Туолумне өзені: Йосемитиден Сан-Хоакин аңғарына дейін

Кіріспе

Йосемитиден Сан-Хоакин аңғарына дейінгі өзен, Калифорния.

Туолумне өзені /t//u/'/ɒ//l//əm//i/ (Yokutsan: Tawalimnu) Орталық Калифорния арқылы 240 км-ге созылып, биік Сьерра-Невададан басталып, Орталық аңғардағы Сан-Хоакин өзенімен қосылады. Теңіз деңгейінен 2438 метр биіктікте, Йосемити ұлттық паркінде бастау алатын Туолумн, Сиерраның батыс беткейіндегі бірнеше каньондарды ойып, кең суайдымасын құрайды. Жоғарғы Туолумн – қарқынды ағысы бар тау өзені, ал төменгі ағысы кең, құнарлы және тыңдалған аллювиалды жазықты кесіп өтеді. Калифорнияның көптеген өзендері сияқты, Туолумн да суару және гидроэлектр энергиясын өндіру үшін бірнеше рет бөгеттелген. Туолумн өзені аймағында адамдар 10 000 жылға дейін мекендеген. Еуропалықтар келгенге дейін, өзен каньоны жазғы аңшылыққа маңызды орын болған және батыстағы Орталық аңғар мен шығыстағы Ұлы Аймақтағы үндістер арасындағы сауда жолы қызметін атқарған. 1806 жылы испан саяхатшысы жақын жердегі үнді ауылының атымен атаған Туолумн, 1850 жылдардағы Калифорния алтын асығы кезінде қарқынды зерттелді, ал төменгі аңғар келесі онжылдықтарда американдық қоныс аударушылармен игерілді. Модесто қаласы Туолумн өзені бойында теміржол торабы ретінде өсіп, ғасыр басында Туолумн аңғарының көп бөлігін өз ішіне сіңірді. Ауыл шаруашылығы өндірісінің өсуіне байланысты, Туолумн бойындағы шаруалар өзенді тиімді басқару және дамыту үшін Калифорнияның алғашқы екі суару ауданын құрды. 1900-жылдардан 1930-жылдарға дейін өзен Дон-Педро және Хетч-Хетчиде бөгеттелді, сәйкесінше Орталық аңғардағы фермерлер мен Сан-Франциско қаласын сумен қамтамасыз етті. Йосемити ұлттық паркі ішінде орналасқан Хетч-Хетчи жобасы ұлттық пікір қақтығысына себеп болды және АҚШ-тағы қазіргі заманғы экологиялық қозғалыстың қалыптасуына ықпал еткен деп есептеледі. XX ғасырдың ортасында Туолумнға деген сұраныс арта түсті, нәтижесінде 1970 жылдардың басында Жаңа Дон-Педро бөгеті салынды. Бұл жобалар Туолумннан Сан-Хоакинге ағып түсетін су мөлшерін екі есеге азайтты, бұл екі өзендегі бір кезде көптеп кездесетін лосось пен стальбастың қысқаруына әкелді.

The Tuolumne River /t//u/'/ɒ//l//əm//i/ (Yokutsan: Tawalimnu) flows for 149 mile (240 km) through Central California, from the high Sierra Nevada to join the San Joaquin River in the Central Valley. Originating at over 8000 feet (2438 m) above sea level in Yosemite National Park, the Tuolumne drains a rugged watershed of , carving a series of canyons through the western slope of the Sierra. While the upper Tuolumne is a fast flowing mountain stream, the lower river crosses a broad, fertile and extensively cultivated alluvial plain. Like most other central California rivers, the Tuolumne is dammed multiple times for irrigation and the generation of hydroelectricity. Humans have inhabited the Tuolumne River area for up to 10,000 years. Prior to the arrival of Europeans, the river canyon provided an important summer hunting ground and a trade route between Native Americans in the Central Valley to the west and the Great Basin to the east. First named in 1806 by a Spanish explorer after a nearby indigenous village, the Tuolumne was heavily prospected during the California Gold Rush in the 1850s, and the lower valley was cultivated by American settlers over the next few decades. The city of Modesto grew up on the Tuolumne as a railroad hub, absorbing most of the population of the Tuolumne valley around the turn of the century. As agricultural production rose, farmers along the Tuolumne formed California's first two irrigation districts to better control and develop the river. From the 1900s to the 1930s, the river was dammed at Don Pedro and Hetch Hetchy to provide water for Central Valley farmers and the city of San Francisco, respectively. The Hetch Hetchy project, located inside Yosemite National Park, incited national controversy, and has been described as having forged the modern environmental movement in the United States. As the mid 20th century progressed, demands on the Tuolumne continued to increase, culminating in the completion of New Don Pedro Dam in the early 1970s. These projects halved the amount of water flowing from the Tuolumne into the San Joaquin, greatly reducing the once abundant runs of salmon and steelhead in both rivers.

