Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Американдық драматург (1928–2016)
American playwright (1928–2016)
Эдвард Франклин Альби III (/ɔː//l//b//iː/ AWLbee; 12 наурыз 1928 – 16 қыркүйек 2016) – «Зоопарк тарихы» (1958), «Құм жәшігі» (1959), «Кім Вирджиния Вулфтан қорқады?» (1962), «Наздық тепе-тәуел» (1966) және «Үш биік әйел» (1994) сияқты туындыларымен танымал американдық драматург. Кейбір сыншылар оның кейбір шығармалары Мартин Эслиннің анықтаған және «Абсурд театры» деп атаған нәрсенің американдық нұсқасы болып табылады деп санайды. Оның үш пьесасы драма саласындағы Пулитцер сыйлығын, ал тағы екі туындысы – үздік пьеса үшін Тони сыйлығын жеңіп алды. Оның шығармалары көбінесе қазіргі заманның жағдайын ашық талдайды. Оның ерте туындылары абсурд театрының шеберлігін және америкалық стильде бейімделуін көрсетеді, бұл Сэмюэл Бекетт, Эжен Ионеско және Жан Жене сияқты еуропалық драматургтардың туындыларында ең жоғары деңгейге жеткен. Оның ортаңғы кезеңінде есейю, неке және сексуалдық қатынастар психологиясын зерттейтін пьесалар жазылған. Пола Фогель сияқты жас американдық драматургтар Альбидің театралдылығы мен өткір диалогтарының үйлесімі 1960-шы жылдардың басында соғыстан кейінгі американдық театрын жаңартуға көмектескенін айтады. Өмірінің соңында Альби «Ешкі, немесе Сильвия кім?» (2002) сияқты туындыларда тәжірибелерін жалғастырды.
Edward Franklin Albee III ('/ɔː//l//b//iː/ AWLbee; March 12, 1928 – September 16, 2016) was an American playwright known for works such as The Zoo Story (1958), The Sandbox (1959), Who's Afraid of Virginia Woolf? (1962), A Delicate Balance (1966), and Three Tall Women (1994). Some critics have argued that some of his work constitutes an American variant of what Martin Esslin identified and named the Theater of the Absurd. Three of his plays won the Pulitzer Prize for Drama and two of his other works won the Tony Award for Best Play. His works are often considered frank examinations of the modern condition. His early works reflect a mastery and Americanization of the Theatre of the Absurd that found its peak in works by European playwrights such as Samuel Beckett, Eugène Ionesco, and Jean Genet. His middle period comprised plays that explored the psychology of maturing, marriage and sexual relationships. Younger American playwrights, such as Paula Vogel, credit Albee's mix of theatricality and biting dialogue with helping to reinvent postwar American theatre in the early 1960s. Later in life, Albee continued to experiment in works such as The Goat, or Who Is Sylvia? (2002).
Ерте өмір
Эдвард Альби 1928 жылы дүниеге келген. Оның биологиялық әкесі анасы Луиза Харвиді тастап кетті, екі аптадан кейін ол асырап алуға берілді және Нью-Йорк штатының Ларчмонт қаласына әкелінді, онда ол өсті. Альбидің асырап алған әкесі Рид А. Альби, водевиль магнаты Эдвард Франклин Альби II-нің бай ұлы, бірнеше театрдың иесі болды. Оның асырап алған анасы, Ридтің екінші әйелі Фрэнсис (Коттер) қоғамдық өмірге белсенді қатысушы әйел болды. Кейін ол 1991 жылы жазған «Үш биік әйел» пьесасының басты кейіпкерін анасына негіздеді, олардың арақатынасы шиеленіскен болатын. Альби Рай Кантри күндізгі мектебінде оқыды, содан кейін Нью-Джерсидегі Лоуренсвилл мектебінде оқыды, бірақ ол одан қуылды. Ол Уоллингфордтағы (Коннектикут штаты) The Choate School (қазіргі Choate Rosemary Hall) мектебінде оқыды және 1946 жылы бітірді. Ол 1946 жылы 9 өлең, 11 әңгіме, эссе, «Шизма» атты бір актілік пьеса және 500 беттік «Сенімсіздердің еті» (Хорн, 1) романын жазып, жариялап, театр қауымының назарына іліккен. Оның формалды білімі Коннектикут штатының Хартфорд қаласындағы Тринити колледжінде жалғасты, бірақ ол 1947 жылы сабақтарды жіберіп, міндетті түрде шіркеуге барудан бас тартқаны үшін қуылды. 1994 жылғы сұхбатта ол 18 жасында үйден кеткенін, себебі «осы тұншықтыратын, тығырықтан шыға алмайтын ортадан шығуы керек болғанын» айтты.
