Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
16 ғасырдағы Германиядағы саяси көтеріліс
16th century political rebellion in Germany
Мюнстер көтерілісі (Täuferreich von Münster, "Мюнстердің анабаптистік билігі") – радикалды анабаптистердің Киелі Рим империясының Мюнстер князьдік епископтығының құрамындағы Германияның Мюнстер қаласында қауымдық секталық үкімет құруға жасаған әрекеті. Қала 1534 жылдың ақпан айында қалалық әкімдік басылып алынып, Бернхард Книппердоллинг қала әкімі болып тағайындалғаннан бастап, 1535 жылдың маусым айында құлауына дейін анабаптистердің билігінде болды. 1530 жылы Страсбургте ересектерге дұрыс дін шартты жүргізуді бастаған Мелхиор Хоффман және оның эсхатологиялық анабаптизмі 1534–1535 жылдарғы Мюнстердегі оқиғалардың негізін қалауға көмектесті.
The Münster rebellion (Täuferreich von Münster, "Anabaptist dominion of Münster") was an attempt by radical Anabaptists to establish a communal sectarian government in the German city of Münster then under the large Prince Bishopric of Münster in the Holy Roman Empire. The city was under Anabaptist rule from February 1534, when the city hall was seized and Bernhard Knipperdolling installed as mayor, until its fall in June 1535. It was Melchior Hoffman, who initiated adult baptism in Strasbourg in 1530, and his line of eschatological Anabaptism, that helped lay the foundations for the events of 1534–35 in Münster.
Көтеріліс
Неміс шаруалар соғысынан (1524–1525) кейін Вестфалиядағы Мюнстерде теократия орнатуға күшті талпыныс жасалды (1532–1535). Бұл жерде анабаптистер лютеран пасторы Бернхард Ротманның, сондай-ақ бірнеше көрнекті азаматтар мен көшбасшылардың, оның ішінде Харлем қаласынан нан пісіруші Ян Маттис (сонымен қатар Маттис, Маттис, Маттиссен, Матиссон) және Лейденнен тігінші Ян Бокельсонның (немесе Беукельссон) қосылуы арқасында едәуір күш алды. Бернхард Ротман католицизмге қарсы күрескен, оның серігі, бай жүн саудагері Бернхард Книппердоллинг басып шығарған памфлеттердің авторы болды. Алғашқыда бұл памфлеттер католицизмді радикалды лютерандық тұрғысынан сынады, бірақ жақын арада Киелі кітап барлық мәселелерде, оның ішінде байлықты бөлуде адамның толыққанды теңдігін талап ететінін жариялай бастады. Германияның солтүстігінде таратылған памфлеттер аймақтағы кедейлерді Мюнстер қаласының азаматтарымен бірігіп, қаланың байлығын бөлісіп, жұмақтың таңдаулылары болу арқасында рухани пайда табуға шақырды. Қалада анабаптистердің көп болғандықтан, Ротман мен оның одақтастары қала билігін сайлауда иеленуде және бұрын католиктерге қарсы олардың сенімсіздігінде одақтас болған, бірақ содан кейін қызметтен алынған лютерандық билеушілердің орнына Бернхард Книппердоллингті қала әкімі етіп тағайындауда көп қиындық көрмеді. Маттис Мельхиор Хоффманның ізбасары болды, Хоффман Страсбургте түрмеге алынғаннан кейін Маттис Төменгі елдерде, оның ішінде Бокельсон, Лейденнің Иоанны ретінде танымал болған, көптеген ізбасар жинады. Иоанн Лейден және Геррит Боекбиндер Мюнстерге сапар шегіп, Бернхард Ротманның Мюнстерде өздеріне ұқсас ілімдерді үйретіп жатқанын хабарлады. Маттис Мюнстерді «Жаңа Иерусалим» деп атады, ал 1534 жылдың 5 қаңтарында оның бірнеше шәкірттері қалаға кіріп, ересектерге шомылдыру рәсімін өткізді. Ротман сол күні «қайта шомылдыру рәсімінен» өтті, көп ұзамай 1000-нан астам ересек адам шомылдырылды. Олар қол жеткізгендерін сақтап қана қоймай, өздерінің сенімдерін басқа аймақтарға тарату үшін де қарқынды дайындық жүргізді. Қаладағы көптеген лютерандар келген анабаптистерден азырақ болды. Шіркеулер мен монастырлардағы иконалардың жойқылылығы кеңінен тарады, шомылдыру рәсімі міндетті болды. Көшіп кеткендердің мүлігі кедейлерге бөлінді, жақын арада барлық мүлік ортақ болуға тиіс деген жарлық шығарылды.
