Өсімдіктерді күтімге алу және кесу техникасы

Кіріспе

Өсімдіктердің бөліктерін іріктеп алу – өсімдіктерді кесудің жалпы түрі.

Кесу – бау-бақша, ағаш және орман шаруашылығында қолданылатын практика. Ол өсімдіктің белгілі бір бөлімдерін – мысалы, бұтақтарды, бүршіктерді немесе тамырларды іріктеп алуды қамтиды. Бұл тәжірибе егістік және ландшафт өсімдіктерінен ауру, зақымдалған, өлі, өнімсіз, құрылымдық тұрғыдан нашар немесе басқа да қажетсіз өсімдік материалдарын мақсатты түрде жоюды білдіреді. Кейбіреулер осы санаттарды "4 Д" деп есте сақтауға тырысады, соңғы жалпы санаты "бұзылған" болып табылады. Әдетте, кесілген бұтақ неғұрлым кішкентай болса, ағаш тәрізді өсімдік үшін жараны жабу және патогендердің енуі мен шіру мүмкіндігін шектеу оңайырақ. Сондықтан, ересек өсімдіктерден ірі, дұрыс емес орналасқан бұтақтарды алып тастаудың орнына, жас өсімдіктерді қалыптастыру үшін қажетті кесуді жасаған дұрыс. Табиғатта жел, мұз, қар және тұздылық сияқты ауа-райы жағдайлары өсімдіктердің өздігінен кесуіне себеп болуы мүмкін. Бұл табиғи түсіп кету абсциссия деп аталады. Гүлдер, жеміс ағаштары және жүзімдіктер сияқты белгілі бір өсімдіктерге арнайы кесу әдістері қолданылуы мүмкін. Кесу кезінде ағаштың тік тұруына көмектесетін бұтақтарын сақтап қалу маңызды. Шөптесін өсімдіктерге көп жылдық ағаш тәрізді өсімдіктерге қолданылатын кесу әдістерінен өзгеше әдістер қолданылуы мүмкін. Қоршауларды әдетте (бірақ әрқашан емес) кесу арқылы емес, қоршауларды күтіп ұстау арқылы сақталады. Өсімдіктерді кесудің себептері: өлі бұтақтарды жою, пішін беру (өсуді бақылау немесе өзгерту арқылы), денсаулықты жақсарту немесе сақтау, бұтақтардың құлау қаупін азайту, көшеттерді отырғызуға дайындау, сондай-ақ гүлдер мен жемістердің өнімділігін немесе сапасын арттыру.

Қалқан ағашы

Бұтақ – басқа сабақтан өсетін жекелеген сабақ.

Ағаш

Ағаш діңі – жеке тармақтар өсетін ағаштың басты бөлігі.

Бұтақ жағасы

Бұл бұтақтардың діңге (немесе сабаққа) қосылған жерінің астындағы аймаққа қатысты. Ол көбінесе ісіңкі болып көрінеді.

Қабық жотасы

Бұл бұтақ ағашы мен діңгектің/сабақтың арасындағы қосылған жерді білдіреді. Ол көбінесе ісіңкі болып көрінеді.

