Кіріспе

Оңтүстік Африка саясаткері, Шотландия саясаткері Венди Александр (27 маусым 1963 жылы туған) – зейнеткер шотландтық саясаткер және Шотландия Парламентінің Пасли-Норт округінен сайланған депутаты (MSP). Ол Шотландия үкіметінде әртүрлі кабинеттік лауазымдарды атқарды және 2007 жылдан 2008 жылға дейін Шотландиядағы Лейборист партиясының жетекшісі болды. 2010–2011 жылдары ол Шотландия Парламентінің қаржылық өкілеттіктеріне қатысты заң жобасын талқылауды ұйымдастырды. Саясаттан кеткеннен кейін ол Лондон бизнес мектебінде жаһандық бизнес және дипломдық бағдарламалар мен мансаптық қызметтер бойынша проректоры болып тағайындалды. 2015 жылдың сәуір айында ол Дунди университетінің халықаралық мәселелер жөніндегі проректоры және профессоры болып тағайындалды. 2016 жылдың наурыз айында ол университет секторындағы еңбектері үшін Эдинбург Корольдік қоғамының мүшесі болып сайланды. 2017 жылдың 30 қарашасында ол Шотландия үкіметінің жоғары білім беру саласындағы сауда және инвестициялық өкілі болып тағайындалды. Александр Ұлыбритания үкіметінің DIT/DfE білім беру секторы консультативтік тобының мүшесі және Times Higher Education Student жаһандық консультативтік кеңесінің төрағасы.

Ерте өмір және білім

Александр 1963 жылғы 27 маусымда Глазго қаласында доктор Джойс О. Александр мен пастор Дуглас Н. Александрдың отбасында дүниеге келді. Александр Эрскиндегі Парк-Мэйнс орта мектебінде оқыды және Глазго университетіне түсуден бұрын Британдық Колумбиядағы Лестер Б. Пирсон Біріккен әлем колледжінде стипендия жеңіп алды, онда Экономика және заманауи тарих бойынша үздік дипломмен MA (Hons) дәрежесін аяқтады. Кейін Уорвик университетінен өндірістік қатынастар саласында магистрлік дәрежесін және INSEAD-тен MBA дәрежесін алды. 2007 жылы Стратклайд университетінің құрметті профессоры атағымен марапатталды.

Ерте мансап

MBA-дан кейін Александр Booz & Co., халықаралық басқару консалтингі компаниясында жұмыс істеді, Еуропа, Азия, Солтүстік Америка және Австралия-Океания аймақтарында жобалар орындады.

Дональд Дьюардың кеңесшісі

1997 жылғы жалпы сайлауда Лейбористер партиясының үлкен жеңісінен кейін Александр Дональд Дьюар Шотландияның мемлекеттік хатшысы болып тағайындалғанда оның арнайы кеңесшісі болып тағайындалды. Ол 1990 жылдары жариялаған мәселелердің ішінде, Шотландияға өкілеттік беру туралы ақ кітапты дайындауға, 1998 жылғы Шотландия заңына және Шотландия Парламентін құруға дайындық жұмыстарына тығырықсыз қатысты.

Шотландия парламенті мүшесі

Венди Александр 1999 жылдан 2011 жылға дейін Шотландия парламентінің мүшесі (депутаты) болды.

