Кіріспе

Генерал Магнус Андре де Мериндол Малан (30 қаңтар 1930 – 18 шілде 2011) – Оңтүстік Африкадағы апартеидтің соңғы жылдарындағы әскери қайраткер және саясаткер. Ол президент П. В. Ботаның кабинетінде қорғаныс министрі, Оңтүстік Африка қорғаныс күштерінің (SADF) бастығы және Оңтүстік Африка армиясының бастығы қызметтерін атқарды. Төменгі шендерден жылдам өрлеп, стратегиялық басқару лауазымдарына тағайындалды. Қорғаныс күштерінің бастығы ретінде олардың салмағы, тиімділігі және қабілеттері артты. П. В. Ботаның кабинетінде ол коммунистердің тотальді шабуылы туралы болжам жасады, оған қарсы жалпы ұлттық стратегия жасалды. Бұл полиция, барлау және азаматтық істердің кейбір салаларын генералдардың бақылауына беруді білдірді. Ұлттық Азаттық Конгресі (ANC) және SWAPO террористік ұйымдар деп танылды, ал көршілес және алдыңғы қатардағы мемлекеттердегі бөлінген топтар (UNITA және RENAMO) қолдауға ие болды. Сондай-ақ ол парламент мүшесі (1948–1966) және Ассамблея палатасының вице-спикері және комитеттер төрағасы (1961–1966) болды. Орта білімін Африкаанс Хоер Сеунсхоолда бастады, бірақ кейін Кимберлидегі Доктор Дэни Крейвеннің дене шынықтыру бригадасына ауысты, онда мектепті аяқтады. Ол мектепті бітіргеннен кейін Оңтүстік Африка қарулы күштеріне қабылдануға ниеттенді, бірақ әкесі алдымен университет білімін аяқтауға кеңес берді. Осы кеңеске сүйене отырып, Малан 1949 жылы Стелленбош университетіне коммерция бакалавры мамандығын оқуға түсті. Малан әскери карьерасының басынан-ақ жоғары лауазымдарға үміткер болды. Ол қатысқан көптеген курстардың бірі – 1962 жылдан 1963 жылға дейін АҚШ-тың Канзас штатындағы Форт-Ливенуорттегі Регулярлы командалық және бас штаб офицерлері курсы. Осы кезеңде ол президент Дж. Ф. Кеннедиге таныстырылды және американдық бронетанктік дивизиясымен жаттығулар жасады. 1967 жылы, 36 жасында, Виндхукте орналасқан және полковник шені бар Малан құпия «Бродербонд» ұйымына қосылды. Ол түрлі құралымдардың, соның ішінде Батыс провинциясының қолбасшылығы, Оңтүстік-Батыс Африка қолбасшылығы және Оңтүстік Африка әскери академиясының қолбасшысы болып қызмет етті. 1973 жылы Малан Оңтүстік Африка армиясының бастығы, ал үш жылдан кейін Оңтүстік Африка қорғаныс күштерінің (SADF) бастығы болып тағайындалды. SADF бастығы ретінде ол көптеген әкімшілік өзгерістер жасады, бұл оған әскери ортада зор құрмет әкелді. Осы кезеңде ол П. В. Ботамен, сол кездегі қорғаныс министрі, кейіннен Оңтүстік Африканың премьер-министрі және мемлекеттік президентімен жақын қарым-қатынас орнатты.