Шабыту түрлері

Қалалық жағдайда кесу өте маңызды, себебі ағаштар табиғи түрде өсетін ортадан мүлдем өзгеше жағдайда болады. Арбористтер, бау-шаруашылықпен айналысатындар және бағбандар мақсатына сәйкес әртүрлі бақша құралдарын және ағаш кесу құралдарын қолданады, мысалы, секаторлар, бұта кескіштер, қол аралары немесе тізбекті аралар. Сонымен қатар, орман шаруашылығында ұзын сапты кескіштер мен аралар жиі қолданылады, олар көбінесе 5-6 метрге дейін жететін саптарға бекітіледі, бұл баспалдақтарға қарағанда тиімдірек кесу әдісі. Бұталы аралар да моторландырылған, бұл оларды одан да тиімді етеді. Ескі технологияларда иісті пышақтар, кайзер пышақтары және кесу пышақтары қолданылған. Олар кейбір шөптерде әлі де қолданылса да, сабақтың түбімен кесу қиын болғандықтан коммерциялық орман шаруашылығында олар көп қолданылмайды. Дәл кеспе жасалмағанда және бұтақ жағасының бөлігі алынғанда, ағаш діңінің қамбиал қабатына зақым келтіру мүмкін, бұл орман патогендерінің енуіне әкелуі мүмкін. Қаңқалаудың түрлері көп болғанымен, оларды екі негізгі санатқа бөлуге болады. Бірі – бұтақты белгілі бір аралық нүктеге дейін кесу, бұл «қысқарту кесуі» деп аталады, екіншісі – бұтақты толығымен алып тастау, бұл оның негізгі діңге қосылған жерінен жасалады, бұл «жою кесуі» деп аталады. Қысқарту кесуі – өсіп келе жатқан сабақтың бір бөлігін белгілі бір қалаулы бүршіктерге немесе жанама бұтақтарға дейін қысқарту. Бұл әдетте жақсы күтім алған өсімдіктерде гүлдердің, жемістердің немесе бұтақтардың өсуін ынталандыру, ұзын сабақтар мен бұтақтардың жел мен қардан зақымдануын болдырмау және сабақтардың қажетті бағытта өсуін қамтамасыз ету үшін жасалады. Жұқартқыш кесу: Бұл қаңқалаудың күрделі түрі, онда бүтін өрмелеп өсетін бұтақ немесе бұтақ оның бастапқы орнынан алынып тасталады. Жеміс бақтарында жеміс ағаштарын қайта өсіру және жемістерді оңай жинау үшін кішірек ағаш ретінде сақтау үшін кесіп тастайды. Жеміс бақтарында кесу режимі жоспарлы түрде жүзеге асырылады және әрбір ағаштың өнімділігі маңызды фактор болып табылады.

Pruning in an urban setting is crucial due to the tree being in drastically different conditions than where they naturally grow. Arborists, orchardists, and gardeners use various garden tools and tree cutting tools designed for the purpose, such as secateurs, loppers, handsaws, or chainsaws. Additionally in forestry, pole pruners and pole saws are commonly used and these are often attached to poles that reach up to 5 6 m, this is a more efficient way of pruning than with ladders. These bush saws on polls have also been motorized as chainsaws which is even more efficient. Older technology used Billhooks, Kaiser blades and pruning knives. Although still used in some coppicing they are not used so much in commercial forestry due to the difficulty of cutting flush with the stem. Flush cuts happen when you cut into the cambium layer of the main trunk which can happen when you are not precise with pruning cuts and remove a portion of the branch collar which can put the tree at risk of entry cords from forest pathogens. Although there are several different types of pruning they can be simplified into two categories. One of which is cutting the branch back to a specific and intermediate point, called reduction cut, and the other completely removes a branch back to the union where the branch connects which the main trunk, called removal cut. Reduction cuts is when you remove a portion of a growing stem down to a set of desirable buds or side branching stems. This is commonly performed in well trained plants for a variety of reasons, for example to stimulate growth of flowers, fruit or branches, as a preventive measure to wind and snow damage on long stems and branches, and finally to encourage growth of the stems in a desirable direction. Thinning: A more drastic form of pruning, a thinning out cut is the removal of an entire shoot, limb, or branch at its point of origin. In orchards, fruit trees are often lopped to encourage regrowth and to maintain a smaller tree for ease of picking fruit. The pruning regime in orchards is more planned and the productivity of each tree is an important factor.