Курс

Туолумн өзені Йосемити ұлттық паркінде, Сьерра-Неваданың биік бөлігінде екі арнада бастау алады. 11 шақырымдық Лайлл арнасы Лайлл мұздығынан, Йосемити ұлттық паркіндегі ең биік шың – Лайл тауының (3997 м) төменгі жағынан басталады және Лайлл каньоны арқылы солтүстікке қарай ағады. 8 шақырымдық арна Гиббс тауынан (3893 м) басталып, батысқа қарай ағып жатады. Туолумн шалғырындағы екі арнаның қосылған жерінен өзен солтүстік-батысқа бұрылып, Тиога жолының астынан өтеді. Бастапқыда ағысы тыныш болғанымен, өзен Туолумн сарқымасы мен Ақ Каскадтарға құлай бастағанда жағдайы тез өзгереді. Глен Аулиннен қысқа ғана уақыт өткен соң, өзен 32 шақырымдық Туолумнның әсем Гранд-Каньонына кіреді, онда Калифорния, ЛеКонт және Су доңғалағы сарқымалары сияқты үш ірі сарқыма пайда болады. Ретрн және Пиут ағындары Туолумн каньонына солтүстіктен қосылады. Каньонның соңында өзен 1923 жылы салынған бөгеттің арқасында пайда болған, Сан-Франциско қаласын сумен қамтамасыз ететін Гетч-Хетчи су қоймасына дейін кеңейеді. Фоллс Крик су қоймасына солтүстіктен қосылып, Йосемитидегі ең биік сарқымалардың екеуін – Вапама және Туеулала сарқымаларын құрайды. Туолумн шалғырында теңіз деңгейінен 2618 метр биіктікте бастау алып, өзен 1158 метр биіктіктегі Гетч-Хетчи су қоймасына дейін шамамен 1,6 шақырымға төмендейді. О'Шонесси бөгетінен төмен ағып, Туолумн Поопенаут аңғарынан өтеді, Сьерра-Неваданың етегі арқылы ағып, Йосемити ұлттық паркінің батыс шекарасын қысып, Станислаус ұлттық орманға кіреді. Туолумнның көптеген негізгі салалары осы учаскеде қосылады, оның ішінде Сан-Францискоға су жеткізетін Хеч-Хетчи су тас жолының басталуынан солтүстікке қарай Черри Крик ағыны бар. Түлуменнің Оңтүстік саласы Гроуленд Биг Оук Флэт маңында, одан кейін бірнеше шақырымнан соң Клауи өзені қосылады. Туолумнның Солтүстік саласы Дон-Педро көлінің жоғарғы жағына жақын, солтүстіктен қосылады, ал бұл көл 1971 жылы гидроэлектроэнергия және суару суларын сақтау үшін Жаңа Дон-Педро бөгеті салынғанда пайда болды. Дон-Педро бөгетінен тікелей төменде Ла-Гранж бөгеті орналасқан, онда өзеннің табиғи ағысының жартысы Орталық аңғарды суару үшін Турлок және Модесто негізгі арналарына бағытталады. Тау етегінен шығып, Туолумн өзені Сан-Хоакин өзенімен қосылатын жерге дейін Орталық аңғар арқылы батысқа қарай шамамен 80 шақырымға ағып өтеді, осы жолда Уотерфорд, Хьюсон, Эмпайр, Серес және Модесто қалаларынан өтеді. Төменгі Туолумн кең және баяу ағып, Ла-Гранж бөгетінің түбінен аузына дейін 70 метрге төмендейді (230 фут), теңіз деңгейінен 8 метр биіктікте орналасқан. 99 тас жолы мен Оңтүстік Тынық мұхиты темір жолы Модестода өзенді кесіп өтеді, ал Модесто әуежайы өзеннің жоғары ағысында орналасқан. Құрғақ ағын әуежай мен темір жолдың арасында Туолумнға солтүстіктен қосылады. Туолумн мен Сан-Хоакин өзендерінің қосылған жері Сан-Хоакин өзені ұлттық жануарлар қорығында, Станислаус округіне қарасты Грейсоннан солтүстікке қарай 3 шақырым жерде орналасқан.

The Tuolumne originates in Yosemite National Park, high in the Sierra Nevada, as two streams. The 7 mile (11 km) Lyell Fork rises at the Lyell Glacier below 13114 feet (3997 m) Mount Lyell, the highest peak in Yosemite National Park, and flows north through Lyell Canyon. The 5 mile (8 km)) and Mount Gibbs (12772 feet (3893 m)) and flows west. After the confluence of the forks in Tuolumne Meadows, the river meanders northwest, passing under Tioga Road. Although calm for the first few miles, this quickly changes as the river drops over Tuolumne Falls and White Cascades. After briefly passing through Glen Aulin, the river enters the spectacular 20 mile (32 km) Grand Canyon of the Tuolumne, where it forms three more major waterfalls – California, LeConte and Waterwheel Falls. Return and Piute Creeks join the river from the north within the Tuolumne Canyon. At the end of the canyon the river widens into Hetch Hetchy Reservoir, formed by a dam built in 1923 to provide water to the city of San Francisco, in the scenic Hetch Hetchy Valley. Falls Creek forms Wapama Falls and Tueeulala Falls, two of the highest in Yosemite, as it enters the reservoir from the north. From its source at 8589 feet (2618 m) above sea level in Tuolumne Meadows, the river drops nearly a mile (1.6 km) to the Hetch Hetchy reservoir at 3800 feet (1158 m). Below the O'Shaughnessy Dam the Tuolumne passes Poopenaut Valley and enters a series of continuous canyons as it flows through the Sierra foothills, leaving the western boundary of Yosemite National Park and entering the Stanislaus National Forest. Most of the Tuolumne's main tributaries join within this reach, beginning with Cherry Creek from the north just below the intake of the Hetch Hetchy Aqueduct, which delivers water to San Francisco. The South Fork of the Tuolumne joins from the south a few miles downstream, near Groveland Big Oak Flat, followed by the Clavey River from the north a few miles after that. The North Fork of the Tuolumne joins from the north near the upper end of Lake Don Pedro, which was formed in 1971 when the New Don Pedro Dam was built to provide hydroelectricity and irrigation water storage. Directly below Don Pedro Dam is the La Grange Dam, where about half the river's natural flow is diverted into the Turlock and Modesto Main Canals to irrigate over in the Central Valley. Leaving the foothills, the Tuolumne flows approximately 50 mile (80 km) west across the Central Valley to its confluence with the San Joaquin River, passing Waterford, Hughson, Empire, Ceres and Modesto. The lower Tuolumne is wide and slow flowing, dropping just 230 feet (70 m) from the base of La Grange Dam to its mouth at 26 feet (8 m). Highway 99 and the Southern Pacific Railroad tracks both cross the river in Modesto, and the Modesto Airport is located adjacent to the river shortly upstream. Dry Creek joins the Tuolumne from the north between the airport and the railroad. The confluence of the Tuolumne and San Joaquin is located in the San Joaquin River National Wildlife Refuge, about 2 mile (3 km) north of Grayson in Stanislaus County.

