Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Драмлин, ирланд тіліндегі droimnín ("кішкентай қырат") деген сөзден алынған, алғаш рет 1833 жылы жазылған. Классикалық мағынада, бұл мұздық әрекеті нәтижесінде пайда болған, кері қасық немесе жартылай көмілген жұмыртқа пішіндес, созылған төбе. Драмлиндердің жиынтығы далалар немесе шоғырлар деп аталады; олар көбінесе "жұмыртқалар себеті" деп сипатталатын ландшафтты құрайды.
Elongated hill formed by glacial action
A drumlin, from the Irish word droimnín ("little ridge"), first recorded in 1833, in the classical sense is an elongated hill in the shape of an inverted spoon or half buried egg formed by glacial ice acting on underlying unconsolidated till or ground moraine. Assemblages of drumlins are referred to as fields or swarms; they can create a landscape which is often described as having a 'basket of eggs topography'.
Морфология
Драмлиндер әр түрлі пішінде және өлшемдерде кездеседі, соның ішінде симметриялық (ұзын осіне қатысты), шпиндельді, параболалық және көлденең асимметриялық пішіндер. Жалпы алғанда, олар созылған, овал пішінді төбелер болып табылады, ұзын осі мұз ағысы бағытына параллель, ал мұзға қарайтын (стосс) беті мұздан қарайтын (ли) бетінен көбінесе тік болады. Драмлиндер әдетте ұзындығы және ені аралығында болады. Драмлиннің ұзындығы мен енінің қатынасы әдетте 1,7 мен 4,1 аралығында құрайды.
Drumlins occur in various shapes and sizes, including symmetrical (about the long axis), spindle, parabolic forms, and transverse asymmetrical forms. Generally, they are elongated, oval shaped hills, with a long axis parallel to the orientation of ice flow and with an up ice (stoss) face that is generally steeper than the down ice (lee) face. Drumlins are typically between long and between wide. Drumlins generally have a length to width ratio of between 1.7 and 4.1
Пайда болуы
Драмлиндер мен драмлиндер шоғырлары – негізінен мұздық шөгіндісінен тұратын мұздық жер бедері нысандары. Олар мұздық жүйелерінің шетіне жақын және мұздық қабаттарының ішіндегі жылдам ағынды аймақтарда қалыптасады, сондай-ақ басқа да ірі мұздықтармен қалыптасқан нысандармен (туннельді аңғарлар, эскерлер, мұздық ойыстар және ашық тау жыныстарының эрозиясы) бірге кездеседі. Драмлиндер көбінесе бірдей пішіндес, өлшемдес және бағытталған төбелерден тұратын драмлиндік алқаптарда кездеседі. Көптеген плейстоцен драмлиндік алқаптары желдей таралу үлгісін көрсетеді. Әр драмлиннің ұзын осі қалыптасқан кезде мұздықтың қозғалыс бағытына параллель болады. Осы алқаптардың әуе суретін қарастыру мұздықтың ландшафт арқылы қалай жылғанын көрсетеді. Хофсйёкюдль мұздығының Мұлайёкюдль драмлиндері де 180° доға бойынша жайылған желдей таралу үлгісін көрсетеді. Басқа жағдайларда, драмлиндік алқаптарға толығымен қатты жыныстардан (мысалы, гранит немесе жақсы литифицирленген әктас) тұратын драмлиндер кіреді. Мұндай драмлиндерді ядроға жұмсақ шөгінділер қосылуымен түсіндіру мүмкін емес. Осылайша, мұз асты деформация процестері арқылы жұмсақ шөгінділердің жиналуы мен эрозиясы барлық драмлиндер үшін біртұтас теорияны ұсынбайды – кейбіреулері қалдық жыныстардан тұрады.
Drumlins and drumlin swarms are glacial landforms composed primarily of glacial till. They form near the margin of glacial systems, and within zones of fast flow deep within ice sheets, and are commonly found with other major glacially formed features (including tunnel valleys, eskers, scours, and exposed bedrock erosion). Drumlins are often encountered in drumlin fields of similarly shaped, sized and oriented hills. Many Pleistocene drumlin fields are observed to occur in a fan like distribution. The long axis of each drumlin is parallel to the direction of movement of the glacier at the time of formation. Inspection of aerial photos of these fields reveals glacier's progress through the landscape. The Múlajökull drumlins of Hofsjökull are also arrayed in a splayed fan distribution around an arc of 180°. In other cases, drumlin fields include drumlins made up entirely of hard bedrock (e. g. granite or well lithified limestone). These drumlins cannot be explained by the addition of soft sediment to a core. Thus, accretion and erosion of soft sediment by processes of subglacial deformation do not present unifying theories for all drumlins—some are composed of residual bedrock.
