Кіріспе

Неміс протестант реформаторы Иоганн немесе Иоганн Агрикола (бастапқыда Шнайдер, содан кейін Шниттер; 20 сәуір 1494 – 22 қыркүйек 1566) – протестанттық реформация кезеңіндегі неміс протестант реформаторы. Ол Мартин Лютердің ізбасары және досы болды, бірақ христиандарға заңның міндеттілігі мәселесінде оның қарсыласы атанды.

Ерте өмір

Агрикола Айслебенде дүниеге келді, бірақ дереу он жыл бұрын басталған және уақытша тоқтатылған дау, бұрынғыдан да күштірек қайта жанданды. Агрикола Лютердің «Антиномиан» деп атаған, алғаш рет осы көзқарасты ұсынды: христиан емес адамдар Мұса заңымен міндетті болса, христиандар одан толығымен босатылған, тек Евангелиеге ғана бағынышты. (Қараңыз: Заң және Евангелие). Бұл дау екі теологтың арасын ажыратып жіберді.

Қайта қалпына келтіру және кейінгі өмір

Лютермен болған қатал даудың салдарынан 1540 жылы Агрикола Виттенбергтен құпия түрде Берлинге қашып, Саксонияның курфюрсі Фридрих III-ге жолданған хат жариялады, ол оның бұрынғы көзқарастарынан бас тартқаны ретінде кеңінен түсіндірілді. Алайда Лютер оны олай қабылдамаған секілді, сондықтан Агрикола Берлинде қалды. Бранденбургтың курфюрсі Иоахим II Гектор Агриколаны өзіне жақындатып, оны сарай уағыздаушысы және бас бақылаушы етіп тағайындады. Ол 1566 жылы қайтыс болғанға дейін екі лауазымды да атқарды, ал Бранденбургтегі оның мансабы зор белсенділік пен ықпалмен ерекшеленді. Наумбург-Цайц епископы Юлиус фон Пфлюг және Сидон титулды епископы Михаэль Хелдингпен бірге ол 1548 жылғы Аугсбург уақытша келісімін дайындады, онда протестанттар католиктердің барлық билігін қабылдауы, екі түрде қасиеттілік және үйленген дін қызметкерлері туралы протестанттық ілімді сақтап қалуы, ал қалғандары католик доктринасы мен тәжірибесін, соның ішінде жалғыз иманмен ақталуды жоққа шығаруға мәжбүр болар еді. Осыдан бастап ол протестанттық теологтар арасында жат адамға айналды. Талғампаздық реформаторлардың бірі католиктерге мойынсұнғандай өмірін аяқтағаны көңілді. Ол Адиафористикалық дауды басуға бекер тырысты. Ол 1566 жылдың 22 қыркүйегінде Берлинде оба эпидемиясы кезінде қайтыс болды.

Жазбалар

Агрикола көптеген теологиялық еңбектер жазды. Ол неміс мақал-мәтелдерін түсіндірмелермен жинақтап, алғашқылардың бірі болды. Бірінші томда 300 мақал-мәтел бар және ол 1529 жылы жарық көрді («Drey hundert Gemeyner Sprichworter, der wir Deutschen vns gebrauchen, vnd doch nicht wissen woher sie kommen» – алғаш рет бір жыл бұрын төменгі неміс тілінде басылды); екінші томда 450 мақал-мәтел бар және ол 1530 жылы жарық көрді («Das ander teyl gemainer Tewtscher Sprichwörter, mit jhrer außlegung : hat fünffthalb hundert newer Wörtter»). 1534 жылы бұрынғы екі томдағы жеті жүз елу мақал-мәтелді қамтитын, қайта қаралып түзетілген басылым («Sybenhundert und fünfftzig teütscher Sprichwörter, verneüwert und gebessert») жарық көрді, кейіннен, мысалы, 1592 жылы Виттенбергте орфографиясы жаңартылып қайта басылды.

Әдебиетте

1836 жылы Роберт Браунинг оны "Жоханнес Агрикола медитацияда" атты ерте поэтикалық монологының нысаны етіп алды.