Қызмет мансабы

1999 жылдан 2002 жылға дейін Венди Александр Шотландия үкіметінің министрі болды, бастапқыда Қоғамдық істер министрі, содан кейін Кәсіпкерлік және өмір бойы білім беру министрі, ал кейін Кәсіпкерлік, көлік және өмір бойы білім беру министрі қызметін атқарды. Қоғамдық істер министрі ретінде ол жүйесі жоқ барлық зейнеткерлерге тегін орталық жылу орнату бағдарламасын іске қосты. Ол «Әркімнің маңызы бар Шотландия – әлеуметтік әділеттілік туралы біздің көзқарасымыз» атты алғашқы әлеуметтік әділеттік есебін жасады, Шотландияда әлеуметтік әділеттілікті жеткізу және балалардың кедейлігін жеңу үшін амбициялы жаңа мақсаттар қойды, сондай-ақ осы мақсаттарға жетудегі прогресті бағалау үшін Шотландияның әлеуметтік әділеттілігі жөніндегі жылдық есебін қадағалады. Ол баспанасыздық мәселесі бойынша жұмыс тобын құрды, нәтижесінде баспанасыздыққа қатысты радикалды заңнама қабылданды, және ол тұрғын үйді жалға алушылардың меншігіне беруді, соның ішінде Глазго қарызының 1,6 млрд фунт стерлингін жоюды қолдады. Кейіннен жалға алушылар референдумда 2:1 есебімен трансфертті мақұлдады – бұл 89 000 үйді қамтиған, Ұлыбританиядағы ең ірі трансферт болды. Қоғамдық істер министрі ретінде Александр ЛГБТ қоғамдастығының әлеуметтік қабылдануы мен теңдігіне үлес қосу үшін, жергілікті билік органдарының гомосексуализмді насихаттауға тыйым салуын жоюға күш салды. Бұл шараға SNP доноры болған Брайан Саутер қарсылық көрсетіп, үнемі науқан жүргізді. Ақырында, «Қоғамдық өмірдегі этикалық стандарттар (Шотландия)» заңына енгізілген күшін жою 99 дауысқа қарсы 17 дауыспен қабылданды. Соңғы пікірталас барысында Александр: «Күшін жою біздің мектептерде гомосексуализмді насихаттау туралы емес, және ешқашан болған емес. Бұл саяси дұрыстық туралы емес, тіпті неке туралы да емес. Бұл толерантты Шотландия құру туралы. Мұғалімдердің 2А-бөлімнің мағынасын түсінбейтінін, мектептерде және басқа жерлерде зорлық-зомбылықтың бар екенін және балалар ұйымдарының басым көпшілігі күшін жоюды қолдайтынын білеміз» деді. Александр Шотландияның жергілікті билігінің болашағына қатысты Макинтош комиссиясының ұсыныстарына Шотландия үкіметінің жауабын бақылады, жергілікті билікке бірқатар шаралар енгізді, оның ішінде жергілікті билік органдарына қоғамдық жоспарлауды дамытуда жетекші рөл беру, ресми Қоғамдық бастамашылықты құру (кейіннен әл-ауқат билігі деп аталды) және сайлау жүйелері бойынша жергілікті демократияны жаңарту жөніндегі (Керли) жұмыс тобын құру. «Үздік құндылық» жұмыс тобының жұмысына сүйене отырып, ол жергілікті мемлекеттік қызметтерде ең жақсы құндылықты қамтамасыз ету туралы заңдық міндеттерді енгізу жоспарларын да жариялады. Ол сондай-ақ Парламентке алғашқы теңдік туралы мәлімдеме жасады, үкіметтің теңдік бөлімін құрды, әйелдерге қарсы зорлық-зомбылыққа қарсы күресуге арналған алғашқы шотландтық кең қорды жариялады – Үй ішіндегі зорлық-зомбылық қызметін дамыту қоры – және жаңа ұйым басқаратын алғашқы ұлттық несие қорын құрды – Шотландияның әлеуметтік инвестициялары – жаңадан пайда болатын әлеуметтік кәсіпорындарға инвестиция салу және «дәстүрлі мемлекеттік және жеке секторлармен қатар тиімді