Босату

Көлем бойынша Туолумн – Оңтүстік Сьерраны құрғататын ең үлкен өзен, оның жылдық ағыны шамамен астам. Өзендегі ағыстың көп бөлігі жазғы қардың еруінен пайда болса да, қыстың күшті дауылдарынан кейін үлкен су тасқыны болуы мүмкін. Осы кезеңде өлшеу құрылғысы орнатылмаған. Төмен ағысқа қарай, Модестодағы USGS өлшеу станциясы ауыздан шамамен 10 миль (16 км) жоғары орналасқан және 1940 жылдан 2013 жылға дейін жылдық орташа ағынды тіркеді. Ең жоғары деңгей 1950 жылдың 9 желтоқсанында, ал ең төменгі орташа деңгей 1977 жылдың 6 тамызында тіркелді. Лайелл мұздығы – Оуэнс өзенінің саласы Биг Пайн Крик өзенінің бастауындағы Пэлисайд мұздығынан кейін Сьерра-Невададағы екінші ірі мұздық. Лайелл және Маклюр мұздықтары 1800 жылдардың соңында алғашқы өлшемдер жасалғаннан бері айтарлықтай қысқарды. Хетч-Хетчи суқоймасы мен Дон-Педро көлінің жоғарғы бөлігі арасында Туолумн Сьерра тауларының етегі арқылы ағып өтеді, онда еңіс төмендегенімен, жылдам ағымын сақтайды. Өзен арнасында ағындық ойпаздар мен құмды жатақтар көбірек кездеседі, бұл жағалаудағы өсімдіктердің өсуіне жағдай жасайды. Өзен Дон-Педро көліне жеткенде, оның жалпы ағынының 90 пайызы жауын-шашынның ағып кетуінен, қардың еруінен және жер асты суларынан жинақталады. Дон-Педро тоғанынан төмен өзен Сан-Хоакин аңғарының кең аллювиалды жазығы арқылы ағып өтеді, ол Сьеррадан миллиондаған жылдар бойы эрозияға ұшыраған шөгінділердің жиналуынан пайда болған. Тарихи тұрғыдан алғанда, өзеннің бұл бөлігі бағытын жиі өзгертіп, көктемгі су тасқыны кезінде мыңдаған акр маусымдық батпақтарды құрады. Ірі масштабты ауыл шаруашылығы енгізілгеннен бері Туолумн өзенінің арнасы кеңейтілген бөгеттер жүйесімен бекітілді. Сан-Хоакин аңғарында Туолумн суын пайдалану арқылы астам жер суарылады. Туолумн өзенінің су жиналатын алабының шамамен 34 пайызы Йосемити ұлттық паркінің ішінде орналасқан. Туолумн өзенінің су жиналатын алабымен шектесетін өзендер – солтүстікте Станислаус және Батыс Уокер өзендері, оңтүстікте Мерсед өзені, солтүстік-шығыста Шығыс Уокер өзені, шығыста Моно көлінің алабы (Милл Крик, Ли Вининг Крик және Раш Крик) және оңтүстік-шығыста Сан-Хоакин өзенінің бастауы.

By volume, the Tuolumne is the largest river draining the southern Sierra, with an estimated virgin flow of per year – over Although most of the flow in the river originates from summer snowmelt, massive floods can occur following heavy winter storms. The gage was not in place during this time. Further downstream, the USGS gage at Modesto – about 10 mile (16 km) above the mouth – recorded an annual mean of between 1940 and 2013. The highest peak was on December 9, 1950, and the lowest daily mean was on August 6, 1977. The Lyell Glacier is the second largest in the Sierra Nevada, after Palisade Glacier at the headwaters of Big Pine Creek a tributary of the Owens River. Both Lyell and Maclure glaciers have shrunk significantly since the late 1800s when measurements were first made. Between Hetch Hetchy Reservoir and the upper end of Lake Don Pedro the Tuolumne flows through the Sierra foothills, where it has a lower gradient but continues to maintain a fast current. Stream pools and gravel bars figure more prominently in the channel, allowing the growth of riparian habitat. By the time the river reaches Lake Don Pedro it has accumulated almost 90 percent of its total flow as precipitation run off, snowmelt and groundwater base flow. Below Don Pedro Dam the river flows across the large alluvial plain of the San Joaquin Valley, formed by millions of years of sediment deposits eroded from the Sierra. Historically this section of the river was subject to frequent course changes and formed thousands of acres of seasonal wetlands during the spring floods. Since the introduction of large scale agriculture the Tuolumne River course has been fixed between an extensive system of levees. More than in the San Joaquin Valley are irrigated using Tuolumne water. About , or 34 percent, of the Tuolumne River watershed is inside Yosemite National Park. The rivers whose watersheds border that of the Tuolumne are the Stanislaus River and West Walker River in the north, the Merced River in the south, the East Walker River to the northeast, the Mono Lake basin (Mill Creek, Lee Vining Creek and Rush Creek) to the east, and the headwaters of the San Joaquin River proper to the southeast.

Инженерлік және су тасқынын бақылау

Басқа да көптеген Сьерра-Невада өзендері сияқты, Туолумн өзені де су тасқынын бақылау, сумен жабдықтау және гидроэлектр энергиясын өндіру үшін кеңінен бөгеттелген. Ең жоғарғы бөгет – О’Шонесси, ол Хеч-Хетчи су қоймасын құрап, Сан-Франциско қаласына су және қуатпен қамтамасыз етеді. Хеч-Хетчи гидроэлектрлік жүйесі үлкен көлемде суды Кирквуд және Мокасин гидроэлектр стансаларын жабдықтау үшін туннельдерге бағыттайды. Туолумнның үлкен төмендігі, Хеч-Хетчи мен Мокасин электр стансасының шығысы арасында 2750 футтан (838 м) астам болғандықтан, қуат жүйесі тиімді. Алайда, бұл Туолумн өзенінің маңызды бөліктерінің сусыздануына да себеп болады, әсіресе су аз жаз айларында, барлық су электр стансалары арқылы, минималды балық шығарылымын қоспағанда, бағытталатын кезде. Электр стансалары қолданатын судың барлығы өзенге қайтарылмайды. Жыл сайын шамамен су, гравитациялық түрде жұмыс ілейтін Хеч-Хетчи су тас жолы арқылы Сан-Франциско және оның клиенттік муниципалитеттерін қамтамасыз етеді. Соңғы рет 1988 жылы қолданылған. Туолумн өзені Солтүстік саласымен біріккеннен кейін Дон-Педро көліне құяды, ол Туолумн өзені жүйесіндегі ең ірі және Калифорниядағы адам жасаған алтыншы ең ірі көл. Жерге толтырылған Жаңа Дон-Педро бөгеті 585 фут (178 м) биіктікте, АҚШ-тағы 10-шы ең биік бөгет болып табылады және суару, коммуналдық сумен жабдықтау, гидроэнергетика және су тасқынын бақылауға арналған көп мақсатты жоба ретінде салынған. Ол шамамен сол жерде салынған бұрынғы бетон бөгетінің орнын басты. Турлок және Модесто суару округтері су қоймасындағы судың басым бөлігін басқарады, бірақ Сан-Франциско қаласы да су сақтау құқықтарына ие, оны негізінен Хеч-Хетчиде бұрылған судың әсерін азайту үшін пайдаланады. Басқа мақсаттар үшін су сақтауды арттыру ниетінен туып, су қоймасының тек бөлігі су тасқынын бақылауға арналған, бұл Калифорниядағы басқа су қоймаларымен салыстырғанда салыстырмалы түрде аз. Нәтижесінде, Дон-Педро қысқы дауылдар кезінде жиі толып, ағып шығады, төменгі ағындағы жерлерге зиян келтіреді. Ла Гранж бөгеті – Сан-Хоакинға қосылғанға дейін Туолумн өзеніндегі соңғы, әлдеқайда кішкентай тас бөгеті. Өзеннің солтүстік жағындағы Модесто каналы және оңтүстік жағындағы Турлок каналы – екеуі де ірі суару арналары. Модесто каналы фермерлерге су тарату үшін реттейтін Модесто су қоймасын жабдықтайды. Турлок көлі ұқсас, бірақ әлдеқайда үлкен Турлок көлімен реттеледі, оның сыйымдылығы шамамен жылына суаруға бағытталған су көлемі – , бұл Туолумн өзенінің табиғи ағысының жартысына жуық.

