Кіріспе
Тарихи герман діндерімен байланысты мифология – герман халықтарына тән мифтер жиынтығы, оның ішінде норвегия мифологиясы, ағылшын-саксон мифологиясы және континенттік герман мифологиясы кіреді. Бұл германдық пұтқа табынушылықтың маңызды бөлігі болды.
Germanic mythology consists of the body of myths native to the Germanic peoples, including Norse mythology, Anglo Saxon mythology, and Continental Germanic mythology. It was a key element of Germanic paganism.
Шығу тегі
Герман тілдері түпнұсқалы Үнді-Еуропа тілінен дамығандықтан, герман мифологиясы түпнұсқалы Үнді-Еуропа мифологиясының кейінгі дамуы болып табылады. Скандинавиядағы петроглифтер сияқты археологиялық ескерткіштер герман мифологиясының кем дегенде скандинавиялық қола дәуірінен бері сақталғанын көрсетеді.
Мифология
Герман халықтарының мифтері герман құдайлары мен түрлі басқа да жандар туралы баяндарды қамтиды.
Космология
Әлемнің басталуы мен аяқталуы Поэтикалық Эдданың алғашқы және ең танымал өлеңі – «Вёлуспада» айтылады. «Вёлуспадағы» көреген әйел әлемнің Гиннунгагап деп аталатын ұлы, сиқырлы жайдан қалай пайда болғанын, содан кейін Один мен оның екі бауыры Жерді теңізден көтеріп шығарғанын баяндайды. Олар Аск және Эмбла ағаштарын кездестірді, олардан алғашқы адам жұбын жаратты. «Вёлуспадағы» айтылымдар «Вафструднисмель» және «Гримнисмель» өлеңдеріндегілермен салыстырылады. Оларда Один әлемді алып Ымірдің денесінен жаратқандығы айтылады. Один мен оның бауырлары, өз кезегінде, ертедегі сиыр Аудумбладан туған Буриден тараған. Аудумблаға ұқсас мотивтер Үнді-Иран дінінде де кездеседі, бұл герман мифологиясының ежелгі Үнді-Еуропалық тегін көрсетеді. Германдық космостың орталық нүктесі – Yggdrasil ағашы. Герман мифологиясы алдағы Рагнарёк кезінде әлемнің аяқталуын болжайды.
Тәңірлер
Ежелгі норвегия әдебиетінде көптеген герман құдайлары аталады және олар Æsir және Vanir болып бөлінеді. Æsir негізінен соғыс құдайлары болып табылады және олар екіншілеріне үстемдік етеді, олар өнімділік және байлық құдайлары. Æsir-дің басты құдайы – Один, ол соғыс, сейдр (сырлы өнер) және даналықпен байланысты құдай. Оған қарапайым халық емес, патшалар мен ақсүйектер құлшылық еткен болуы мүмкін. Один – Асгардтың, құдайлардың мекенінің иесі, онда әсем Вальхалла залы бар, онда соғыста ерлікпен қаза тапқан жауынгерлер (Эйнхержар) Одинге алдағы Рагнарёкке дайындалу үшін қабылданады. Одиннің әйелі – Фригг. Оның ұлы, жөтнн Жёрдтан туған Тор, күркіреумен байланысты құдай. Мьёльнирді қолданып, Тор жөтнарлар (алыптар) және жылан Йёрмунгандрмен күреседі. Тордың үнді-еуропа мифологиясында көптеген параллельдері бар. Ол герман халықтары, әсіресе жауынгерлер мен қарапайым халық тарапынан кеңінен құлшылыққа ие болған сияқты. Тордың танымал бауыры – Бальдр. Басқа да маңызды Æsir-ге алдаушы құдай Локи; Ригсþулада адамдардың үш тобының әкесі болғаны айтылған Хеймдалр; және Тыр, соғыспен байланысты құдай, ол қасқыр Фенрирге қолын жоғалтты, кейбір ғалымдар лингвистикалық дәлелдерге сүйене отырып, ол ертеректе герман пантеонындағы орталық құдай болған болуы мүмкін деп ұсынады. Ежелгі норвегия әдебиетінде Æsir және Vanir арасындағы қақтығыс сипатталған. Осы қақтығыс арқылы Ньёрд, Фрейя және Фрейр сияқты кейбір Vanir құдайлары Æsir-ге қосылады. Ньёрд пен Нертус арасындағы ұқсастықтар көрсетілген, Нертус – Тациттың «Germania» еңбегінде 1-ші ғасырда айтылған германдық өнімділік құдайы. Көздерде сонымен қатар көптеген басқа да тұлғалар туралы айтылады, мысалы, сол аттас әлемнің төменгі жағын бақылайтын Хель.
Аңызға тән жан-жануарлар
Герман мифологиясында көптеген аңызды жаратылыстар кездеседі, мысалы, дис, филгья, драугр, ергежейлілер, эльфтер, сондай-ақ йотндар, тролльдер және дракондар.
Мұра
Орта ғасырларда германдық халықтар христиан дініне ауысты. Герман мифологиясын зерттеу, осы саланың қалыптасуынан бері герман филологиясының маңызды бөлігі болып табылады, ал бұл тақырып германдық жазықшылдықтың (язычество) қазіргі кезде қайта жаңғыруының ажырамас құрамына кіреді. Герман мифологиясының элементтері қазіргі германдық халық мұрасына дейін жетіп келген.