үшінші күш ретінде ерікті сектордың пайда болуын жеңілдету». Кәсіпкерлік министрі ретінде Александр «Ақылды, табысты Шотландия» атты Шотландия үшін жоғары білікті, жоғары құнды инвестицияларды қолдайтын жаңа экономикалық стратегияны ұсынды, ол кеңінен қолдау тапты. Ол Шотландияның алғашқы ғылым стратегиясын іске қосты және идеяларды зертханалардан бизнеске жеткізу үшін жақсы құбыржол құрды, соның ішінде Концепцияны дәлелдеу қоры және Шотландиялық инвестициялық қоры жаңадан пайда болатын бизнеске жеке тәуекел капиталын инвестициялауды ынталандыру үшін құрылды. Ол сондай-ақ Шотландия үшін алғашқы кеңжолақты байланыс стратегиясын қолдады және «цифрлық алшақтық» мәселесін шешу үшін шаралар қабылдады. Александр «оқу, табыс табу» ұлтын жариялады, соның ішінде заманауи шәкірттер санын екі есеге көбейтіп, Клайд кемежайлары жұмыс тобын бірлесіп басқарды, біліктілікке инвестиция салу арқылы Клайдтағы кеме жасауды жаңғыртуға көмектесті. Электрониканың әлемдік құлдырауынан кейін Motorola сияқты компаниялар жұмыстан шығарылғандарға тез арада жұмыс табуға көмектесу үшін PACE (Тұрақты жұмыспен қамту үшін серіктестік) бастамасын іске қосты. Біліктілік пен өмір бойы білім алуға жауапты министр ретінде ол жоғары білім берумен кәсіпорынның байланысын арттырды, зерттеулерді қолдады, университеттерге кіруді бұрынғыда шектеулі болған адамдар үшін кеңейтті, басқаруды жаңғыртты. Ол сондай-ақ төмен кірісті отбасылардан келген оқушылардың біліміне қолдау көрсету үшін Білім беруге жәрдем беруге арналған төлемдерді ұлғайтты. Александр Шотландия үшін жаңа халықаралық экономикалық стратегияны іске қосты, ол «Global Connections» деп аталды, Шотландияның халықаралық экономикалық күшін «Ақылды, табысты Шотландия» стратегиясымен үйлестірді, Шотландияның бұрынғыда бөлек болған инвестицияны тарту және экспорттық агенттіктерін бір ұйымға біріктірді – Scotland Development International, және Шотландияның жаһандық бизнес қауымдастығындағы беделін дамыту және кеңейту үшін Globalscot желісін құрды. Александр 2002 жылдың 4 мамырында министрлік лауазымынан кетті. Джек МакКоннелдің кабинетінен кеткеннен кейін ол Стратклайд бизнес мектебінде қонақ профессор болды және Шотландия Парламентінің Қаржы комитетінің мүшесі, содан кейін төрағасы болды. Ол Шотландияның экономикалық болашағы туралы жаңа ойларды ынталандыру мақсатында Allander сериялы семинарларын ұйымдастырды және басқарды. Семинарларға Уильям Баумол, Эд Глейзер және Нобель сыйлығының лауреаттары Джеймс Хекман мен Пол Кругман Шотландияға саяси экономиканың әртүрлі салаларынан қатысып, ерте араласудың нәтижелері, инновацияларды қолдау және қалалардың болашақ өсу орталықтары ретіндегі рөлі сияқты мәселелерді талқылады. Ол сондай-ақ «Тартан жолбарысын қуалау: Кельт туысынан алынған сабақтар?» (2003), «Ескі ұлттар үшін жаңа байлық: Шотландияның экономикалық перспективалары» (2005) (Дайан Койл мен Брайан Эшкрофтпен бірлесіп өңдеген), сондай-ақ қайтыс болған премьер-министр Дональд Дьюардың өміріне арналған эсселер жинағын өңдеді: «Шотландияның алғашқы премьер-министрі» (2005) және Daily Record газетінде жас аналарға арналған саяси емес мақалалар жазды.