Like most other Sierra Nevada rivers, the Tuolumne has been extensively dammed to provide flood control, water supply, and hydroelectric power. The uppermost dam is the O'Shaughnessy, which impounds the Hetch Hetchy Reservoir, providing water and power to the City of San Francisco. The Hetch Hetchy hydroelectric system diverts large volumes of water into tunnels that feed two hydroelectric plants, the Kirkwood and the Moccasin. The power system is efficient because of the Tuolumne's great drop, over 2750 feet (838 m), between Hetch Hetchy and the outlet of Moccasin Powerhouse. However, it also causes dewatering of significant portions of the Tuolumne River, especially during low water summers when all but a minimal fish release is diverted through the power plants. Not all of the flow used by the power plants is returned to the river. About per year flows through the gravity fed Hetch Hetchy Aqueduct to serve San Francisco and its customer municipalities. The previous time it was used was 1988. Below the confluence with the North Fork of the Tuolumne the river flows into Lake Don Pedro, the largest in the Tuolumne River system and the sixth largest man made lake in California at The earth filled New Don Pedro Dam, 585 feet (178 m) high, is the 10th tallest dam in the United States and was constructed as a multipurpose project, serving irrigation, municipal water supply, hydropower and flood control. It replaced an earlier concrete dam built on approximately the same site. The Turlock and Modesto Irrigation Districts control the lion's share of water in the reservoir, although the City of San Francisco also has storage rights, which it uses mainly to offset the effects of water diverted upstream at Hetch Hetchy. Because of the desire to increase water storage for other uses, only of the reservoir is designated flood control, which is relatively small compared to other reservoirs in California. As a result, Don Pedro frequently fills and spills during winter storms, causing damage downstream. The La Grange Dam, a much smaller masonry diversion dam, is the last one on the Tuolumne before it joins with the San Joaquin. Modesto Canal, on the north side of the river, and Turlock Canal, on the south side, are both large irrigation diversions. The Modesto Canal feeds the off stream Modesto Reservoir, which regulates the water for distribution to farmers. The Turlock Lake is regulated by the similar but much larger Turlock Lake, which has a capacity of The estimated annual diversion for irrigation is , about half of the Tuolumne River's natural flow.

Балық, өсімдіктер және жануарлар дүниесі

Туолумне өзені бұрын көктем және күз айларында чинук лососінің (король лососі, Oncorhynchus tshawytscha) және стальбалық алабұғаның (Oncorhynchus mykiss) көптеп келуін қамтамасыз еткен. Оның табиғи жағдайында күзгі чинук лососінің саны 130 мыңға дейін жете алған. Мерсед өзенінен басқа, бұл Солтүстік Америкадағы чинук лососінің ең оңтүстік популяциясы болып табылады. Ірі суармалау жүйелері мен өзен арналарын өзгерту жобалары көктемгі чинук лососінің жойылуына және күзгі лососьтің қысқаруына әкелді. Бүркіттер Туолумне өзенінің 159 км (99 миль) су айдынының жартысынан астамын бітеп тастады, бұл балықтардың көшіп-қонуына кедерілді. Туолумне лососінің Тынық мұхитымен байланысын қамтамасыз ететін Сан-Хоакин өзені мен Сакраменто-Сан-Хоакин өзенінің дельтасы да су азайту және ластанудан зардап шекті. Сонымен қатар, жолақ бас сияқты жаңадан келген түрлер жас лососьті жейді, теңізге көшіп барар алдында шамамен 93 пайызын жоқ етеді. 2013 жыл шамасындағы Мемлекеттік су ресурстарын бақылау жөніндегі кеңестің даулы ұсынысы Туолумне өзенінде көктемгі және жазғы су ағынын арттыруды талап етеді, бұл жергілікті анадромалық балық популяциясына пайдалы болар еді, бірақ шаруашылықтар мен қалаларға қол жетімді су көлемін айтарлықтай азайтар еді. Суармалау аудандары бұған қарсы шығып, лососьтің өлімінің басты себебі төмен су ағыны емес, жоғарыда аталған жыртқыштар екенін мәлімдеді. Су айдынындағы орман аймақтары бірнеше ерекше аймақтарға бөлінген. Тау етегіндегі аймаққа ыстық, құрғақ климатқа бейімделген ағаштар мен өсімдіктер тән, олардың ішінде шамиз (майлы бұта), Калифорниялық лилава, манзанита, көк емен, ішкі тірі емен (Сьерра тірі емені) және сұр қарағай бар. Шығысқа қарай және биіктікте төменгі және жоғарғы тау ормандары орналасқан, олар тиісінше төменгі және жоғарғы биіктік аралығында жатыр. Төменгі тау ормандарына қара емен, ponderosa қарағай, хош иісті кедр және ақ шырша кіреді; жоғарырақ жерлерде Джеффри қарағай және батыс қарағай кездеседі. Одан да жоғарыдағы субальпілік орман аймағында батыс ақ қарағай, тау гемологы және лоджполь қарағай басым. 9500 футтан жоғары, альпілік аймақты тек кішкентай бұталар, гүлді өсімдіктер және кейде ақ қабыршақты қарағайлар мекендейді, ол Туолумне шалғындықтары мен Сьерра жотасының маңындағы шыңдармен шектеледі. Адамдар ғасырлар бойы Туолумне өзенінің су айдынындағы табиғи жағдайға әсер етіп келеді. Жергілікті американдықтар шөптесі жерлерде өлі жапырақтарды жою үшін бақыланатын өрттер жақты, бұл жаңа өсімдіктерге орын жасады, ал олар өз кезегінде аңдарды жем іздеуге тартты. Олар сондай-ақ, өздерінің негізгі азық-түлік көзі - жаңғақтарға зиян келтіретін зиянкестерді бақылау үшін тау етегіндегі емен ормандарын мерзімді түрде өртеп жіберді. Испан және Мексика кезеңдерінде Орталық аңғар мал өсіруге пайдаланылды, бұл табиғи шөптердің жылдам жойылуына әкелді. 1880 жылдары американдық қойшылар жазғы жайылым үшін Туолумне өзенінің жоғарғы су айдынына малдарымен келді, бұл тау етегіндегі және Сьеррадағы алқаптарға одан әрі зиян келтірді. Хетч-Хетч аңғары қойлардың жазғы жайылымдарының бірі болды. Жергілікті көпжылдық шөптердің азаюы инвазивті бір жылдық түрлердің гүлденуіне және су айдынының өртке бейімделуіне әкелді. Мүлікті және су айдынының сапасын қорғау үшін 20-ғасырдың басында қарқынды өрт сөндіру жұмыстары басталды. Алайда, бұл өсімдіктердің тым көп өсуіне және бұрынғы өрттердің нәтижесінде болған табиғи орманның жаңару процесінің бұзылуына әкелді.