Кейінгі өмірі

1995 жылғы 2 қарашада Малан 1987 жылы КваМахута қырғынында 13 адамды (оның ішінде жеті баланы) өлтіргені үшін тағы 19 бұрынғы жоғары әскери шенеунікпен бірге айыпталды. Бұл кісі өлтірулер Африка Ұлттық Конгресі (АНК) мен Зулу Инката Азаттық Партиясы (ИФП) арасында соғыс тудыру және ақ нәсілді азшылық үстемдігін сақтап тұру мақсатымен жасалған қастандық деп есептелді. Айыптаулар 1987 жылғы қаңтарда Квазулу-Наталдағы Дурбан қаласына жақын КваМахута елді мекенінде АНК белсендісі Виктор Нтулиге жасалған шабуылға қатысты. Малан және басқа айыпталушылар кепілдікпен босатылып, 1995 жылғы 1 желтоқсанда тағы да сотқа келуге міндеттелді. Одан кейін жеті айлық сот процесі өтіп, оңтүстік африкалықтар арасындағы ақ-қара қарым-қатынастардағы шиеленіс қайтадан күшейді. Барлық айыпталушылар ақырында ақталды. Президент Мандела оңтүстік африкалықтарды сот шешімін құрметтеуге шақырды. Дегенмен, Оңтүстік Африкада Малан ісі кейбір адамдар үшін заң жүйесінің сәтсіздігі ретінде қарастырылды. Малан сондай-ақ Ақиқат және Келісім Комиссиясының алдында жауап берді. 2007 жылғы 26 қаңтарда ол қысқа толқынды/Интернет радио бағдарламасы "Дұрыс Көзқарас" та сұхбат берді. Бұл Маланның Оңтүстік Африкадан тыс жерде берген сирек сұхбаттарының бірі саналады. 2006 жылы ол "Менің Өмірім Оңтүстік Африка Қорғаныс Күштерімен" атты автобиографиясын жариялады. Малан 2011 жылғы 18 шілдеде Преториядағы үйінде қайтыс болды. Оның артында әйелі, үш баласы және тоғыз немересі қалды.

Дау

2018 жылдың тамызында бұрынғы апартеид дәуірінің полиция қызметкері Марк Минни мен журналист Крис Стейннің кітабында Маланның 1980 жылдары педофилиялық желіге қатысқандығы айтылды. "Бөрі аралының жоғалған ұлдары" атты кітапта Маланның қорғаныс министрі лауазымын пайдаланып, балық аулауға бара жатыр деген сылтаумен жас, түрлі терілі ұлдарды Оңтүстік Африканың жағалауындағы аралға тікұшақпен алып кеткені туралы куәліктер келтірілген. Кейін олар Малан мен желінің басқа мүшелері тарапынан зорталған және жыныстық тұрғысынан зәбір көрген деген күдік туды. Олардың арасында жергілікті кәсіпкер Дейв Аллен, бұрынғы қоршаған ортаны қорғау министрі Джон Уайли және тағы бір, аты аталмаған, бірақ әлі тірі министр болған. Дегенмен, кітапта оқырмандарға бұрынғы қаржы министрі Баренд ду Плессис осы тірі министр екенін көрсететін жетерлік ақпарат берілген. Кейін Дейв Аллен педофилиядан ұсталды, бірақ сотқа шығуға тиіс болғаннан бұрын өзін-өзі өлтіргені анықталды. Уайли бірнеше аптадан кейін қайтыс табылған. Бұл айыптаулар күмәнмен қабылданды және Маланмен жақын танысқандар, соның ішінде оның отбасы мүшелері бұл айыптауларды жоққа шығарды. Тергеуші журналист Жак Паудың пікірінше, Минни "жалаң, немқұрайлы және бейхабар полиция қызметкері" болған. Пау кітап авторларын, әсіресе Минниді, тергеу сапасы мен айыптауларды қолдайтын зерттеулер үшін, ал Стейнды мүдделер қақтығысы үшін сынады. Сондай-ақ, бұл құрбандардың әділдікке қол жеткізуіне кері әсер еткенін мәлімдеді. 2019 жылдың сәуірінде Оңтүстік Африканың ірі газеті Rapport кітап негізінде жариялаған хабарламалары үшін өтініш айтты. Газет Маланның отбасынан кешірім сұрады, себебі жаңа мәліметтер кітаптың мазмұнына күмән келтірді және негізгі айыптаулар расталмаған әңгімелерге негізделген. 2020 жылдың 3 наурызында таңертең Баренд ду Плессис пен Малан мен Уайлидің отбасын өкілдік еткен Йохан Виктор Адвокаттары баспасөз хабарламасы жариялап, кітаптағы айыптаулар бойынша сараптамалық тергеу жүргізілгеннен кейін, министрлердің біреуіне қатысты нақты дәлелдердің болмауы және маңызды жеңілдіктер табылғанын мәлімдеді. "Бөрі аралының жоғалған ұлдары" кітабын басып шығарған Tafelberg баспасы, NB Publishers компаниясының еншілес кәсіпорны, сол күні кітапты қағаз және электрондық нұсқада нарықтан алып тастады. Олар Баренд ду Плессиске кешірім сұраған мәлімдеме жасады, бірақ кітапта аталған басқа есімдерге ешқандай кешірім сұрамады.