After the German Peasants' War (1524–1525), a forceful attempt to establish theocracy was made at Münster, in Westphalia (1532–1535). Here the Anabaptists had gained considerable influence, through the adhesion of Bernhard Rothmann, the Lutheran pastor, and several prominent citizens and leaders, including Jan Matthys (also spelled Matthijs, Mathijsz, Matthyssen, Mathyszoon), a baker from Haarlem, and Jan Bockelson (or Beukelszoon), a tailor from Leiden. Bernhard Rothmann was a tireless and vitriolic opponent of Catholicism and a writer of pamphlets that were published by his ally, the wealthy wool merchant Bernhard Knipperdolling. The pamphlets at first denounced Catholicism from a radical Lutheran perspective, but soon started to proclaim that the Bible called for the absolute equality of man in all matters, including the distribution of wealth. The pamphlets, which were distributed throughout northern Germany, called upon the poor of the region to join the citizens of Münster to share the wealth of the town and benefit spiritually from being the elect of Heaven. With so many Anabaptist adherents in the town, Rothmann and his allies had little difficulty obtaining possession of it at the elections for the magistracy and placing Bernhard Knipperdolling as the mayor, after deposing the mainly Lutheran magistrates, who, until then, had seen him as an ally in their own distrust of, and dislike for, Catholics. Matthys was a follower of Melchior Hoffman, and after Hoffman's imprisonment at Strasbourg Matthys obtained a considerable following in the Low Countries, including Bockelson, who became known as John of Leiden. John of Leiden and Gerrit Boekbinder had visited Münster, and returned with a report that Bernhard Rothmann was in Münster teaching doctrines similar to their own. Matthys identified Münster as the "New Jerusalem", and on January 5, 1534, a number of his disciples entered the city and introduced adult baptism. Rothmann apparently accepted "rebaptism" that day, and well over 1000 adults were soon baptised. Vigorous preparations were made not only to hold what had been gained but to spread their beliefs to other areas. The many Lutherans who left were outnumbered by the arriving Anabaptists. There was an orgy of iconoclasm in cathedrals and monasteries, and rebaptism became compulsory. The property of emigrants was shared out with the poor, and soon a proclamation was issued that all property was to be held in common.
Қоршау
Қаланы оның қуылған епискобы Франц фон Вальдек қоршап алды. 1534 жылы сәуірде Пасха күні, Құдайдың сол күні зұлымдарға жаза тағайындалатынын болжаған Матис өзін екінші Гедеон санай отырып, он екі ізбасарымен бірге қаладан шеруге шықты. Ол және оның ізбасарлары қолға түсіріліп, тұтқындалды. Матис өлтіріліп, оның басы қала халқына көріну үшін бағанаға ілінді, ал жыныс мүшелері қала қақпасына ілінді. 25 жастағы Иоанн Лейденский кейін Матистың діни және саяси мұрагері ретінде танылды, ол көктен келген көріністерді айтып, өзінің билігі мен іс-әрекеттерін ақтады. Оның билігі артып, ақырында өзін Дәуіттің мұрагері деп жариялап, жаңа "Сион" қаласында патшалық киім-кешек киіп, құрметке ие болып, абсолютті билікке ие болды. Қалада некеге жарамды әйелдердің саны ерлерден кемінде үш есе көп болғандықтан, ол көп әйел алуды міндетті етті және өзі он алты әйел алды. (Иоаннның Елизавета Вандшерге үйленуден бас тарғандығы үшін базарда басын кесіп тастағаны айтылады, бірақ бұл оның өлімінен кейін оған дұрыс емес таңылған болуы мүмкін.) Осы уақытта Мюнстер тұрғындарының көп бөлігі бір жылдық қоршаудың салдарынан аштықтан зардап шекті. Ұзақ қарсылықтан кейін, қала 1535 жылдың 24 маусымында қоршаушылар тарапынан басып алынды, ал Иоанн Лейденский және басқа да бірнеше көрнекті анабаптист көшбасшылары тұтқындалып, түрмеге қамалды. 1536 жылдың қаңтар айында Иоанн Лейденский, Бернхард Книппердоллинг және тағы бір танымал ізбасар Бернхард Крехтинг Мюнстердің базар алаңында азаптап, өлім жазасына кесілді. Олардың денелері Санкт-Ламберт шіркеуінің мұнарасына ілінген камераларда көрсетілді. Кейін сүйектері алынып тасталды, бірақ камералар әлі де сол жерде тұр.