The Tuolumne once supported large spring and fall runs of chinook salmon (king salmon, Oncorhynchus tshawytscha) and steelhead trout (Oncorhynchus mykiss). In its native state the fall Chinook run alone may have numbered as high as 130,000. With the exception of the Merced River immediately south, this is the southernmost existing population of Chinook salmon in North America. Massive irrigation diversions and river channelization projects have led to the extinction of the spring Chinook run and greatly reduced the fall run. Dams have blocked more than half of the original 99 mile (159 km) of migratory fish spawning habitat in the Tuolumne River watershed. The San Joaquin River and the Sacramento–San Joaquin River Delta, which link the Tuolumne salmon runs to the Pacific, have also been affected by flow reduction and pollution. In addition, introduced species such as striped bass prey on juvenile salmon, consuming as much as 93 percent of smolt before they can migrate to the sea. A controversial proposal by the State Water Resources Control Board from around 2013 would require increased spring and summer flows on the Tuolumne River which would benefit native anadromous fish populations, but greatly reduce the water supply available for farms and cities. This has been countered by irrigation districts who maintain that the aforementioned predation, not low flows, are the primary cause of salmon smolt deaths. Forests in the watershed are divided between several distinct zones. The foothill region is characterized by trees and plants adapted to a hot, dry climate, including chamise (greasewood), California lilac, manzanita, blue oak, interior live oak (Sierra live oak), and gray pine. Further east and higher in elevation are the lower and upper montane forests, which lie between and elevation, respectively. The lower montane forests include black oak, ponderosa pine, incense cedar and white fir; higher up Jeffrey pine and western juniper appear. Higher still is the subalpine forest zone between , which is dominated by Western white pine, mountain hemlock and lodgepole pine. Above 9500 feet, only small shrubs, flowering plants and occasional whitebark pine populate the alpine zone, which is limited to the peaks around Tuolumne Meadows and along the Sierra Crest. Humans have influenced natural conditions in the Tuolumne River watershed for centuries. Native Americans set controlled fires in grassland to clear out dead foliage, providing room for new growth which in turn attracted game animals to forage. They also periodically burned out oak woodland areas in the foothills to control pests, which otherwise would have affected their main food supply, acorns. During the Spanish and Mexican periods, the Central Valley was used for cattle ranching, which quickly decimated natural range grasses. During the 1880s American sheep ranchers brought their herds into the upper Tuolumne River watershed for summer pasture, which further damaged the range in the foothills and Sierras. Hetch Hetchy Valley was one of the main summer grazing areas for sheep. The decline of native perennial grasses caused invasive annual species to flourish, and also increased the susceptibility of the watershed to wildfires. In order to protect property and watershed quality, intensive fire suppression began in the early 20th century. However, this led to overgrowth and a disruption of the natural forest succession process that was previously driven by wildfires.