Сайлау

2007 жылдың мамыр айында Шотландия парламентіне сайлаудан кейін Александр Қаржы және тұрақты даму жөніндегі көлеңкелі кабинет хатшысы болды. 2007 жылдың тамызында Джек Макконнеллдің отставкасынан кейін ол Шотландиядағы Лейбористік партиясының төрағасы лауазымына үміткерлігін жариялады. Александр партиялық ұйымды жаңарту, саясатты реформалау және Шотландиядағы Лейбористік партияны сайлаушылармен қайта байланыстыру жолындағы көзқарасын білдірді. Басқа үміткерлер өздерін ұсынбады және ол 14 қыркүйекте Лейбористік партияның парламенттік депутаттарымен бірауыздан сайланды. Шотландиядағы Лейбористік партиясының төрағасы ретінде Александр: «Шотландия халқы бізге өзгеріс қалағанын анық және қатты жеткізді. Олар мұны сыбырлаған жоқ – айқайлап айтты. Сондықтан біз өзгеруіміз керек!» деді. Лейбористердің сайлаушылардың сенімін қайтару үшін радикалды өзгерістер ұсынуы қажет екенін айтты, бұл көзқарас «Шотландияның жаңа бағыты: Өзгеріс – біздің ісіміз» атты жарияланымда баяндалды, онда Шотландиядағы Лейбористік партияның болашақ саясатының бағыты туралы ойлары келтірілген. Лейбористік партияның Шотландиядағы конференциясында сөз сөйлеген Александр Лейбористік партияның Шотландияның прогрессивті партиясы болуы керектігін атап өтті. Александр былай деді: «'Шотландия' – саяси философия емес. 'Шотландия' Адам Смит те, Джон Смит те болуы мүмкін. Әлемде саясат – бұл таңдау: оңшылдарға қарсы солшылдар, консерваторларға қарсы прогрессивтер, ұлтшылдарға қарсы интернационалистер». Ұйымдық тұрғыдан алғанда, ол кандидаттарды іріктеуге жаңа тәсілдерді, соның ішінде барлық Лейбористік партия қолдаушыларына жергілікті өкілді таңдауға қатысу мүмкіндігін беретін алғашқы сайлау жүйелерін енгізуді ұсынды. Оның бастамаларына шотланд мектептеріндегі балалардың сауаттылық деңгейін зерттеу үшін Рона Бранкинмен бірлесе Сауаттылық комиссиясын құру (кейіннен парламенттегі барлық партиялар қолдады), балалар бағындағы орындарды қоса алғанда, ересектерге инвестиция жасау, әсіресе осал 2 жасар балалар үшін, мектептерде жеке оқыту, созылмалы аурулары барларға жекелендірілген күтім жоспарлары және білікті мектеп бітірушілердің барлығына кәсіби оқуға мүмкіндік беретін заңнама кірді.

Калман комиссиясы

2007 жылы Сент-Эндрю күні Александр Эдинбург университетінде сөйлеген сөзінде реформаға ұшырауы мүмкін салаларды анықтау мақсатында, децентрализациялық келісімді кең ауқымды қарау қажеттігін айтты. Сөз сөйлегенде, ол «теңдестірілген автономия пакеті» туралы ұсыныстарын жариялады, оның ішінде Шотландия Парламенті үшін қаржылық жауапкершілікті күшейту және жаңа салық өкілеттіктерін беру (алғаш рет ол осы идеяны Алландер сериясын басқарған кезде қолдаған), бұл «Одақтың барлық мүшелері үшін ыңғайлы орынға» айналуына мүмкіндік беруі керек. Ол «Шотландия Ұлыбритания құрамында қалып, биіктеп тұруды қалайды» деді және жаңа «сарапшылар жетекшілігімен және тәуелсіз» Шотландия конституциялық комиссиясын құруға шақырды. Шотландиядағы Лейборист партиясының басшысы ретінде ол консерваторлар мен либерал-демократтардың басшыларымен бірлесіп, «батыл, партиялық және мемлекеттік шекарадан тыс бастама» ретінде Шотландияның децентрализациясы жөніндегі комиссияны (Калман комиссиясы) құруға қол жеткізді. Бұл комиссия Шотландия Парламентінің дауыс беруімен құрылды. Калман комиссиясы Шотландия Парламенті мен Ұлыбритания Үкіметінің бірегей бірлескен жобасы болды және 2009 жылдың маусым айында Парламентке Шотландия Парламентінің қаржыландырылуындағы кең ауқымды өзгерістерді ұсынатын есеп берді. Александр сол кезде былай деп жазды: «Тарих көрсетіп тұрғандай, конституциялық реформа Шотландияға ешқашан сыйға берілген емес. Оған күресу керек және оны қорғау керек. Калман Шотландияның болашақ кезеңін қалыптастырады, қарым-қатынастарды жақсартуға бағытталған, ақылға қонымды шаралар қатарымен». 2010 жылғы Сент-Эндрю күні, Александр комиссия құруға шақырғаннан үш жыл өткен соң, Ұлыбритания Үкіметі Шотландияға қатысты жаңа заң жобасын ұсынды. Заң жобасындағы ұсыныстар комиссияның ұсынымдарын толық бейнеледі және 12 миллиард фунт стерлингтік жаңа қаржылық өкілеттіктерді ұсынды, бұл Холирудқа оның бюджетінің үштен бір бөлігін басқару құқығын берді. Аталған заңға сәйкес, Холируд 2015 жылдан бастап әр жыл сайын шотландтық табыс салығы мөлшерлемесін белгілейтін болады, ол негізгі, жоғары және қосымша ставкаларына бірдей қолданылады. Ұлыбритания Үкіметі бұл шараны «Одақ құрылғаннан бері Шотландияға берілген ең ірі фискалдық өкілеттіктер» деп атады. 2010 жылдың желтоқсанында Александр Шотландия Парламенті Комитетінің төрағасы болып тағайындалды.