Өлі ағаштар

Бұтақтар жеткіліксіз күн сәулесі, зиянкестер мен аурулардың зияны және тамыр жүйесінің зақымдануы сияқты бірнеше себептерден қурап өледі. Өлген бұтақ уақыт өте келе аналық сабаққа шіріп, түсіп қалады. Бұл әдетте баяу процесс, бірақ күшті жел немесе экстремалды температура салдарынан жеделдеуі мүмкін. Өлі бұтақтарды кесудің басты себебі – қауіпсіздік. Қоғамдық жолдарға, үйлерге, көпшілік орындарға, электр сымдарына, телефон кабельдеріне және бақшаларға тіреліп тұрған ағаштарды өлі бұтақтарынан тазалау қажеттілігі туындайды. Орманды аймақтардағы ағаштар көбінесе қауіпсіз деп бағаланады, бірақ келушілер саны ескеріледі. Жаяу жолдар мен кіреберіс жолдарының жанындағы ағаштар өлі бұтақтарын кесу үшін қарастырылады. Өлі бұтақтарды кесудің тағы бір себебі – эстетикалық құндылығы, яғни, көп мөлшерде өлі бұтақтары бар ағаш, олардан тазаланғаннан кейін көз тартарлықтай әдемі болады. Өлі бұтақтарды кесу жұмысын жылдың көп бөлігінде жасауға болады, бірақ ағаш жапырақ жарып тұрған кезде жасаудан аулақ болу керек. Өлі бұтақтарды кесу процесі ағаштың табиғи түсіп қалу процесін жылдамдатады. Бұл сонымен қатар артық салмақты және желге қарсы тұру қабілетін азайтады және жалпы тепе-теңдікті сақтауға көмектеседі.

Құрылымның алдын алу

Жас ағаштардың болашақта туындауы мүмкін бірнеше мәселелерді болдырмау үшін алдын алу және құрылымдық кесу шараларын қолдануға болады. Құрылымдық кесу ағаштардың стрессін азайтады, олардың өмір сүру мерзімін ұзартады және табиғи ауа райы құбылыстарынан зақымдануға төзімділігін арттырады. Жақсы құрылымға ие ағаштардың ерекшеліктеріне бір ғана басым өркеннің болуы, қабық кірігіп қалмаған бұтақ қосылыстары және теңдестірілген жапырақ қанаты жатады. Құрылымдық кесу бұл шараларды доминантты өркенді дамыту немесе сақтау арқылы, жапырақ қанатындағы ең төменгі бұтақтарды анықтау арқылы, тұрақты жапырақ қанатының астындағы бұтақтардың тым үлкен өсуіне жол бермей, барлық бұтақтардың диаметрін бағана диаметрінің жартысынан кем ұстау арқылы, бір доминантты бағана бойымен негізгі бұтақтарды араластыру арқылы және қабық кірігіп қалған бұтақтардың өсуін тежеу арқылы жүзеге асырады.

Бағыныштылық кесу

Бағынышты кесу сабақтың диаметрінің 50% -ын асып түсетін бұтақтарда жасалады. Бұтақтың шамамен 50% -ы қалдырыла отырып, кесуді азайту мүмкін. Бұл ағаштың пішінін сақтауға және бірнеше басты бұтақтардың пайда болуын болдырмауға көмектеседі. Уақытша бұтақтар кесу үшін тым ірі болуы мүмкін, сондықтан ағаш кесуден жақсы жазылуы үшін, бағынышты кесу арқылы бұтақты жыл сайын 50% -ға дейін біртіндеп қысқарту керек. Ағаш өскен сайын өсуі баяулайды. Үлкен бұтақтарды кесу арқылы оларды біртіндеп алып тастау, ағашқа энергияны қажетсіз бұтақтарды өсіруге жұмсаудың орнына, жаңа өсімді дамытуға мүмкіндік береді. Ірі бұтақты алып тастау кесу жерінің дұрыс жазылу мүмкіндігін азайтады, сондай-ақ жәндіктердің, аурулардың және саңырауқұлақтың пайда болуына жағдай жасайды.