Ерте тарих

Туолумне өзені бойындағы алғашқы адам қонысының шамамен б.з.д. 3000–7000 жылдар аралығында болғаны анықталды. Еуропалықтармен байланысқа дейін аймақтағы ең ірі жергілікті американдық тайпалардың бірі болған жазық және Сьерра-Мивок тайпалары 1200 жыл шамасында осы аймақта қоныстанды. Йокуттар Туолумне өзенінің төменгі ағысында тұрған және жазда Сьерра тауларына көтерілмейтін. Пайют және Мивок тайпаларының негізгі кездесу орны – жеуге жарамды өсімдіктер мен аңға бай Хетч-Хетчи аңғары болды. «Хетч-Хетчи» атауының шығу тегі аңғарда өсетін жеуге жарамды шөптің бір түріне байланысты болуы мүмкін, оны жергілікті халық астыққа айналдырып, ұн үшін тас диірмендерде ұнтақтайтын. Олар жинау аймақтарындағы ескі өсімдіктерді жою үшін бақыланатын оттар жақты, бұл жаңа өсімдіктерді тиімдірек жинауға мүмкіндік берді. Сол кезде Туолумне және Станислаус өзендерінің төменгі ағысында тұратын жергілікті халықтың саны шамамен екі мыңға жеткен деп есептеледі. Туолумне атауының тағы бір мүмкін шығу тегі – Орталық Сьерра-Мивок тайпасының «taawalïmi» сөзі, яғни «бұршақ орны», бұл жақын маңдағы Станислаус өзеніндегі жергілікті ауылға сілтеме жасайды. Калифорниядағы Мокелумн және Косумн өзендерінің атауларында кездесетін «umne» жұрнағы жергілікті тілде «жер» немесе «халық» деген мағынаны білдіреді деп саналады. Туолумне өзені Калифорния алтын асыру кезінде алтын өндірудің маңызды орталығы болды. Бұл аймақта алтынды алғаш рет 1848 жылдың жазында Орегоннан келген алтын іздеуші Бенджамин Вуд тапқан. Сол жылдың соңында және 1849 жылдың басында Туолумне бойында, оның ішінде Джеймстаун, Таттлтаун, Мелонес, Дон Педрос Бар және Шоус Флат сияқты кеншілер лагерлері құрылды. Келесі көктемде мексикалық кеншілер тобы өзеннің жоғары ағысында одан да бай кен орнын тапты, осы оқиға Сонора қаласының негізі қалануына әкелді. 1849 жылдың соңына қарай Туолумне өзені аймағында 10 000-нан астам кенші болды, олардың жартысы 1850 жылы Туолумне округінің орталығы болған Сонорада шоғырланды. 1850-ші жылдардың басында кен өндіру белсенділігі күрт өсті, ал кен іздеушілер Соулсбивиллдің арғы жағындағы төбелерге дейін көтерілді. Колумбияда да кен орны табылды. Сол жылы Сонораға жақын орналасқан Бонанза шахтасынан 1500 унциялық алтын түйіршігі табылды, бұл Калифорнияда табылған төртінші ірі алтын түйіршігі. (Ең үлкені 1854 жылы Калаверас округінің Карсон-Хилл қаласында, Станислаус өзенінің бойындағы Туолумне өзенінің суайдынының солтүстігінде табылды.) Өңірдегі өркендеу Сиерра-Невада тауларының жаңа өткелін іздеуге түрткі болды, ол лагерьлерге шығыстан тікелей қол жетімділік қамтамасыз ететін. Кларк Скидмор тобы 1852 жылы жоғары Станислаус өзені және Туолумнның солтүстік саласы арқылы бұл жолды кесіп өтті. Ұзақ уақыт өтпей, төменгі Туолумн Стоктоннан кеншілер мен жабдықтарды тасымалдайтын маңызды бу кемелерінің қатынас жолына айналды. Өзеннің болжау мүмкін емес табиғаты кеме қатынасын да, оны кесіп өтуді де қиындатты, сондықтан алтын асыру дәуірінен бастап көптеген паромдар құрылды, алғашқысы 1850-ші жылдардың басында Диккенсон паромдарында пайда болды. Бұл нақты орын Форт Миллер жолының (Миллертон жолы) қиылысы болды, бұл Стоктонды Миллертонмен (қазіргі Фресноның маңында) байланыстыратын маңызды құрлық сауда жолы еді. 1853 жылы жеңіл қазылатын алтынның көп бөлігі сарқылып, гидравликалық қазба жұмыстары басым әдіске айналды. 1855 жылы құрылған Golden Rock Water Company компаниясы Туолумнның Оңтүстік саласын Гроуленд пен Биг Оук Флэт жерлерін қазу үшін бұрып жіберді; олардың ең елеулі жетістігі Бак Медоуз үстінде 2200 фут (671 м) ұзындықты, 265 фут (81 м) биіктікті акведукты (Биг Гэп Флюм) салу болды. Ла-Гранж маңындағы Туолумне өзеніндегі алғашқы бөгет 1852 жылы гидравликалық тау-кен өндірісі үшін суды бұру үшін салынды. Гидравликалық кен өндіру және шлюздермен жұмыс істеу кезінде жиналған шөгінділер мен тау жыныстары төменгі Туолумн бойымен жиналып, жергілікті су тасқыны мекенін жойып, өзеннің көп бөлігін жүзуге болмайтын етті. 1900 жылдардың басында Модестоның халқы төрт мыңнан астам болды. Орталық аңғардағы маусымдық жауын-шашынның құрғақ жерлерді егіншілікке жарамсыз екендігі белгілі болған кезде, фермерлер Туолумне өзенінің бойында суару инфрақұрылымын құруға ұйымдасты. 1887 жылы құрылған Турлок суару ауданы (TID) Калифорниядағы алғашқы суару ауданы болды, ал Modesto Irrigation District (MID) сол жылы құрылды. Екі аудан өзеннің оңтүстік және солтүстік жағалауларына қызмет көрсетеді. Қазіргі Ла Гранж бөгеті 1893 жылы сол жердегі ескі кеншілер бөгетін алмастырды; 122 фут (37 м) биіктігімен, ол АҚШ-тағы ең биік су ағызу бөгеті болды. Бөгет өзенді аңғардың көп бөлігін суаратын каналдарға бұрды. Аймақтың халқы өскен сайын, Туолумне өзені аудандары маусымдық су тапшылығын бастан кешіре бастады. Даллас Уорнер суқоймасы (қазіргі Модесто суқоймасы) 1912 жылы өзеннің солтүстік жағында салынды, бірақ ол тек уақытша шешім деп есептелді. Туолумне өзенінің су тасқындарын сақтау және суару маусымын ұзарту, сондай-ақ құрғақ жылдары сумен қамтамасыз ету үшін алғашқы Дон Педро бөгетінің құрылысы 1921 жылы басталды. Бөгеттің құрылысының екінші мақсаты – Туолумне суына қызығушылық танытқан Сан-Франциско қаласы (өзеннен 160 миль (257 км) батыста) туралы TID және MID хабардар болды. Суару аудандарына Туолумнеге қолдану құқығы болғанымен, «пайдаланбасаң, жоғалтасың» қағидасы бойынша осы құқықтардан бас тартуға болады, сондықтан өзен суын толыққанды пайдалануға мүмкіндік беру үшін су қоймасын дамыту қажет болды. Алтын асыру лагерінің құрметіне аталған Дон Педро бөгеті 1923 жылы аяқталды, ол суды сақтады. 1923 және 1924 жылдары Дон Педро және Ла Гранж бөгеттеріне гидроэлектр энергиясын өндіруге жабдықтар орнатылды. Аймақ 1890 жылдан бері Йосемити ұлттық паркінің ішінде орналасқандықтан, қала Конгреске Рэйкер заңын қабылдау туралы өтініш жасады. 1913 жылы президент Вудро Вильсон қол қойған заң Сан-Францискоға Туолумне өзенін бөгендеуге рұқсат берді, егер су және энергия тек қоғамдық пайдалануға берілсе, жеке сатуға емес. Хетч-Хетчи аңғары АҚШ-тағы алғашқы маңызды экологиялық даудың ортасы болды. Сьерра клубының жетекшісі Джон Мьюир ұсынылған О’Шоунесси бөгетіне қарсы заңдық күреске жетекшілік етті, ол «Хетч-Хетчиді бөгендеу! Адамдардың соборларын және шіркеулерін су резервуарлары үшін бөгендегендей» деп атақты мәлімдеме жасады. Хетч-Хетчи оқиғасы көбінесе қазіргі экологиялық қозғалыстың тууына байланысты, табиғат ресурстарын қоғамдық игілік үшін дамытуды жақтаған консерваторлар мен көрікті жерлерді сақтауды жақтаған сақтаушылар арасындағы қақтығысты күшейтті. Дауға қарамастан, Сан-Франциско қаласы 1914 жылдың басында құрылыс жұмыстарын бастады және 1923 жылдың мамырында суқойманы алғаш рет толтырды. Хетч-Хетчи темір жолы Туолумне өзенінің шатқалының 68 милі (109 км) бойында салынды, ол алыс құрылыс аласына қол жеткізуді қамтамасыз етті. Гидроэлектр энергиясы 1925 жылы Сан-Францискоға жетті, бірақ алғашқы су 1934 жылға дейін жеткізілмеді. Бүгінде Сан-Франциско Хетч-Хетчиде Туолумненің ағынының шамамен 33 пайызын, немесе өзеннің жалпы ағынының 14 пайызын пайдаланады.