Edward Albee was born in 1928. His biological father left his mother, Louise Harvey, and he was placed for adoption two weeks later and taken to Larchmont, New York, where he grew up. Albee's adoptive father, Reed A. Albee, the wealthy son of vaudeville magnate Edward Franklin Albee II, owned several theaters. His adoptive mother, Reed's second wife, Frances (Cotter), was a socialite. He later based the main character of his 1991 play Three Tall Women on his mother, with whom he had a conflicted relationship. Albee attended the Rye Country Day School, then the Lawrenceville School in New Jersey, from which he was expelled. He enrolled at The Choate School (now Choate Rosemary Hall) in Wallingford, Connecticut, graduating in 1946. He had attracted theatre attention by having scripted and published nine poems, eleven short stories, essays, a long act play, Schism, and a 500 page novel, The Flesh of Unbelievers (Horn, 1) in 1946. His formal education continued at Trinity College in Hartford, Connecticut, where he was expelled in 1947 for skipping classes and refusing to attend compulsory chapel. In a 1994 interview, he said he left home at 18 because "[he] had to get out of that stultifying, suffocating environment."
1959-1966: Ертедегі пьесалар
Олби Нью-Йорктің Гринвич-Виллиджге қоныс аударды. Алғашқы пьесаларында Олбидің шығармаларында ЛГБТКИА қауымдастығының әртүрлі бейнелері жиі кездеседі, олар гетеросексуалдық неке туралы қалыпты түсініктерге қарсы шығады. Гей қауымдастығы туралы қоғамның көзқарасына сынды болғанымен, ол өзін ЛГБТ жақтасы ретінде санамады. Оның пьесасы алғаш рет 1959 жылы Берлинде сахналанды, ал 1960 жылы Бродвейдегі сахнада көрсетілді. Одан кейін жазылған «Бесси Смиттің өлімі» пьесасы да Нью-Йоркке келгенге дейін Берлинде премьераланды. Олбидің ең танымал пьесасы – «Вирджиния Вульфтан кім қорқады?» 1962 жылдың 13 қазанында Бродвейдегі Билли Роуз театрында ашылып, бес алдын ала көрсетілімнен кейін 664 рет қойылды және 1964 жылдың 16 мамырында жабылды. Бұл даулы пьеса 1963 жылы «Тони» сыйлығын жеңіп алды және сол жылғы Пулитцер сыйлығына ұсынылды, бірақ кеңесші комитет осы шешіммен келіспеді және драма саласында сыйлық беруден бас тартты. Драма жюриінің екі мүшесі – Джон Мейсон Браун мен Джон Гасснер наразылық білдіріп, қызметінен кетіп кетті. 1966 жылы Эрнест Леманның режиссерлік жұмысымен түсірілген, Элизабет Тейлор, Ричард Бертон, Джордж Сегал және Сэнди Деннис бас рөлдерде ойнаған «Вирджиния Вульфтан кім қорқады?» фильмі жарық көрді. 2013 жылы бұл фильм АҚШ Ұлттық кино реестріне «мәдени, тарихи және эстетикалық тұрғыдан маңызды» деп танылып, Конгресс кітапханасымен сақтау үшін таңдалды.
Albee moved into New York's Greenwich Village, Primarily in his early plays, Albee's work had various representations of the LGBTQIA community often challenging the image of a heterosexual marriage. Despite challenging society's views about the gay community, he did not view himself as an LGBT advocate. was first staged in Berlin in 1959 before premiering Off Broadway in 1960. His next, The Death of Bessie Smith, similarly premiered in Berlin before arriving in New York. Albee's most iconic play, Who's Afraid of Virginia Woolf?, opened on Broadway at the Billy Rose Theatre on October 13, 1962, and closed on May 16, 1964, after five previews and 664 performances. The controversial play won the Tony Award for Best Play in 1963 and was selected for the 1963 Pulitzer Prize by the award's drama jury, but the selection was overruled by the advisory committee, which elected not to give a drama award at all. The two members of the jury, John Mason Brown and John Gassner, subsequently resigned in protest. An Academy Award winning film adaptation by Ernest Lehman was released in 1966 starring Elizabeth Taylor, Richard Burton, George Segal, and Sandy Dennis, and was directed by Mike Nichols. In 2013, the film was selected for preservation in the United States National Film Registry by the Library of Congress as "culturally, historically, or aesthetically significant".
