі мұздықтармен қалыптасқан нысандармен (туннельді аңғарлар, эскерлер, мұздық ойыстар және ашық тау жыныстарының эрозиясы) бірге кездеседі. Драмлиндер көбінесе бірдей пішіндес, өлшемдес және бағытталған төбелерден тұратын драмлиндік алқаптарда кездеседі. Көптеген плейстоцен драмлиндік алқаптары желдей таралу үлгісін көрсетеді. Әр драмлиннің ұзын осі қалыптасқан кезде мұздықтың қозғалыс бағытына параллель болады. Осы алқаптардың әуе суретін қарастыру мұздықтың ландшафт арқылы қалай жылғанын көрсетеді. Хофсйёкюдль мұздығының Мұлайёкюдль драмлиндері де 180° доға бойынша жайылған желдей таралу үлгісін көрсетеді. Басқа жағдайларда, драмлиндік алқаптарға толығымен қатты жыныстардан (мысалы, гранит немесе жақсы литифицирленген әктас) тұратын драмлиндер кіреді. Мұндай драмлиндерді ядроға жұмсақ шөгінділер қосылуымен түсіндіру мүмкін емес. Осылайша, мұз асты деформация процестері арқылы жұмсақ шөгінділердің жиналуы мен эрозиясы барлық драмлиндер үшін біртұтас теорияны ұсынбайды – кейбіреулері қалдық жыныстардан тұрады.

Құрылу

Драмлиннің пайда болуына қатысты екі негізгі теория бар. Біріншісі – құрылымдық теория, ол олардың мұз асты су арналарынан, құм, саз, балшық және қиыршық тас сияқты шөгінділермен бірге келген материалдың жиналуы арқылы қалыптасатынын көрсетеді. Драмлин қалыптасқанда, мұздықтың сырғып өтуі мен ағысы оның айналасында жалғасады, материал жиналады және бөлшектер ағыс бағытына сәйкес орналасады. Геологтар осы процестің нәтижесінде, шөгіндінің құрамындағы бөлшектердің бағыты мен бұрылуын зерттей отырып, драмлиннің қалай пайда болғанын анықтай алады. Шөгінді бөлшектерін зерттеп, олардың бағытын және стереограммаға түсіріп, ғалымдар әр бөлшектің және драмлиннің жалпы бағыты арасындағы байланысты анықтай алады: драмлин бойындағы бөлшектердің бағыты мен бұрылуы неғұрлым ұқсас болса, олардың қалыптасу процесінде жиналған болуы ықтимал. Керісінше, егер драмлин мен шөгінді арасында байланыс болмаса, онда басқа негізгі теория дұрыс болуы мүмкін. Екінші теория драмлиннің консолидацияланбаған төсектің эрозиясы нәтижесінде қалыптасатынын ұсынады. Мұздық астындағы эрозия, драмлинге жақын жерде, мұздықтың салмағынан туындаған серпілу кернеуіне байланысты, жылына бір метрге дейін шөгінділерді алып тастауы мүмкін. Эрозияға ұшыраған шөгінділер қайта орналасып, жиналғанда драмлин қалыптасады. Бұл процеске мұз астындағы еріген судың мұздық төсегіне жасаған ойықтарындағы мұздық-флювиалды шөгінділердің жиналуы және еріген судың күшті ағынынан жұмсақ шөгінділердің немесе қатты тау жыныстарының эрозиясынан қалған қалдық тізбектер кіреді. Бұл гипотеза үлкен мұз астындағы еріген судың тасқыны болуын қажет етеді, олардың әрқайсысы бірнеше апта ішінде теңіз деңгейін ондаған сантиметрге көтере алады. Онтариодағы (Канада) Френч-Ривердегі тау жыныстарының эрозиялық формаларын зерттеу мұндай тасқындардың болуын растайды. Исландиядағы Хофсйокульл мұздығының соңғы шегінуі 50-ден астам драмлиндерден тұратын алаңды ашты, олардың ұзындығы, ені және биіктігі әртүрлі. Бұл драмлиндер мұз астындағы шөгінді және эрозиялық процестердің нәтижесінде қалыптасқан, ал драмлин ішіндегі әр көлденең шөгінді қабаты мұздықтың жеке бір қозғалысынан пайда болған. Жоғарыда аталған теория осы исланд драмлинінің қалыптасуын түсіндіруге жарайды. Алайда, ол барлық драмлиндердің пайда болуын толық түсіндіре алмайды. Мысалы, толығымен қатты тау жыныстарынан тұратын драмлин алаптарын тұтас емес шөгінділердің шөгіндісі мен эрозиясы арқылы түсіндіру мүмкін емес. Теңіз деңгейінің көтерілуіне байланысты, драмлин қырқалары арасындағы төмен жатқан аймақтар суға батқан жартылай су астындағы немесе батқан драмлиндерді байқауға болады. Бұған ең көрнекті мысал – Ирландияның батысындағы Клев шығанағы, онда жүздеген драмлин аралдары мен аралшықтары бар. Бұл жер бұрынғы мұздық кезеңнен кейін "суға батқан" драмлиндер алаңы болған.

Азия

Драмлиндер Ресейдің Саха Республикасындағы Тиксиде табылады. Бигл бұғазының төңірегіндегі жерлерде де драмлин далалары кездеседі; мысалы, Гейбл аралы және Солтүстік Наварино аралы.

Антарктида

2007 жылы Батыс Антарктида мұз ағынының астында дүмбілдер пайда болып жатқаны байқалды.