Таңбаның жұқаруы

Жеміс ағаштарының қалың жапырағын сирету – бұл сау, тірі бұтақтарды алып тастау арқылы жарық пен ауа ағынының жақсаруына, сондай-ақ желге қарсы тұру қабілетінің төмендеуіне қол жеткізу. Бұл зақымдану қаупін және жәндіктердің таралу мүмкіндігін азайтады.

Тақ көтеріп қою

Тақтарды көтеру – төменгі бұтақтарды белгілі бір биіктікке дейін алып тастау процесі. Көрсетілген биіктікке толық бұтақтарды жою арқылы немесе қажетті биіктіктен төмен созылған бұтақтардың бөліктерін алып тастау арқылы қол жеткізіледі. Бұтақтарды әдетте ағаштың жалпы биіктігінің үштен бірінен жоғары көтермейді. Тақтарды көтеруге себеп – қолжетімділікті қамтамасыз ету, яғни жаяу жүргіншілерге, көлік құралдарына немесе ғимараттар мен көше жиһаздарына арналған кеңістік жасау. Тақты көтеру арқылы көлік пен жаяу жүргіншілер астынан қауіпсіз өте алады. Бұл кесу әдісі көбінесе қалалық аймақтарда қолданылады, себебі ол ағаш пішіні мен ағаш құндылығынан гөрі қоғамдық қауіпсіздік пен эстетикалық көрініске бағытталған. Тақтарды көтеру ағаш діңінің төменгі бөлігіне жарық түсіреді, бұл кейбір түрлерде ұйықтап жатқан бүршіктерден эпикормдық өсуді ынталандыруы мүмкін. Бұл құбылысты азайту үшін кейде діңінің төменгі бөлігінде кішкентай бұтақтар қалдырылады. Төменгі бұтақтарды тым көп алып тастау ағаш қабығының салмағын бұрмалауы мүмкін, бұл ағаштың жоғарғы бөлігін ауырлатады және оған қосымша стресс тудырады. Бұтақ діңден алынғанда үлкен жара пайда болады. Бұл жара аурулар мен шіруге осал келеді, соның салдарынан діңдің тұрақтылығы төмендеуі мүмкін. Сондықтан тақтың қандай биіктікке көтерілетінін таңдағанда көп уақыт жұмсап, мұқият ойлану қажет. Егер ағаш түрінің пішіні бұта тәрізді болса, мұндай операция орынсыз болар еді. Бұл жағдайда көптеген жапырақтар алынып, ағаш тепе-теңдігін жояды. Ағаш нашарлап бара жатса, денсаулығы нашар болса немесе өлі, өліп бара жатқан немесе қауіпті (DDD) жағдайда болса, бұл процедураны орындамаған жөн, себебі операция ағаштың фотосинтез процесіне қатысатын бөлігін алып тастайды. Бұл ағаштың нашарлау қарқынын күшейтеді және өлімге әкелуі мүмкін. Егер ағаш аймақ немесе қала үшін маңызды болса (мысалы, ескі немесе көне ағаш болса), тақтарды көтерудің орнына нысананы немесе объектіні жылжытуға болады, осылайша ол қол жетімді болмайды. Мысалы, ағаш түбінен ағып жатқан су аймағынан жаяу жүргіншілер жолын бұрып, тақтарды көтеру қажеттігін жоюға болады. Тағы бір шешім – төмен салбырап тұрған бұтақты тіреуге немесе кабельдермен бекітуге болады. Бұл инвазивті емес шешім, және кейбір жағдайларда ол экономикалық және экологиялық тұрғыдан тиімді болуы мүмкін.