19711987: Ортаңғы пьесалар
1971 жылы ол «All Over» атты екі актілік пьесасын жазды, бастапқыда «Өлім» деп аталған, кейін «Seascape» аталған тағы бір пьесамен («Өмір») жоспарланған қосарлы қойылымның екінші бөлігі болды. Пьесаның премьерасы Бродвейдегі Мартин Бек театрында Джон Джилгудтың режиссерлігімен және Джессика Танди, Мадлен Шервуд пен Коллин Дьюхерсттің қатысуымен өтті. «The New York Times» газетінің жазушысы Клайв Барнс: «Бұл әдемі, қайғылы және терең сезімтал пьеса. Бұл өлімнің формалды биі, өлімнің үстемдігін ирониямен мақтайтын симфония емес. Оның құрылымы да оңай емес, көрерменнен нақтылықты талап ететін, дерлік опералық ариялар сериясы, және тақырыбы да оңай емес». 1974 жылы ол «Seascape» пьесасын жазды, ол драма саласындағы Пулитцер сыйлығын жеңіп алды. Ол Бродвейде Дебора Керр мен Франк Лангелламен дебют жасады. «Тони» сыйлығының «Ең үздік пьеса» номинациясына ие болды, бірақ Питер Шаффердің «Equus» пьесасына есе жіберді. «The New York Times» газетінің Клайв Барнс пьесаны «маңызды оқиға» деп жариялады, «Алби драматург ретінде жетілген сайын, оның туындылары тартымды, ықшам және қарапайым болды. Ол көрерменнің назарын аудару үшін күшті театрлық тәсілдерге сүйенеді, бірақ жазу стилі әрқашан ойлы, тіпті мұқият, тіпті философиялық». Ол өзінің туындыларын Сэмюэл Бекетт пен Гарольд Пинтермен салыстырды. Альби «Тыңдау» (1976), «Жолдарды санау» (1976) сияқты пьесаларды жазуын жалғастырды, содан кейін «Дюбуктан келген ханым» (1980) Бродвейде қысқа ғана уақытқа қойылды. Ол үш актілік «Үш қолы бар адам» (1983) пьесасын жазды, ол «The New York Times» газетінің Фрэнк Ричпен бірге теріс қабылданды, «бұл пьеса емес – бұл екі актідегі ашу-ызаның көрінісі. Альби мырзаның жазуындағы таңғаларлық кемшілік – ол өзін өзінің атрофиялық талантын бейнелейтін жоғалып бара жатқан қолымен, өзін-өзі ұстап тұрған мылжыңнан басқа ештеңе емес деп көрсетуге тіпті тырыспайды». Альбидің 1980-жылдардағы пьесалары аралас пікірлер алды, «The Guardian» газетінің Майкл Биллингтон: «Америкалық драматургтер міндетті түрде өздерінің мифінің құрбанына айналады: табысқа толы мәдениетте олар өздерінің ерте шедеврлеріне сай өмір сүре алмағаны үшін ешқашан кешірілмейді. Бірақ егер Эдвард Альби Артур Миллер мен Теннеси Уильямс сияқты қатыгез тағдырға ұшыраса, ол үздіксіз жұмыс істеп келеді». Биллингтон Альбидің 1987 жылғы «Некелік ойын» пьесасы туралы былай деп жазды: «Ойынның соңында неке – бұл мәнсіз әдеттердің жиынтығы және «ешбір өзгеріс болған жоқ» деген ойды білдіре отырып, метафоралық резонансқа ие болады». 2018 жылғы қойылым «Ойындардың ең жақсы қайта жаңғыруы» номинациясы бойынша «Тони» сыйлығын жеңіп алды. «Entertainment Weekly» басылымының Эллисон Адато пьеса туралы былай деп жазды: «Эдвард Альбидің «Үш биік әйел» пьесасында, тоқсан жасқа толған әйел өзінің өміріндегі оқиғаларды қайта баяндайды, олар оның өзінің деменциясы мен жас кезіндегі естеліктері арқылы сындырылған. Бұл өкініш, реніш, құқықтар, әртүрлі денелік кемшіліктерге толы емес естелік пьесасы». Джорджия мемлекеттік университетінің ағылшын тілі профессоры Мэтью Рудане Альбидің пьесаларын үш кезеңге бөледі: «Ерте пьесалар» (1959–1966), гладиаторлық қарсыласулармен, қанды оқиғалармен және метафоралық өлімге дейін күресумен сипатталады; «Орта пьесалар» (1971–1987), Альби Бродвей аудиториясының қызығушылығын жоғалтып, АҚШ-тың аймақтық театрларында және Еуропада премьерасын бастады; және «Кейінгі пьесалар» (1991–2016), ерекше оралу ретінде қабылданып, бүкіл әлемдегі бағалайтын көрермендер мен сыншылар бақылады. «The New York Times» газетінің мәліметінше, Альби «өз буынындағы ең танымал американдық драматург деп есептелді». Одан кейін бұл ынталы студент өзінің көп уақытын американдық университет театрын насихаттауға арнады. Ол Хьюстон университетінде драматургиядан сабақ берді. Оның пьесалары Dramatists Play Service және Samuel French, Inc. баспаларында жарияланды.