Estimates of the first human habitation along the Tuolumne River range from 3000 to 7000 BC. The Plains and Sierra Miwok, who were the largest regional Native American group immediately prior to European contact, first established themselves in the area around 1200 CE. The Yokuts lived along the lower Tuolumne River and were not known to venture up into the Sierra during summer. The chief meeting point of the Paiute and Miwok was the Hetch Hetchy Valley, rich in edible plants and game. The origin of the name "Hetch Hetchy" may have been a type of edible grass that grew in the valley, which native peoples made into grain and ground in stone mortars for meal. They set controlled fires to clear out old vegetation in their gathering areas, allowing for more efficient harvesting of new growth. At this time, the Native American population along the lower Tuolumne and Stanislaus Rivers is believed to have been approximately two thousand. Another possible origin of the name Tuolumne is the Central Sierra Miwok word taawalïmi, meaning "squirrel place", referring to a Native American village on the nearby Stanislaus River. The suffix umne, which appears in the names of two other California rivers, the Mokelumne and Cosumnes, is thought to have meant "place of" or "people of" in the native language. The Tuolumne River was the scene of significant gold mining activity during the California Gold Rush. The first known discovery of gold in the area was made by Benjamin Wood, a prospector from Oregon, in the summer of 1848. During the latter part of that year and early 1849, mining camps were established along the Tuolumne, including Jamestown, Tuttletown, Melones, Don Pedros Bar, and Shaws Flat. The following spring a party of Mexican miners from Sonora discovered an even richer deposit farther upstream, establishing Sonoranian Camp, predecessor of the present day town of Sonora, California. By the end of 1849, there were over 10,000 miners in the Tuolumne River area, half of them in Sonora, which became the Tuolumne County seat in 1850. Mining activity increased dramatically in the early 1850s, with prospectors pushing up into the foothills beyond Soulsbyville. deposit was discovered at Columbia. The same year, the Bonanza Mine near Sonora yielded a 1500 ounce nugget, the fourth largest ever discovered in California. (The largest was found in Carson Hill in Calaveras County, just north of the Tuolumne River watershed along the Stanislaus River, in 1854.) The prosperity in the region prompted a search for a new crossing of the Sierra Nevada that would provide more direct access to the camps from the east. The Clark Skidmore Party made this crossing in 1852 via the upper Stanislaus River and the north fork of the Tuolumne. For a brief period the lower Tuolumne became a major steamboat route, ferrying prospectors and supplies from Stockton. The unpredictable nature of the river made both navigating and crossing difficult, so starting in the Gold Rush era many ferries were established, one of the first at Dickenson's Ferry in the early 1850s. This particular location was the crossing of Fort Miller Road (Millerton Road), a major land trade route that connected Stockton with Millerton near present day Fresno (today the site of the Millerton Lake reservoir). By 1853, most of the easily mined gold had been exhausted, and hydraulic mining operations became the dominant extraction method. The Golden Rock Water Company, incorporated in 1855, diverted the South Fork of the Tuolumne to supply the diggings at Groveland and Big Oak Flat; their most notable achievement was the construction of a 2200 feet (671 m) long, 265 feet (81 m) high aqueduct (the Big Gap Flume) over Buck Meadows. The first dam on the Tuolumne River proper, near La Grange, was built in 1852 to divert water for hydraulic mining. Sediment and rocks washed down by hydraulic mining and sluicing operations accumulated along the lower Tuolumne, destroying native floodplain habitat and making much of the river unnavigable. By the early 1900s Modesto's population numbered more than four thousand. As it became apparent that the Central Valley's seasonal rainfall patterns made it unsuitable for dryland farming, farmers organized to build irrigation infrastructure along the Tuolumne River. Turlock Irrigation District (TID), established in 1887, was the first irrigation district in California, and the Modesto Irrigation District (MID) was established soon after in the same year. The two districts serve the south and north sides of the river, respectively. The present day La Grange Dam, completed in 1893, replaced the older mining dam at the same site; at 122 feet (37 m), it was the highest overflow dam in the United States. The dam diverted the river into canals that water most of the lower valley. As the population of the area grew, the Tuolumne River districts soon began to experience seasonal water shortages. The Dallas Warner Reservoir (today's Modesto Reservoir) was completed in 1912 on the north side of the river, but was only considered a temporary solution. Construction on the first Don Pedro Dam began in 1921 to store floodwaters of the Tuolumne proper, allowing for the extension of the irrigation season and to provide water during dry years. A secondary purpose for the construction of the dam was that TID and MID were aware that the city of San Francisco, 160 mile (257 km) west of the river, coveted water from the Tuolumne. Although the irrigation districts had the primary rights to the Tuolumne under the doctrine of prior appropriation, those rights could be relinquished under the "use it or lose it" rule, so storage had to be developed to enable the full beneficial use of river water. Named for the Gold Rush mining camp its reservoir submerged, the Don Pedro dam was completed in 1923, holding back of water. In 1923 and 1924 both Don Pedro and La Grange dams were fitted for hydroelectric generation. Because the area had been located inside Yosemite National Park since 1890, the city petitioned for Congress to pass the Raker Act. Signed in 1913 by President Woodrow Wilson, the Act allowed San Francisco to dam the Tuolumne River, as long as the water and power provided would be reserved exclusively for public utility, not private sale. The Hetch Hetchy Valley became the center of the first major environmental controversy in the United States. John Muir, the leader of the Sierra Club, spearheaded a legal battle against the proposed O'Shaughnessy Dam, famously stating – "Dam Hetch Hetchy! As well dam for water tanks the peoples' cathedrals and churches, for no holier temple has ever been consecrated by the heart of man." The Hetch Hetchy debacle is often credited with birthing modern environmentalism, sharply dividing the conservation movement – which favored the development of natural resources for public benefit – and the preservationists, who believed that sites of scenic value like Hetch Hetchy were better left for public recreation and enjoyment. Despite the controversy, the city of San Francisco pushed through, beginning construction in early 1914 and filling the reservoir for the first time in May 1923. The Hetch Hetchy Railroad was built along 68 mile (109 km) of the Tuolumne River Canyon to provide access to the remote construction site. Hydroelectric power reached San Francisco by 1925, but the first water was not delivered until 1934. Today, San Francisco diverts about 33 percent of the flow of the Tuolumne at Hetch Hetchy, or 14 percent of the river's total flow.

Жаңа Дон-Педро бөгеті және заманауи даму

XX ғасырдың ортасына қарай Туолумн өзенінің су қоймаларындағы су сақтау көлемі су сұранысының артуына байланысты жеткіліксіз екені анық болды. Дон-Педродағы суару бөгеті тек бір өсу маусымына ғана жететін суды сақтай алатын, құрғақшылық жылдарына аз қор қалдыратын және су тасқынын тиімді бақылауға мүмкіндік бермейтін еді. Жаңа бөгеттің патша лососінің популяциясына әсер ететінінен туған алаңдаушылықтар құрылыстың кешігуіне басты себеп болды. Бөгет құрылысы 1967 жылы басталды, ал өзен 1968 жылдың қыркүйегінде өз арнасынан ауытылды. Бөгеттің құрылысы 1970 жылдың 28 мамырында аяқталды, ал төрт жылдық құрылыстан кейін, жалпы құны 110 миллион доллардан астам болған жоба 1971 жылдың 22 мамырында ресми түрде пайдалануға берілді. Жаңа су қоймасы – Ескі Дон-Педродан он есе үлкен – толығымен толтырылуына он бір жыл кетті, ол 1982 жылдың маусым айында болды. Су қоймасы Туолумн өзенінің орталық 40 шақырымдық бөлігін және айналасындағы жерлерді, соның ішінде тарихи алтын асыру қаласы Джексонвиллді суға батырды.

