Кіріспе
Абель тобы, онда әрбір элементтің оң бүтін сандарға бөлінуі мүмкін. Математикада, әсіресе топтар теориясы саласында, бөлінетін топ – бұл әрбір элементінің кез келген оң бүтін санға бөлінуі мүмкін абель тобы, немесе дәлірек айтқанда, әрбір элемент әрбір оң бүтін сан n үшін n-еселік болып табылады. Бөлінетін топтар абель топтарының құрылымын түсіну үшін маңызды, өйткені олар инъективті абель топтары болып табылады.
In mathematics, specifically in the field of group theory, a divisible group is an abelian group in which every element can, in some sense, be divided by positive integers, or more accurately, every element is an nth multiple for each positive integer n. Divisible groups are important in understanding the structure of abelian groups, especially because they are the injective abelian groups.
Анықтама
Абельдік топ, егер әрбір оң бүтін сан үшін және әрбір үшін, осындай болатын элемент болса, бөлінетін болады. Теңдес шарт: кез келген оң бүтін сан үшін , . Себебі, әрбір және үшін болатындығы, және кері бағыт кез келген топ үшін дұрыс. Үшінші теңдес шарт – абельдік топтар санатындағы инъективті объект болса және тек қана сонда ғана абельдік топ бөлінеді; осы себепті, бөлінетін топ кейде инъективті топ деп аталады. Абельдік топ белгілі бір жай санға қатысты бөлінетін болады, егер әрбір үшін, осындай болатын элемент болса. Теңдес түрде, абельдік топ бөлінетін болады және тек қана сонда ғана .
Мысалдар
Рационалды сандар қосылу бойынша бөлінетін топты құрайды. Кез келген векторлық кеңістіктің негізгі қосымдық тобы да бөлінеді. Бөлінетін топтың кез келген фактортобы бөлінеді. Осылайша, бөлінеді. -нің p-негізгі компоненті, -ке изоморфты p-квазициклдік топ, бөлінеді. Комплекс сандардың көбейту тобы бөлінеді. Кез келген экзистенциалды жабық абель тобы (модельдік теориялық мағынада) бөлінеді.
Қасиеттері
Егер бөлінгіш топ абельдік топтың кіші тобы болса, онда ол сол абельдік топтың тікелей қосылысы болып табылады. Кез келген абельдік топ бөлінгіш топқа ендіріле алады. Тривиалды емес бөлінгіш топтар шекті түрде туындатылмайды. Сонымен қатар, кез келген абельдік топ бірегей тәсілмен маңызды кіші топ ретінде бөлінгіш топқа ендіріле алады. Абельдік топ, егер және тек қана әрбір жай сан p үшін p-ге бөлінсе, ғана бөлінгіш болады. болсын – сақина. Егер бөлінгіш топ болса, онда -ның модульдер санатында инъективті болып табылады.
Let be a ring. If is a divisible group, then is injective in the category of modules.
Инъекциялық конверт
Жоғарыда айтылғандай, кез келген абель тобы A, D бөлінгіш тобына маңызды кіші топ ретінде бірегей түрде енуге болады. Бұл D бөлінгіш тобы A тобының инъективті қаптамасы болып табылады, ал бұл ұғым абельдік топтар санатындағы инъективті қабық деп аталады.
Кемітілген абельдік топтар
Абельдік топ, егер оның жалғыз бөлінгіш кіші тобы {0} болса, қысқартылған деп аталады. Кез келген абельдік топ, бөлінгіш кіші топ пен қысқартылған кіші топтың тікелей қосындысы болып табылады. Шындығында, кез келген топтың жалғыз ең үлкен бөлінгіш кіші тобы болады, және бұл бөлінгіш кіші топ тікелей қосылғыш болып табылады. Бұл Z бүтін сандары сияқты мұрагерлік сақиналардың ерекше қасиеті: инъективті модульдердің тікелей қосындысы инъективті, себебі сақина Нотерлік, ал инъективтілердің бөлшектері инъективті, себебі сақина мұрагерлік, сондықтан инъективті модульдермен жасалған кез келген кіші модуль инъективті болады. Керісінше, егер әрбір модульде жалғыз максималды инъективті кіші модуль болса, онда сақина мұрагерлік болады. Санаулы қысқартылған периодты абельдік топтардың толық жіктелуі Ульм теоремасымен берілген.
Жалпылау
Бірнеше түрлі анықтамалар бөлінетін топтарды бөлінетін модульдерге жалпылайды. R сақинасы арқылы бөлінетін M модулін анықтау үшін әдебиетте келесі анықтамалар қолданылған: rM = M, R-дегі барлық нөлден өзге r үшін. (Кейде r нөлдік бөлгіш болмауы талап етіледі, ал кейбір авторлар R-ді домен деп талап етеді.) Кез келген негізгі сол жақ идеал Ra үшін, Ra-дан M-ге кез келген гомоморфизм R-ден M-ге дейін кеңейтіледі. (Бұл типтегі бөлінетін модуль негізгі инъективті модуль деп те аталады.) R-дің кез келген шекті жасалған сол жақ идеалы L үшін, L-ден M-ге кез келген гомоморфизм R-ден M-ге дейін кеңейтіледі. Соңғы екі шарт инъективті модульдер үшін Баер критерийінің «шектелген нұсқалары» болып табылады. Инъективті сол модульдер гомоморфизмдерді барлық сол жақ идеалдардан R-ге дейін кеңейтетіндіктен, инъективті модульдер 2 және 3-түрлі мағынада анық бөлінеді. Егер R қосымша домен болса, онда барлық үш анықтама да сәйкес келеді. Егер R негізгі сол жақ идеалдық домен болса, онда бөлінетін модульдер инъективті модульдермен сәйкес келеді. Осылайша, Z бүтін сандар сақинасының жағдайында, ол негізгі идеалдық домен болатындықтан, Z модулі (яғни абельдік топ) егер және тек қана инъективті болса ғана бөлінеді. Егер R коммутативті домен болса, онда инъективті R модульдері R дедекинд домен болған жағдайда ғана бөлінетін R модульдерімен сәйкес келеді.
rM = M for all nonzero r in R. (It is sometimes required that r is not a zero divisor, and some authors require that R is a domain.) For every principal left ideal Ra, any homomorphism from Ra into M extends to a homomorphism from R into M. (This type of divisible module is also called principally injective module.) For every finitely generated left ideal L of R, any homomorphism from L into M extends to a homomorphism from R into M.
The last two conditions are "restricted versions" of the Baer's criterion for injective modules. Since injective left modules extend homomorphisms from all left ideals to R, injective modules are clearly divisible in sense 2 and 3. If R is additionally a domain then all three definitions coincide. If R is a principal left ideal domain, then divisible modules coincide with injective modules. Thus in the case of the ring of integers Z, which is a principal ideal domain, a Z module (which is exactly an abelian group) is divisible if and only if it is injective. If R is a commutative domain, then the injective R modules coincide with the divisible R modules if and only if R is a Dedekind domain.