In 1971 he wrote All Over, a two act play originally titled, Death, the second half of a projected double bill with another play called Life (which later became Seascape). The play premiered on Broadway at the Martin Beck Theatre with John Gielgud directing and starred Jessica Tandy, Madeleine Sherwood, and Colleen Dewhurst. The New York Times writer Clive Barnes wrote, "It is a lovely, poignant and deeply felt play. In no way at all is it an easy play this formal minuet of death, this symphony ironically celebrating death's dominion. It is not easy in its structure, a series of almost operatic arias demanding, in their precision, pin point concentration from the audience, and it is certainly not easy in its subject matter." In 1974 he wrote, Seascape which won the Pulitzer Prize for Drama. It debuted on Broadway with Deborah Kerr and Frank Langella. It was nominated for the Tony Award for Best Play losing to Peter Shaffer's Equus. Clive Barnes of The New York Times declared the play "a major event", adding, "As Mr. Albee has matured as a playwright, his work has become leaner, sparer and simpler. He depends on strong theatrical strokes to attract the attention of the audience, but the tone of the writing is always thoughtful, even careful, even philosophic." He compared his work alongside Samuel Beckett and Harold Pinter. Albee continued to write plays including Listening (1976), Counting the Ways (1976) before a brief break before The Lady from Dubuque (1980) which had a short run on Broadway. He wrote the three act play The Man Who Had Three Arms (1983) which was received negatively with Frank Rich of The New York Times writing, "isn't a play it's a temper tantrum in two acts One of the more shocking lapses of Mr. Albee's writing is that he makes almost no attempt even to pretend that Himself is anything other than a maudlin stand in for himself, with the disappearing arm representing an atrophied talent." Albee's plays during the 1980s received mixed reviews with Michael Billington of The Guardian writing, "American dramatists invariably end up as victims of their own myth: in a success crazed culture they are never forgiven for failing to live up to their own early masterpieces. But if Edward Albee has suffered the same cruel fate as Arthur Miller and Tennessee Williams, he has kept on trucking". Billington wrote of Albee's 1987 play, Marriage Play, "At the end the play achieves a metaphorical resonance by suggesting that marriage is an accumulation of meaningless habits and that "nothing has made any difference". The 2018 production received the Tony Award for Best Revival of a Play. Allison Adato of Entertainment Weekly wrote of the play, "Edward Albee’s Three Tall Women, in which a nonagenarian revisits events of her life refracted through both her own dementia and the differing recollections of her younger selves, is a not quite memory play filled with regret, resentment, entitlement, various bodily indignities". Georgia State University English professor Matthew Roudane divides Albee's plays into three periods: the Early Plays (1959–1966), characterized by gladiatorial confrontations, bloodied action and fight to the metaphorical death; the Middle Plays (1971–1987), when Albee lost the favor of Broadway audience and started premiering in the U. S. regional theaters and in Europe; and the Later Plays (1991–2016), received as a remarkable comeback and watched by appreciative audiences and critics the world over. According to The New York Times, Albee was "widely considered to be the foremost American playwright of his generation." The less than diligent student later dedicated much of his time to promoting American university theatre. He served as a distinguished professor at the University of Houston, where he taught playwriting. His plays are published by Dramatists Play Service and Samuel French, Inc.
Қайырымдылық
Олби 1967 жылы «Кім Вирджиния Вулфтан қорқады?» пьесасынан түскен авторлық гонорар есебінен Эдвард Ф. Альби қоры, Inc. құрды. Қор Нью-Йорк штатының Монток қаласындағы Уильям Фланаган атындағы Естелік Шығармашылық Адамдар Орталығын (композитор Уильям Фланаганның құрметіне аталған, бірақ «Барн» деп кеңінен танымал) жазушылар мен бейнелеу өнері суретшілері үшін резиденция ретінде қаржыландырады. Қордың миссиясы – «әр түрлі әлеуметтік топтан келген жазушылар мен бейнелеу өнері суретшілеріне жұмыстарын алаңдатусыз жасауға уақыт пен орын беру арқылы қызмет ету».