Плотиналар туралы ұсыныстар

1970 жылдан бері Турлок суару ауданы Туолумн өзенінің еркін ағатын саласы – Клейви өзенін бұғып, гидроэлектр энергиясын өндіруді ұсынып келеді. Бөгет 413 фут (126 метр) биіктікте салынса, төменгі Клейвинің көп бөлігі құрғап, танымал ақ су жолы жойылған болар еді. 1994 жылы Федералдық энергетикалық реттеу комиссиясы жобаны зерттеп, оның пайдасы қаржылық және экологиялық шығындарды толық ақтамайтынын анықтады.

Демалыс

Туолумне өзенінің су алабына жыл сайын миллионнан астам демалыс сапарлары жасалады, негізінен Йосемити ұлттық паркінің қорғалған жабайы аймақтарына және Main Tuolumne және Cherry Creek-тегі қиын, бірақ танымал ақ суға. Туолумне Калифорнияның классикалық ақ су жолы болып есептеледі және 1960 жылдан бері демалыс мақсатында қолданылып келеді. Көптеген рафтингшілер Cherry Creek-тен шамамен 3 шақырым төменде орналасқан Meral's Pool-дан бастап, Дон-Педро көліне дейін 29 шақырымдық жол жүреді. Негізгі Туолумнеге бірнеше рафтинг компаниялары қызмет көрсетеді, бұл IV+ (күрделі) кластағы өзен, ағыны артқан кезде көптеген тасқын сулар V класына жетеді. Ең қиын тасқын су – Clavey Falls, ол Clavey өзенінің үстінде орналасқан; ең ұзыны – Grey's Grindstone, шамамен 1,6 шақырымға созылады. Осы екі тасқын судың арасында Clavey-дің суға шомылу орындары жазда танымал кемпингтерге айналады. Cherry Creek-те де коммерциялық турлар өткізіледі. Ол бүкіл АҚШ-тағы ең қиын ақ су өзендерінің бірі саналады, онда он бес V кластағы тасқын су бар. Екі жол да бөгеттермен реттеледі, бұл әдетте құрғақ жаз және күз айларында рафтинг маусымын ұзартады. Йосемити ұлттық паркіндегі Туолумненің Үлкен каньоны (Туолумне шалғысынан Hetch Hetchy су қоймасына дейін) 1983 жылы алғаш рет каякпен жүзілді. Бұл 51 шақырымдық бөлік IV-V+ класына жатады, көптеген сарқырамалар тасымалдауды қажет етеді. Өте қиын болудан басқа (айтылған сарқырамаларда тіпті мүмкін емес болудан), су ағыны толығымен жаңбыр мен қардың еруіне байланысты, ал құрғақ жылдары ақ су маусымы өте қысқа болуы мүмкін. Басым көпшілік пікірі бойынша, "жоғарғы бөлігінде каякпен жүзу ең жақсы, ал ортаңғы бөлігі жаяу жүргіншілер мен каньоншылар үшін ыңғайлы". Clavey өзені ұлттық паркте орналаспағандықтан, ол көпшілікке ашық, бірақ оның шалқары мен қиындығына (V+ класы) және қайықпен жүзуге болатын көктемгі ағынның қысқа мерзіміне байланысты, оны жыл сайын тек бірнеше каякшылар ғана жүзеді. Өзенді қорғау мақсатында АҚШ Орман шаруашылығы қызметі жеке турларды Туолумнеде жүзуге рұқсат алуды талап етеді. Йосемити ұлттық паркінде Туолумнеде жүзу де 2015 жылға дейін заңдық тұрғыдан белгісіз болды, сол кезде парк Туолумне мен Мерсед өзендерін шектеулі каякинг және рафтингке ашты.

The Tuolumne River watershed receives over a million recreational visits each year, primarily to the protected wilderness areas of Yosemite National Park and to the difficult but popular whitewater on the Main Tuolumne and Cherry Creek. The Tuolumne is considered a classic California whitewater run, and has been used recreationally since the 1960s. Most rafters put in at Meral's Pool, located about 2 mile (3 km) below Cherry Creek, for the 18 mile (29 km) run to Lake Don Pedro. Several rafting companies serve the main Tuolumne, a Class IV+ (advanced) river with many rapids changing to Class V when the flow exceeds The most difficult single rapids is Clavey Falls, located just above the Clavey River; the longest is Grey's Grindstone, at nearly a mile (1.6 km). Between these two rapids the swimming holes of the Clavey are a popular camping spot during the summer. The Cherry Creek is also run by commercial trips. It is considered one of the most difficult whitewater rivers in the entire United States, with fifteen Class V rapids. Both runs are dam controlled, which usually extends the rafting season through the dry late summer and fall. In Yosemite National Park, the Grand Canyon of the Tuolumne (from Tuolumne Meadows to Hetch Hetchy Reservoir) was first kayaked in 1983. This 32 mile (51 km) segment is rated Class IV V+, with many waterfalls requiring a portage. In addition to being extremely difficult (if not borderline impossible at the aforementioned waterfalls) the water flow depends entirely on rain and snow melt, and the whitewater season can be extremely short during dry years. The general consensus is "that the best paddling in is the upper miles while the middle section is better for hikers and canyoneers." The Clavey River, not being located in the national park, is open to public access, but due to its remoteness and difficulty (Class V+), and the short window of boatable spring runoff, it is only run by a handful of kayakers each year. To protect the river, the U. S. Forest Service requires private trips to obtain a permit before floating the Tuolumne. Running the Tuolumne within Yosemite National Park was also in a legal gray zone until 2015, when the park opened the Tuolumne and Merced Rivers to limited paddling and rafting.

Жаңбырлы өрттің

2013 жылы Rim Fire 257 314 акр жерді өртеді. Бұл ірі өрт сол кезде Калифорния тарихындағы үшінші ең ірі өрт болып тіркелді. Бұл өрт көптеген тума және/немесе құрып бара жатқан түрлердің мекендеу ортасын жойды, сондай-ақ демалысқа, қауымдастықтарға және экономикаға салқың әсер етті.

Жабайы және көрікті жер атаулары

Туолумне өзені 1984 жылы «Жабайы және көркем өзендер» мәртебесін алды. Белгіленген бөлігі – бастауынан Дон-Педро су қоймасына дейінгі негізгі арнасы. Жүйе үш жіктеме қолданады; Туолумне өзенінің бөліктері жабайы, көркем және рекреациялық деп жіктеліп, жалпысымен одан әрі дамудан қорғалған.