Шотландияның тәуелсіздік референдумы

2008 жылғы 4 мамырда телеинтервью кезінде Венди Александр Шотландияның тәуелсіздігі жөніндегі референдумды қолдауға әзір екенін айтты, тіпті "Келіңіздер!" деді. Бұл батыл қадам болды, бірақ премьер-министр оны ашық қолдамағандықтан, олардың арасында дау туды деген ұсыныстарға әкелді. 7 мамырда Премьер-министр сағатында Премьер-министр Гордон Браун лейбористердің дереу референдумды қолдамайтынын мәлімдеді. 8 мамырда Шотландия Парламентіндегі Бірінші министр сағатында Александр Алекс Салмондтан алғашқы мүмкіндікті пайдаланып референдум туралы заң жобасын ұсынуын сұрады. Алекс Салмонд лейбористердің референдумға қолдау көрсету ұсынысын қабылдамады, оның орнына кем дегенде бір жылға кейінге жылдыруды жөн көрді, "Біз ШҰП манифестісінің 8 және 15-беттерінде көрсетілген жолды ұстанамыз" деді.

Шетелдік донорлықтан бас тарту

2007 жылы Александрдың сайлауалды науқанының командасы Пол Гриннен 950 фунт стерлингтік рұқсат етілмейтін қаржылай көмек алғаны белгілі болғаннан кейін дау туды, бұл мәселе Сайлау комиссиясы және Стратклайд полициясымен тергелді. Ақшаның жеке есепшоттан, емес, бизнес есепшоттан түскені анықталған соң, ол бірден қайтарылып алынды. 30 қарашадағы газет хабарлары Александрдың Гринге (Жерсидегі үйінде) жеке алғыс хат жолдағанын, соның арқасында ол донордың кім екенін білгенін көрсетті. Грин Ұлыбританияда сайлаушы ретінде тіркелмегендіктен, Ұлыбританиядағы партияға қаржылай көмек беруге құқығы болмады. Алайда, Сайлау комиссиясы 2008 жылдың ақпанында Александр қаржыландыру ережелерін сақтау үшін «маңызды қадамдар» жасағанын және одан әрі шаралар қабылдауға негіз жоқ екенін мәлімдеді. Комиссияның шешімінде Александртың «барлық қажетті шараларды жасамағаны» және «қылмыс жасалғанын дәлелдейтін жеткілікті айғақ жоқ» делінген. Осы қайшылықты хабарламалар шешімге күмәнмен қарауға себеп болды, тіпті Шотландия үкіметінің басшысы Алекс Салмонд бұл нәтижені «дәлелденбеген үкім» деп бағалады. Алғашқыда, 2008 жылдың ақпан айында Шотландия парламентінің этикалық қадағалау комитеті Александрды Шотландиядағы Лейбористік партияның басшылығына кандидаттық науқаны үшін алынған сыйлықтарды жарияламағаны үшін прокурорға хабарлады. Парламенттік билік Александрға осы қаржылай көмекті сыйлық ретінде жариялаудың қажеті жоқ екенін айтқан болатын. Бірақ, 2008 жылдың 26 маусымында, парламент жазғы демалысқа шығар алдында, SNP басшылығындағы