Albee established the Edward F. Albee Foundation, Inc. in 1967, from royalties from his play Who's Afraid of Virginia Woolf?. The foundation funds the William Flanagan Memorial Creative Persons Center (named after the composer William Flanagan, but better known as "The Barn") in Montauk, New York, as a residence for writers and visual artists. The foundation's mission is "to serve writers and visual artists from all walks of life, by providing time and space in which to work without disturbance."
Жеке өмір және өлім
Олби гей болған және өзінің 12 жас жарымда осыны білгенін айтқан. Ларчмонт қаласында өскен Альби ағылшын туған Мьюр Вайсингердің кіші ұлы және оның отбасымен жақын дос болды. Альби, басқалармен бірге, Мьюрдің анасы Флоренсті "ана" деп атады. Альбидің анасы оның Вайсингерлер үйінде тым көп уақыт өткізетініне алаңдады. Альби Мьюрдің әпкесі Дельфинмен кездесіп, оны әлеуметтік шараға қатыстырды. Альби мен Дельфиннің "ұзақ және құштарлыққа толы қарым-қатынасы" болды; Альби олардың "ретсізде біріккенін" айтқан. Альби Флоренс пен Мьюр Вайсингермен ұзақ уақыт байланыста болды. Альби өзінің "гей жазушысы" ретінде танылуын қаламайтынын айтып, 2011 жылғы Ламбда әдебиет қорының өмір бойы жетістіктері үшін пионерлік сыйлығын алған кезде: "Гей немесе лесбиян жазушы өзін-өзі басып озуға тиіс. Мен гей жазушы емеспін. Мен гей екенін білдіретін жазушымын". Оның көп жылдық серігі, мүсінші Джонатан Ричард Томас 2005 жылдың 2 мамырында қарынша ісігінен қайтыс болды. Олар 1971 жылдан бастап Томас қайтыс болғанға дейін бірге болды. Альби 1950-ші жылдары драматург Терренс МакНеллимен де бірнеше жыл қарым-қатынаста болды. Альби 2016 жылдың 16 қыркүйегінде 88 жасында Нью-Йорктің Монтоук қаласындағы үйінде қайтыс болды. Ол Нью-Йорктің Трибека ауданындағы бұрынғы ірімшік қоймасынан айналған 600 шаршы футтық (шамамен 56 шаршы метрлік) пәтерде тұрған. Ол қайтыс болған кезде Альбиде көркем өнердің, тұрмыстық заттардың және мүсіндердің мол жинағы болды. Альби Африка мен Океанияның жергілікті мәдениеттері жасаған өнер туындыларына ерекше қызығушылық танытқан.
Albee was gay and stated that he first knew he was gay at age 12 and a half. As a teen in Larchmont, Albee became a close friend of English born Muir Weissinger, Jr., and his family. Albee, along with others, referred to Florence, Muir's mother, as "Mummy." For her part, Albee's mother felt he spent too much time at the Weissinger household. Albee dated Muir's sister, Delphine, and escorted her to her coming out party. Albee and Delphine had a "long and intense relationship" while it lasted; Albee has said they were "unofficially engaged." Albee kept in touch for a long time with Florence and Muir Weissinger. Albee insisted that he did not want to be known as a "gay writer", saying in his acceptance speech for the 2011 Lambda Literary Foundation's Pioneer Award for Lifetime Achievement: "A writer who happens to be gay or lesbian must be able to transcend self. I am not a gay writer. I am a writer who happens to be gay." His longtime partner, Jonathan Richard Thomas, a sculptor, died on May 2, 2005, from bladder cancer. They had been partners from 1971 until Thomas's death. Albee also had a relationship of several years with playwright Terrence McNally during the 1950s. Albee died at his home in Montauk, New York on September 16, 2016, aged 88. Albee lived in a 6,000 square foot loft that was a former cheese warehouse in New York's Tribeca neighborhood. At the time of his death Albee held an expansive collection of fine art, utilitarian works and sculptures. Albee was especially interested in artworks created by indigenous cultures in Africa and Oceania.
Эсселер
Менің ойымды кеңейту: Эсселер 1960–2005 (Avalon Publishing, 2005). .
Stretching My Mind: Essays 1960–2005 (Avalon Publishing, 2005). .