The city was besieged by Franz von Waldeck, its expelled bishop. In April 1534, on Easter Sunday, Matthys, who had prophesied God's judgment to come on the wicked on that day, led a procession from the city with twelve followers, as he believed himself the second Gideon. He and his followers were cut off and taken. Matthys was killed, his head placed on a pole for all in the city to see, and his genitals nailed to the city gate. The 25 year old John of Leiden was subsequently recognized as Matthys' religious and political successor, justifying his authority and actions by claiming visions from heaven. His authority grew until eventually he proclaimed himself the successor of David and adopted royal regalia, honors, and absolute power in the new "Zion". There were now in the town at least three times as many women of marriageable age as men, so he made polygamy compulsory, and he himself took sixteen wives. (John is said to have beheaded Elisabeth Wandscherer in the marketplace for refusing to marry him, though this act might have been falsely attributed to him after his death.) Meanwhile, most of the residents of Münster were starving as a result of the year long siege. After lengthy resistance, the city was taken by the besiegers on June 24, 1535, and John of Leiden and several other prominent Anabaptist leaders were captured and imprisoned. In January 1536, John of Leiden, Bernhard Knipperdolling and one more prominent follower, Bernhard Krechting, were tortured and executed in the marketplace of Münster. Their bodies were exhibited in cages which hung from the steeple of St. Lambert's Church. The bones were removed later, but the cages hang there still.
Салдары
Мюнстердегі көтеріліс анабаптистер қозғалысы үшін шешуші кезең болды. Олар ешқашан бұрынғыдай саяси маңызға ие болу мүмкіндігіне қол жеткізбеді, себебі католик және лютеран азаматтық биліктері оған қарсы қатаң шаралар қолданды. Қолданылған атаулар мен сенімдердегі өзгерістерге байланысты, осы топтың діни ұйым ретіндегі кейінгі тарихын анықтау қиын. Ян ван Батенбург басшылығындағы Батенбургтер Мюнстерде көрінген анабаптизмнің зорлыққа толы мыңжылдық ағымын сақтап қалды. Олар көп әйел алушылар еді және өз секталарына жатпағандарға қарсы күш қолдануды дұрыс деп санады. Мюнстер көтерілісі басылғаннан кейін олардың қозғалысы жасырынға кетті, мүшелері қажет болған жағдайда католиктер немесе лютерандар болып көрсетті. Кейбір қарсылық көрсетпейтін анабаптистер Мэнно Симонс және Оббе мен Дирк Филипс ағайындар сияқты анабаптист басшыларын тапты, олар Мюнстер анабаптистерінің ерекше доктриналарын жоққа шығарды. Бұл топ ақырында Симонстың есімімен меннониттер деп аталды. Олар кез келген зорлық-зомбылықты жобалады және мейірімділік пен жауға деген махаббатқа негізделген сенімді уағыздады. 1536 жылдың тамызында Мельхиор Хоффманның ықпалымен анабаптист топтарының басшылары бірлік сақтау үшін Бохольт қаласында кездесті. Кездесуге Батенбургтің ізбасарлары, Мюнстерден аман қалғандар, Дэвид Йорис және оның жақтастары, сондай-ақ қарсылық көрсетпейтін анабаптистер қатысты. Бұл кездесуде секталар арасындағы негізгі даулы мәселелер көп әйел алу және сенбегендерге қарсы күш қолдану болды. Йорис билікке қарсы күресу үшін әлі уақыт келмегенін және анабаптист емес адамдарды өлтірудің ақылға сыймайтынын айтып, келісімге келуді ұсынды. Жиналған анабаптистер күш қолданудан бас тартуға келісті, бірақ бұл кездесу анабаптизмнің фрагментациясын тоқтата алмады.
The Münster Rebellion was a turning point for the Anabaptist movement. It never again had the opportunity of assuming political importance, as both Catholic and Lutheran civil powers adopted stringent measures to counter this. It is difficult to trace the subsequent history of the group as a religious body, through changes in the names used and beliefs held. The Batenburgers under Jan van Batenburg preserved the violent millennialist stream of Anabaptism seen at Münster. They were polygamous and believed force was justified against anyone not in their sect. Their movement went underground after the suppression of the Münster Rebellion, with members posing as Catholics or Lutherans as necessary. Some nonresistant Anabaptists found leaders in Menno Simons and the brothers Obbe and Dirk Philips, Dutch Anabaptist leaders who repudiated the distinctive doctrines of the Münster Anabaptists. This group eventually became known as the Mennonites after Simons. They rejected any use of violence and preached a faith based on compassion and love of enemy. In August 1536, the leaders of Anabaptist groups influenced by Melchior Hoffman met in Bocholt in an attempt to maintain unity. The meeting included followers of Batenburg, survivors of Münster, David Joris and his sympathisers, and the nonresistant Anabaptists. At this meeting, the major areas of dispute between the sects were polygamous marriage and the use of force against non believers. Joris proposed compromise by declaring the time had not yet come to fight against the authorities, and that it would be unwise to kill any non Anabaptists. The gathered Anabaptists agreed to the compromise of no more force, but the meeting did not prevent the fragmentation of Anabaptism.