Стандарттар комитеті 4-3 дауыспен Александрға парламентке бір күндік қатысудан тыйым салуды ұсынды. Алайда, 2008 жылдың қыркүйек айында парламент бұл ұсынысты қабылдамады. Бірақ, Holyrood жазғы демалысқа кеткендіктен, Александрдың барлық депутаттың дауысын күтуі керек еді. Сондықтан, мәселе оның үстінен тұрып, партиясына да әсер етпеу үшін, Александр 2008 жылдың 28 маусымында көшбасшылық лауазымынан кетіп, бұл қадамның өзінің балалары кішкентай кезінде Шотландиядағы Лейбористік партияны басқаруға тырысқаны үшін жасалған қателік болғанын мәлімдеді.

Парламенттік мансап

2008 жылдан 2011 жылға дейін Александр Шотландия парламентінің Экономика, энергия және туризм комитетінің мүшесі болды. Ол сонымен қатар Шотландия заң жобасы комитетінің төрағасы болды, ол 2011 жылдың наурыз айында Шотландия парламенті мен Ұлыбритания үкіметі үшін Шотландия парламентіне жаңа өкілеттіктер беру туралы есеп дайындады. Бұл ұсыныстардың көпшілігі Шотландияның қаржылық тәуелсіздігін арттыруды, оның ішінде қарыз алу мүмкіндіктерін жақсартуды, облигациялар шығаруды және салықтарды одан әрі беруді ұсынады. Шотландия үкіметі бастапқыда заң жобасына қарсы болғанына қарамастан, Шотландия заң жобасы комитетінің ұсыныстарын қолдады, парламент 121:3 дауыспен мақұлдады. Шотландия заң жобасы туралы қоштасу сөзінде Александр былай деді: "Бұл бастама басынан аяғына дейін барлық партиялардың келісімімен, өзара жарасымды және қатысушылар арасындағы ынтымақтастықпен жүзеге асырылды. [ ] Бұл заң жобасы одақ құрылғаннан бері Лондоннан Шотландияға қаржылық өкілеттіктерді ең кең ауқымда беруді қамтамасыз етеді. [ ] Болашақта Шотландияның барлық саяси партиялары ақша табу және оны жұмсау туралы шешімдер қабылдауы керек болады. [ ] Бұл заң жобасы Шотландияның мүддесіне жақсы қызмет етеді [ ] Бұл, жалпы алғанда, ұлттық мүддеге сай келеді."

Саясатта болғаннан кейінгі кәсіби өмірі

Венди Александр 2011 жылдың мамыр айында Шотландия Парламентінен кетіп, белсенді саясаттан тыс жаңа өмір іздеуге кірісті. Ол сондай-ақ Әлеуметтік нарық қорының кеңесшілер кеңесінің және Reform Scotland саяси кеңесшілер кеңесінің мүшесі болып табылады.

Жеке өмір және отбасы

Венди Александр экономист Элизабет Эшкрофтқа үйленген, ол 2020 жылдың қыркүйегінде трансгендер әйел екенін мәлімдеді, қазір олар ажырасып жатыр. Олардың бір жұп іні-сіңлі егіздері бар. Оның інісі - Лейборист партиясының саяхатшысы Дуглас Александр.