Crown raising involves the removal of the lower branches to a given height. The height is achieved by the removal of whole branches or removing the parts of branches which extend below the desired height. The branches are normally not lifted to more than one third of the tree's total height. Crown lifting is done for access; these being pedestrian, vehicle or space for buildings and street furniture. Lifting the crown will allow traffic and pedestrians to pass underneath safely. This pruning technique is usually used in the urban environment as it is for public safety and aesthetics rather than tree form and timber value. Crown lifting introduces light to the lower part of the trunk; this, in some species can encourage epicormic growth from dormant buds. To reduce this sometimes smaller branches are left on the lower part of the trunk. Excessive removal of the lower branches can displace the canopy weight, this will make the tree top heavy, therefore adding stress to the tree. When a branch is removed from the trunk, it creates a large wound. This wound is susceptible to disease and decay, and could lead to reduced trunk stability. Therefore, much time and consideration must be taken when choosing the height the crown is to be lifted to. This would be an inappropriate operation if the tree species’ form was of a shrubby nature. This would therefore remove most of the foliage and would also largely unbalance the tree. This procedure should not be carried out if the tree is in decline, poor health or dead, dying or dangerous (DDD) as the operation will remove some of the photosynthetic area the tree uses. This will increase the decline rate of the tree and could lead to death. If the tree is of great importance to an area or town, (i. e. veteran or ancient) then an alternative solution to crown lifting would be to move the target or object so it is not in range. For example, diverting a footpath around a tree's drip line so the crown lift is not needed. Another solution would be to prop up or cable brace the low hanging branch. This is a non invasive solution which in some situations may be more economical and environmentally friendly.

Вистаны кесу

Ағаштың қарау бөлшегін таңдап кесу.

Таңбалық азайту

Ағаштың биіктігін және/немесе жайылуын кіші бұтақтарға таңдаулы кесу арқылы төмендету, ал жеміс ағаштарында жарық сіңіруді арттырып, жемістің сапасын жақсарту.

Полярлау

Жапырақты түрлердің белгілі бір бөлігін ұйқы кезеңінде әр жыл сайын қырқудың бір түрі, онда ағаштардың басы қысқартылып кесіледі. Бұл тәжірибе көбінесе жас ағаштарда басталады, осылайша олар осы процедураның қиындығына бейімделе алады. Бұл әдіс ағаштарды қалыптастыру үшін қолданыла береді, сонымен қатар жас бұтақтары гүл шоқтарына сатылатын нақты бір түрлерде де қолданылады.

Өшірілген жерлер

Құрғаған гүлдерді немесе гүлшоғырларын эстетикалық көрініс үшін, гүлдеуді бірнеше аптаға дейін созу немесе қайта гүлдеуді ынталандыру, немесе тұқымданудың алдын алу мақсатымен жою – осыдан тұрады.

Уақыт аралығы

Жалпы, өлі ағаштарды және ұсақ бұтақтарды жылдың кез келген уақытында кесуге болады. Түрлеріне қарай, көптеген қоңыржай белдеу өсімдіктерін қыста тынығу кезінде немесе қысқы аяз жақында кесілген өсімдікке зиян келтіруі мүмкін түрлер үшін гүлдеу біткеннен кейін кесуге болады. Солтүстік жарты шардың қоңыржай аймақтарында күзгі кесуден сақтану керек, себебі осы кезде ауру мен шіру тудыратын саңырауқұлақтар көп болады. Кейбір ағаш тәрізді өсімдіктер кесу кезінде көп қан шығарады, мысалы, мескит және жапырақ майша. Ал кейбіреулері, мысалы, магнолия сияқты, жараларын баяу жабады. Мұндай жағдайларда оларды белсенді өсу кезінде кесу жақсырақ, себебі олар тез жазылады. Маусымның басында гүлдейтін, мысалы, алма ағаштары, өткен жылы піскен бұтақтарда гүл шоғырлары қалыптасатын өсімдіктерді гүлдеуден кейін дереу кесу керек, себебі кейінірек кесу келесі маусымдағы гүлдерінен айырылуға әкеледі. Форзиция, азалия және сирень де осы санатқа жатады.