Құрылу
Драмлиннің пайда болуына қатысты екі негізгі теория бар. Біріншісі – құрылымдық теория, ол олардың мұз асты су арналарынан, құм, саз, балшық және қиыршық тас сияқты шөгінділермен бірге келген материалдың жиналуы арқылы қалыптасатынын көрсетеді. Драмлин қалыптасқанда, мұздықтың сырғып өтуі мен ағысы оның айналасында жалғасады, материал жиналады және бөлшектер ағыс бағытына сәйкес орналасады. Геологтар осы процестің нәтижесінде, шөгіндінің құрамындағы бөлшектердің бағыты мен бұрылуын зерттей отырып, драмлиннің қалай пайда болғанын анықтай алады. Шөгінді бөлшектерін зерттеп, олардың бағытын және стереограммаға түсіріп, ғалымдар әр бөлшектің және драмлиннің жалпы бағыты арасындағы байланысты анықтай алады: драмлин бойындағы бөлшектердің бағыты мен бұрылуы неғұрлым ұқсас болса, олардың қалыптасу процесінде жиналған болуы ықтимал. Керісінше, егер драмлин мен шөгінді арасында байланыс болмаса, онда басқа негізгі теория дұрыс болуы мүмкін. Екінші теория драмлиннің консолидацияланбаған төсектің эрозиясы нәтижесінде қалыптасатынын ұсынады. Мұздық астындағы эрозия, драмлинге жақын жерде, мұздықтың салмағынан туындаған серпілу кернеуіне байланысты, жылына бір метрге дейін шөгінділерді алып тастауы мүмкін. Эрозияға ұшыраған шөгінділер қайта орналасып, жиналғанда драмлин қалыптасады. Бұл процеске мұз астындағы еріген судың мұздық төсегіне жасаған ойықтарындағы мұздық-флювиалды шөгінділердің жиналуы және еріген судың күшті ағынынан жұмсақ шөгінділердің немесе қатты тау жыныстарының эрозиясынан қалған қалдық тізбектер кіреді. Бұл гипотеза үлкен мұз астындағы еріген судың тасқыны болуын қажет етеді, олардың әрқайсысы бірнеше апта ішінде теңіз деңгейін ондаған сантиметрге көтере алады. Онтариодағы (Канада) Френч-Ривердегі тау жыныстарының эрозиялық формаларын зерттеу мұндай тасқындардың болуын растайды. Исландиядағы Хофсйокульл мұздығының соңғы шегінуі 50-ден астам драмлиндерден тұратын алаңды ашты, олардың ұзындығы, ені және биіктігі әртүрлі. Бұл драмлиндер мұз астындағы шөгінді және эрозиялық процестердің нәтижесінде қалыптасқан, ал драмлин ішіндегі әр көлденең шөгінді қабаты мұздықтың жеке бір қозғалысынан пайда болған. Жоғарыда аталған теория осы исланд драмлинінің қалыптасуын түсіндіруге жарайды. Алайда, ол барлық драмлиндердің пайда болуын толық түсіндіре алмайды. Мысалы, толығымен қатты тау жыныстарынан тұратын драмлин алаптарын тұтас емес шөгінділердің шөгіндісі мен эрозиясы арқылы түсіндіру мүмкін емес. Теңіз деңгейінің көтерілуіне байланысты, драмлин қырқалары арасындағы төмен жатқан аймақтар суға батқан жартылай су астындағы немесе батқан драмлиндерді байқауға болады. Бұған ең көрнекті мысал – Ирландияның батысындағы Клев шығанағы, онда жүздеген драмлин аралдары мен аралшықтары бар. Бұл жер бұрынғы мұздық кезеңнен кейін "суға батқан" драмлиндер алаңы болған.
There are two main theories of drumlin formation. The first, constructional, suggests that they form as sediment is deposited from subglacial waterways laden with till including gravel, clay, silt, and sand. As the drumlin forms, the scrape and flow of the glacier continues around it and the material deposited accumulates, the clasts align themselves with direction of flow. It is because of this process that geologists are able to determine how the drumlin formed using till fabric analysis, the study of the orientation and dip of particles within a till matrix. By examining the till particles and plotting their orientation and dip on a stereonet, scientists are able to see if there is a correlation between each clast and the overall orientation of the drumlin: the more similar in orientation and dip of the clasts throughout the drumlin, the more likely it is that they had been deposited during the formation process. If the opposite is true, and there doesn't seem to be a link between the drumlin and the till, it suggests that the other main theory of formation could be true. The second theory proposes that drumlins form by erosion of material from an unconsolidated bed. Erosion under a glacier in the immediate vicinity of a drumlin can be on the order of a meter's depth of sediment per year, depending heavily on the shear stress acting on the ground below the glacier from the weight of the glacier itself, with the eroded sediment forming a drumlin as it is repositioned and deposited. It includes deposition of glaciofluvial sediment in cavities scoured into a glacier bed by subglacial meltwater, and remnant ridges left behind by erosion of soft sediment or hard rock by turbulent meltwater. This hypothesis requires huge, subglacial meltwater floods, each of which would raise sea level by tens of centimeters in a few weeks. Studies of erosional forms in bedrock at French River, Ontario, Canada, provide evidence for such floods. The recent retreat of a marginal outlet glacier of Hofsjökull in Iceland exposed a drumlin field with more than 50 drumlins ranging from in length, in width, and in height. These formed through a progression of subglacial depositional and erosional processes, with each horizontal till bed within the drumlin created by an individual surge of the glacier. The above theory for the formation of these Icelandic drumlins best explains one type of drumlin. However, it does not provide a unifying explanation of all drumlins. For example, drumlin fields including drumlins composed entirely of hard bedrock cannot be explained by deposition and erosion of unconsolidated beds. Semi submerged or drowned drumlins can be observed where rising sea levels flooded the low lying areas in between drumlin ridges. The most notable example of this is Clew Bay in the west of Ireland, which contains hundreds of drumlin islands and islets. It was once a field of drumlins that was "drowned" following the Last Glacial Period.
Азия
Драмлиндер Ресейдің Саха Республикасындағы Тиксиде табылады. Бигл бұғазының төңірегіндегі жерлерде де драмлин далалары кездеседі; мысалы, Гейбл аралы және Солтүстік Наварино аралы.
Drumlins are found at Tiksi, Sakha Republic, Russia. Land areas around Beagle Channel host also drumlin fields; for example Gable Island and northern Navarino Island.
Антарктида
2007 жылы Батыс Антарктида мұз ағынының астында дүмбілдер пайда болып жатқаны байқалды.
In 2007, drumlins were observed to be forming beneath the ice of a West Antarctic ice stream.